Za zwolnienie indywidualne też trzeba zapłacić

Jeżeli pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników wypowiada stosunek pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (lub dochodzi do rozwiązania stosunku pracy na podstawie porozumienia stron) i stanowią one wyłączny powód, mniejszej liczbie pracowników niż konieczna, aby były to zwolnienia grupowe, to wobec takich osób w ograniczonym zakresie ma zastosowanie ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (dalej: ustawa o zwolnieniach grupowych). Stosuje się odpowiednio jej art. 5 ust. 3-7 i art. 8.

Artykuł 8 ustala obowiązek zapłaty odprawy pieniężnej. Z kolei powołane ustępy art. 5 przewidują: możliwość wypowiedzenia stosunków pracy pracownikom w trakcie urlopu, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy; możliwość wypowiedzenia warunków pracy płacy pracownikom szczególnie chronionym i wiążący się z tym dodatek wyrównawczy, a także szczególną regulację w zakresie wypowiadania pracownikom stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia umów o pracę zawartych na czas określony.

Decyduje staż pracy

Co do zasady wysokość odprawy zależna jest od stażu pracy u pracodawcy, u którego następuje zwolnienie: w wysokości 1-miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata; odpowiednio 2-miesięcznego, jeżeli był zatrudniony od 2 do 8 lat, i 3-miesięcznego, jeżeli ponad 8 lat. Z tym jednak zastrzeżeniem, że wysokość odprawy nie może przekraczać 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Oceni sąd

Odprawa pieniężna przysługuje, jeżeli przyczyny niedotyczące pracownika stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron.

W przypadku zwolnień indywidualnych konieczne jest również ustalenie, czy pracownik nie współprzyczynił się do rozwiązania stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2010 r., sygn. akt I PK 80/10, LEX nr 725010). Współprzyczynienie się pracownika do rozwiązania umowy o pracę jest negatywną przesłanką nabycia prawa do odprawy pieniężnej.

Przykładowo rozwiązanie umowy o pracę na skutek odmowy przyjęcia proponowanych warunków zatrudnienia może stanowić współprzyczynę tego rozwiązania. Zasadnicze znaczenie ma w tej sytuacji ocena, czy proponowane warunki były na tyle niekorzystne, że można było z góry zakładać, iż pracownik ich nie przyjmie. Ocena tej okoliczności należy do sądu (wyrok SN z 12 sierpnia 2009 r., sygn. akt II PK 38/09, LEX nr 560731).

Jeżeli okaże się, że przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę w ramach zwolnień indywidualnych jest nieprawdziwa, to wówczas pracownik nabywa uprawnienia z art. 45 k.p., tj. żądania uznania wypowiedzenia za bezskuteczne (a po rozwiązaniu umowy żądania przywrócenia do pracy) lub odszkodowania, tracąc jednocześnie prawo do odprawy pieniężnej (wyrok SN z 5 października 2007 r., sygn. akt II PK 29/07, M.P.Pr. 2008/1/30, wyrok SN z 3 października 2005 r., sygn. akt III PK 82/05, OSNP 2006/15-16/239).

Kiedy zwrot

Przy zwrocie odprawy stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu. Oznacza to, iż wzbogacony nie odpowiada za przypadkową utratę przedmiotu wzbogacenia ani za takie jego zużycie, które definitywnie likwiduje wzbogacenie, czyli za zużycie bezproduktywne.

Można powiedzieć, że odpadnięcie wzbogacenia następuje wyłącznie wtedy, gdy zużycie (utrata) korzyści nastąpiły bez surogatu i bez żadnej korzystnej zmiany w innej części majątku wzbogaconego, a zatem gdy nie ma różnicy między obecnym stanem majątku a stanem, który by istniał, gdyby nie doszło do bezpodstawnego wzbogacenia (wyrok SN z 12 marca 2010 r., sygn. akt II PK 272/09, LEX nr 622203).

@RY1@i02/2014/093/i02.2014.093.217000700.802.jpg@RY2@

dr Wojciech Ostaszewski asystent sędziego Sądu Najwyższego

dr Wojciech Ostaszewski

asystent sędziego Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 ze zm.).

Art. 45 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).