Uprawnienia inspekcji pracy w stosunku do zleceniodawców są pełne luk

Zmieniając ustawę o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (dalej: ustawa o minimalnym wynagrodzeniu), ustawodawca zdecydował się także na rozszerzenie kompetencji kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy. Od 1 stycznia 2017 r. będzie ona mogła kontrolować sposób realizacji nowych obowiązków ustawowych związanych z wypłatą minimalnych stawek godzinowych dla zleceniobiorców.

Zakres zmian

Po pierwsze rozszerzono pojęcie "podmiotów kontrolowanych" przez PIP o przedsiębiorców albo inne jednostki organizacyjne, na rzecz których w ramach prowadzonej przez nie działalności jest wykonywane zlecenie lub są świadczone usługi przez przyjmującego zlecenie lub świadczącego usługi - w zakresie wypłacania takim osobom wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej, zgodnie z ustawą o minimalnym wynagrodzeniu (art. 13 pkt 5 ustawy o PIP). Ponadto rozszerzono zadania inspekcji uregulowane w art. 10 ustawy o PIP o kontrolę wypłacania wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej. W tym zakresie uprawnienia inspektorów pracy określa z kolei nowy art. 11b ustawy o PIP, który przyznaje im jedynie prawo do skierowania wystąpienia lub wydania polecenia w sprawie wypłacenia wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej. Polecenia w sprawach mniejszej wagi są wydawane ustnie, a wystąpienia wymagają formy pisemnej i powinny zawierać wnioski pokontrolne oraz ich podstawę prawną.

Zakres kompetencji kontrolnych i upoważnienie do wydawania środków prawnych przez PIP są bardzo wąskie i wydaje się, że nie obejmują innych zagadnień związanych z umowami cywilnoprawnymi poza wypłacaniem wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej. Organy PIP nie uzyskały więc uprawnienia do kwestionowania charakteru umów cywilnoprawnych oraz uznawania np., że umowa o dzieło jest tak naprawdę umową-zleceniem, i zobowiązywania do wypłacenia wynagrodzenia za jej wykonanie w kwotach nie niższych niż 13 zł za godzinę.

W praktyce więc kontrolowane przez PIP powinny być tylko dokumenty mające znaczenie w procesie naliczenia wynagrodzenia, a więc przede wszystkim:

wumowa cywilnoprawna, z której powinien wynikać sposób potwierdzania liczby przepracowanych przez zleceniobiorcę w skali miesiąca godzin,

wdokumenty potwierdzające przepracowane godziny,

wrachunek do umowy,

wpolecenia przelewów lub potwierdzenia wypłacenia wynagrodzenia w gotówce.

Dzięki analizie danych wynikających z tych dokumentów inspektor pracy będzie bowiem mógł zweryfikować, czy wypłacono wynagrodzenie nie niższe od minimalnej stawki godzinowej za każdą przepracowaną godzinę.

Co będzie wykroczeniem

Nowelizacja ustawy o minimalnym wynagrodzeniu dodaje do jej treści także przepisy wykroczeniowe. Stosownie do treści nowego art. 8e ustawy o minimalnym wynagrodzeniu przedsiębiorca lub osoba działająca w jego imieniu będzie podlegała karze grzywny od tysiąca do 30 tys. zł, jeśli wypłaci przyjmującemu zlecenie (świadczącemu usługi w ramach samozatrudnienia) wynagrodzenie godzinowe za wykonanie zlecenie (świadczenie usług) w wysokości niższej niż obowiązująca wysokość stawki godzinowej, czyli w 2017 r. - 13 zł. Zgodnie z art. 8f ustawy o minimalnym wynagrodzeniu orzekanie w tych sprawach następuje w trybie kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (dalej: k.p.s.w.), a zmieniany tą samą nowelizacją art. 17 par. 2 k.p.s.w. wskazuje, że w przypadku określonego powyżej wykroczenia oskarżycielem publicznym jest inspektor pracy.

Należy zwrócić jednak uwagę na zakres przepisu wykroczeniowego, gdyż odpowiedzialnością objęto w nim tylko wypłacanie wynagrodzenia godzinowego w wysokości niższej niż obowiązująca wysokość stawki godzinowej. Tak więc będzie wiele naruszeń nowych przepisów, których nie będzie można uznać za wykroczenia:

wnieustalenie w umowach-zleceniach sposobu potwierdzania liczby godzin świadczonych usług czy wykonywania zlecenia,

wbrak dokumentacji liczby godzin przepracowanych na podstawie umowy zlecenia w skali miesiąca,

wniewypłacanie wynagrodzenia co najmniej raz w miesiącu, mimo zawarcia umowy na dłuższy okres,

wrozliczanie się za wykonane usługi w innej formie niż pieniężna, np. deputaty lub barter, czyli rozliczenie "usługa za usługę", popularne w niektórych branżach,

wzaniżanie stawek z tytułu wykonanych usług, o ile zostanie wypłacona minimalna stawka za przepracowaną liczbę godzin, czyli np. wypłacenie wynagrodzenia po 13 zł za godzinę, mimo że ustalona stawka wynosiła np. 25 zł za godzinę,

wnieterminowe wypłacanie wynagrodzenia z tytułu umów zlecenia czy o świadczenia usług.

Nie uzyskaliśmy dotąd potwierdzenia, czy w ocenie PIP powyższe uchybienia pozostają poza zakresem działania inspekcji. Główny Inspektorat Pracy wskazuje, że odpowiedź na nie uzyskamy po wejściu w życie nowych przepisów.

WAŻNE

Inspektor nie będzie mógł wystąpić z wnioskiem o ukaranie zleceniodawcy w trybie wykroczeniowym, gdy stawka godzinowa została wypłacona, ale wynagrodzenie zostało zaniżone, np. zamiast umówionych 25 zł wypłacono 13 zł za godzinę.

@RY1@i02/2016/251/i02.2016.251.217000300.801.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek

były pracownik PIP i SN, specjalista z zakresu czasu pracy

Podstawa prawna

Ustawa z 22 lipca 2016 r. o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1265).

Art. 10 ust. 1 pkt 15a, art. 11b, art. 13 pkt 5, art. 24 ust. 1, art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 640 ze zm.).

Art. 8e i 8f ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2008 ze zm.).

Art. 17 par. 2 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 395 ze zm.).