SN o wypowiadaniu układów zbiorowych pracy

W 1994 r. spółka podpisała z organizacjami związkowymi zakładowy system wynagradzania, zarejestrowany jako zakładowy układ zbiorowy pracy (z.u.z.p.). Jego par. 33 stanowił, że przed rozwiązaniem układu prezes spółki jest obowiązany uzyskać pozytywną opinię związków zawodowych, a par. 34 - że do czasu zawarcia nowego układu stosuje się dotychczasowy. Jeżeli strony stwierdzą, że nie zamierzają zawrzeć nowego porozumienia, dotychczasowe porozumienie wygasa po upływie okresu wypowiedzenia. Po wygaśnięciu układu stosuje się dotychczasowe przepisy płacowe, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych przez Radę Ministrów na podstawie kodeksu pracy.

Pismem z 2 lipca 2009 r., skierowanym do związków zawodowych, zarząd spółki wypowiedział z.u.z.p. w całości ze skutkiem na 31 grudnia 2009 r. Przed wypowiedzeniem pracodawca nie informował związków zawodowych o zamiarze wypowiedzenia z.u.z.p. oraz nie zwracał się o ich pozytywną opinię. Właściwy organ odmówił wpisu do rejestru układów informacji dotyczącej wypowiedzenia z.u.z.p. z uwagi na brak dokumentu potwierdzającego, że pracodawca na podstawie par. 35 układu uzyskał zgodę organizacji związkowych na wypowiedzenie układu.

Sądy obu instancji stwierdziły, że art. 241⁷ par. 1 k.p. ma charakter względnie obowiązujący, a strony zgodnie i dobrowolnie wyłączyły jego zastosowanie w par. 33 i 34 z.u.z.p.. Skoro wypowiedzenie z.u.z.p. wymagało uprzedniej pozytywnej opinii organizacji związkowych, to bez niej wypowiedzenie układu dokonane przez pracodawcę nie było skuteczne.

W skardze kasacyjnej spółka zarzuciła, że sądy błędnie uznały art. 241⁷ par. 1 k.p. za względnie obowiązujący i że dopuszczalne było uzależnienie wypowiedzenia z.u.z.p. od uprzedniego uzyskania przez skarżącą pozytywnej opinii związków zawodowych. Podczas gdy art. 241⁷ par. 1 pkt 3 k.p. gwarantuje każdej ze stron układu możliwość jednostronnego jego rozwiązania za wypowiedzeniem, którego okres, w przypadku braku uzgodnienia innego terminu, wynosi 3 miesiące.

Sąd Najwyższy zgodził się z pracodawcą. Art. 241⁷ par. 1 k.p. określa w sposób wyczerpujący sposoby rozwiązania układu zbiorowego. Skuteczność wypowiedzenia układu nie jest natomiast uwarunkowana istnieniem jakiejkolwiek przyczyny uzasadniającej, gdyż wypowiedzenie układu jest czynnością abstrakcyjną, a nie kauzalną.

Z uwagi na ustrojowy, a nie obligacyjny charakter normy określającej sposoby rozwiązywania układów zbiorowych pracy, wprowadzenie do powyższej regulacji w drodze dobrowolnych, umownych postanowień stron układu jakichkolwiek ograniczeń możliwość zawierania czy też rozwiązywania układów zbiorowych nie jest możliwe. W przypadku art. 241⁷ par. 1 k.p. mamy bowiem do czynienia z przepisem bezwzględnie obowiązującym. Wprowadzanie do treści układu zbiorowego postanowień ograniczających możliwość jego rozwiązania, choćby przez uzależnienie jego skuteczności od pozytywnej opinii drugiej strony, nie zostało przewidziane w art. 240 k.p., określającym przedmiot regulacji układowej z podziałem na część normatywną i obligacyjną, ani w art. 241¹ k.p., zawierającym wyszczególnienie postanowień o charakterze obligacyjnym, określającym wzajemne zobowiązania stron układu przy jego stosowaniu, podlegających regulacji układowej.

Niezależnie od braku ustawowych przesłanek, pozwalających na wprowadzenie ograniczeń dopuszczalności rozwiązania układu zbiorowego w ogóle, a tym bardziej jednostronnie, przez uzależnienie skuteczności wypowiedzenia układu przez pracodawcę od pozytywnej opinii, a więc w istocie zgody związków zawodowych, uznać należałoby tego rodzaju ograniczenie za niezgodne konstytucyjną zasadą swobody zawierania układów zbiorowych pracy (art. 59 ust. 2 Konstytucji RP), przez pozbawienie jednej ze stron układu realnej możliwości rozwiązania układu zbiorowego. Oznacza to, że pracodawca przez jednostronne oświadczenie o wypowiedzeniu z.u.z.p. skutecznie ten układ rozwiązał z upływem okresu wypowiedzenia, tj. z 31 grudnia 2009 r.

Oprac. Ewa Przedwojska

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i   Spraw Publicznych SN