SN potwierdził: można skrócić okres wypowiedzenia

Sąd Najwyższy w wyroku z 26 marca 2014 r. (sygn. akt II PK 175/13) orzekł, iż okresy wypowiedzenia określone w art. 36 par. 1 kodeksu pracy (dalej: k.p.) mogą być skracane na korzyść pracownika, co wynika z art. 18 par. 1 k.p. (postanowienia umów o pracę nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy).

Sprawa dotyczyła pracownika, który korzystając z zapisu w umowie o pracę, chciał zastosować krótszy okres wypowiedzenia (zamiast trzech miesięcy - jeden miesiąc).

Zmiana dopuszczalna

Zgodnie z art. 36 par. 1 k.p. okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest uzależniony od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy i wynosi:

● 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy,

● 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy,

● 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.

W doktrynie początkowo przyjmowano, iż art. 36 par. 1 k.p., który określa długość okresu wypowiedzenia, ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Pogląd ten nie utrzymał się jednak i od pewnego już czasu obserwujemy w orzecznictwie SN bardziej liberalny nurt traktujący powyżej powołany przepis jako normę semiimperatywną. Oznacza to, że przytoczony przepis określa minimalne uprawnienia pracownika, nie wyłączając jednak możliwości ukształtowania okresu wypowiedzenia w sposób bardziej dla niego korzystny.

Inne stanowisko

Na przestrzeni ostatnich lat SN wielokrotnie wypowiadał się na temat możliwości wydłużania okresów wypowiedzenia. Nie bez sporów i wątpliwości przyjęto obecnie już powszechnie zdaje się akceptowany pogląd, że okres wypowiedzenia może podlegać wydłużeniu, choć początkowo sądy stały raczej na stanowisku, iż jest to rozwiązanie niekorzystne dla pracownika, najpierw uznając za całkowicie niedopuszczalne, potem zaś dopuszczając jedynie w przypadku dokonywania wypowiedzenia przez pracodawcę.

Warto w tym miejscu przytoczyć dwa kluczowe orzeczenia SN. Chodzi o: wyrok z 2 października 2003 r., sygn. akt I PK 416/02 oraz SN z 5 lipca 2005 r., sygn. akt I PK 276/04. Wynika z nich, że postanowienia umów o pracę nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Dłuższy okres wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracodawcę jest z reguły korzystniejszy dla pracownika, zwłaszcza wobec deficytu miejsc pracy.

Warto zwrócić uwagę na to, że w motywach swojego rozstrzygnięcia SN odwołał się do art. 18 par. 1 k.p., który stanowi, że postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Jednocześnie z uzasadnienia do wyroku dowiadujemy się, że analogiczne zastrzeżenie uprawniające pracodawcę do wypowiedzenia umowy z zachowaniem krótszego terminu niż ustawowy powinno zostać uznane za nieważne na podstawie par. 18 ust. 2 k.p.

Chwila zawarcia umowy

Zgodnie z utrwalonym poglądem korzystność postanowień umowy powinna być oceniana na chwilę zawarcia umowy, a nie na chwilę dokonania wypowiedzenia. Ocena ta powinna być w miarę możliwości zobiektywizowana, jak i powinna uwzględniać okoliczności faktyczne każdej sprawy (uchwała SN z 9 listopada 1994 r., sygn. akt I PZP 46/09). Taki tryb dokonywania oceny należy przyjąć z aprobatą, bowiem przyjęcie przeciwnej koncepcji, tj. uznanie, że kryterium "korzystności" podlega ocenie w chwili rozwiązania umowy o pracę, prowadziłoby do całkowitej dowolności po stronie pracownika w zakresie uchylenia się od skutków takiego postanowienia. Zainteresowany wcześniejszym rozwiązaniem umowy o pracę mógłby każdorazowo wykazywać, że postanowienie umowy o pracę przewidujące dłuższy okres wypowiedzenia niż ten wynikający z art. 36 k.p., jest dla niego niekorzystny, znalazł przecież nową pracę i w jego interesie jest jak najszybsze zakończenie stosunku pracy.

Nawet doktryna i orzecznictwo nie są zgodne co do tego, czy dla pracownika korzystniejszy jest dłuższy, czy krótszy okres wypowiedzenia, a jak wiadomo, rzeczywistość zazwyczaj dostarcza więcej możliwości, niż przewidują przepisy prawa.

Podsumowanie

Podsumowując, należy wskazać, że orzeczenie SN jest swoistego rodzaju precedensem. SN w oparciu o art. 18 k.p. wyszedł naprzeciw pracownikom i stwierdził, że mogą oni być uprawnieni do krótszego okresu wypowiedzenia niż wynikający z przepisów prawa pracy. O ile dla pracownika sytuacja taka będzie zapewne korzystna, bowiem składając wypowiedzenie, najczęściej posiada on już alternatywę zatrudnienia bądź jest zdeterminowany, by zakończyć współpracę z dotychczasowym pracodawcą, o tyle dla pracodawcy sytuacja ta nie jest pożądana, gdyż traci on pracownika i pozostaje mu mniej czasu na znalezienie zastępstwa.

Kształtując zatem postanowienia umów o pracę w zakresie regulacji okresu wypowiedzenia, należy zachować dużo czujności i z rozmysłem wprowadzać zapisy, które choć z pozoru korzystne dla obu stron, to ostatecznie mogą okazać się bardzo niekorzystne dla pracodawcy.

@RY1@i02/2014/098/i02.2014.098.21700040b.805.jpg@RY2@

Zmiana stanowiska sadu Najwyższego na korzyść pracowników

@RY1@i02/2014/098/i02.2014.098.21700040b.806.jpg@RY2@

Marta Ślusarska-Gajek prawnik, Kancelaria Gajek i Wspólnicy

Marta Ślusarska-Gajek

prawnik, Kancelaria Gajek i Wspólnicy

Podstawa prawna

Art.. 18 par. 1 i art. 36 ust. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).