Droga do urzędniczej kariery wiedzie także przez zastępstwo

Ustawa o służbie cywilnej wyliczając rodzaje umów o pracę, na podstawie których może zostać zatrudniony pracownik służby cywilnej, nie wymienia wprost umowy w celu zastępstwa nieobecnego pracownika (dalej zwanej umową na zastępstwo). Mając jednak na uwadze, iż umowa ta jest szczególnym rodzajem umowy o pracę na czas określony, jest ona jedną z możliwych form zatrudnienia w służbie cywilnej. Potwierdzają to przepisy ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej dotyczące naboru. Stanowią one, iż termin do składania dokumentów określony w ogłoszeniu o naborze nie może być krótszy niż 10 dni, a dla ogłoszenia o naborze w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej - 5 dni od dnia opublikowania tego ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Zatrudnienie pracownika na zastępstwo następuje w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru. Jego procedura jest taka sama jak dla wolnych stanowisk w służbie cywilnej. Osoba zatrudniania na podstawie umowy na zastępstwo musi spełniać wymagania związane ze stanowiskiem pracy zgodnie z jego opisem. Jedyną różnicą wprowadzoną przez ustawodawcę jest możliwość skrócenia terminu na składanie dokumentów przez kandydatów.

Jak zatrzymać

Zgodnie z przepisami kodeksu pracy nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez wzglądu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika, zatem strony mają swobodę kształtowania stosunku pracy. Dlatego w sytuacji gdy w okresie zatrudnienia na podstawie umowy zawartej na czas określony na zastępstwo powstanie potrzeba obsadzenia innego stanowiska, a pracownik zatrudniony na zastępstwo spełnia określone wymogi, możliwe jest nawiązanie z nim nowego stosunku pracy. Podobnie dzieje się, w sytuacji gdy pracownik zastępowany złoży wypowiedzenie lub wystąpi z propozycją rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron. Osoba, która dotychczas zastępowała odchodzącego pracownika, może być zatrudniona bez konieczności przeprowadzania naboru na wakujące stanowisko.

Należy przy tym odróżnić termin zawarcia umowy od określonego w niej terminu rozpoczęcia pracy. Wystarczy więc, by w czasie trwania umowy na zastępstwo została zawarta nowa umowa o pracę z zastępującym pracownikiem, natomiast termin rozpoczęcia pracy na wskazanym w niej stanowisku może być terminem późniejszym. Oznacza to, że rozpoczęcie pracy na nowym stanowisku pracy może nastąpić już po rozwiązaniu stosunku pracy na zastępstwo spowodowanym powrotem zastępowanego pracownika albo jego odejściem z pracy. Rozwiązanie takie może być bardzo pomocne w sytuacji, gdy pracownik zatrudniony na zastępstwo ma swojego poprzednika, który np. złożył wypowiedzenie umowy o pracę.

Dopuszczalnym rozwiązaniem jest także wprowadzenie za porozumieniem stron zmian w łączącej strony umowie na zastępstwo poprzez zmianę jej rodzaju oraz innych postanowień i tym samym przekształcenie jej w umowę o pracę na czas określony albo na czas nieokreślony.

Na krótko lub na czas nieokreślony

Z pracownikiem służby cywilnej zatrudnionym dotychczas na zastępstwo można zawrzeć każdy rodzaj umowy o pracę dopuszczalnej w służbie cywilnej, czyli kolejną umowę na zastępstwo (za innego pracownika), umowę na czas określony 12 miesięcy (taka umowę zawiera sie z osobą spełniającą po raz pierwszy warunki do zatrudnienia w służbie cywilnej), umowę na czas nieokreślony, a także umowę na czas określony (w obu przypadkach możliwość dotyczy pracownika, który spełnia przesłanki do zawarcia umowy na czas nieokreślony).

Należy przy tym pamiętać, iż umowę na czas nieokreślony można zawrzeć jedynie w przypadku, gdy pracownik zatrudniony na zastępstwo:

● otrzymał pozytywną pierwszą ocenę kwalifikacyjną w służbie cywilnej, lub

● był już wcześniej zatrudniony w służbie cywilnej na podstawie umowy na czas nieokreślony, lub

● był wcześniej zatrudniona na podstawie mianowania zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o pracownikach urzędów państwowych.

Pracownik zatrudniony na zastępstwo ma możliwość w okresie tego zatrudnienia spełnić warunek niezbędny do zatrudnienia w służbie cywilnej na czas nieokreślony, poddając się pierwszej ocenie w służbie cywilnej. Dokonanie takiej oceny możliwe będzie tylko za zgodą pracownika oraz dyrektora generalnego urzędu. Przewidywany okres, na jaki nawiązano stosunek pracy, powinien pozwalać na zachowanie ustawowych terminów dokonania takiej oceny (tj. przewidywana nieobecność zastępowanego pracownika będzie trwała dłużej niż 8 miesięcy). W takim przypadku proces pierwszej oceny rozpoczyna się w momencie wyrażenia zgody na poddanie się procedurze przez ocenianego i dyrektora generalnego. Od tego momentu powinny być liczone terminy związane z procesem pierwszej oceny. W przypadku poddania się procedurze pierwszej oceny pracownik zatrudniony na zastępstwo zostaje zwolniony z obowiązku zaliczenia egzaminu ze służby przygotowawczej.

Ewa Łukasik prawnik

 pracownik administracji rządowej

Podstawa prawna

Art. 28 ust. 3, art. 35, art. 37 ust. 2, art. 38 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1111). Art. 25 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.). Par. 77 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 15 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu dokonywania pierwszej oceny w służbie cywilnej (Dz.U. nr 94, poz. 772).