Jakie działania są niezbędne po wypadku przy pracy

Informacja o wypadku docierająca do pracodawcy oznacza wiele obowiązków związanych z wyjaśnieniem jego okoliczności i przyczyn. Wstępne subiektywne przekonanie zatrudniającego o braku podstaw do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy w żadnym razie nie uzasadnia zaniechania czynności powypadkowych i poprzestania na udzieleniu pomocy poszkodowanemu.

Niezależnie od oczywistego czasem braku podstaw do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy rolą pracodawcy jest wszczęcie i przeprowadzenie pełnego postępowania powypadkowego z wykorzystaniem powołanego zespołu. Warto bowiem pamiętać, że zaniechanie podjęcia postępowania powypadkowego i sporządzenia wymaganej dokumentacji może zostać zakwalifikowane w kategoriach czynu przestępnego uregulowanego w art. 221 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1137 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem kto wbrew obowiązkowi nie zawiadamia w terminie właściwego organu o wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej albo nie sporządza lub nie przedstawia wymaganej dokumentacji, podlega grzywnie do 180 stawek dziennych albo karze ograniczenia wolności.

Postępowanie powypadkowe uregulowane jest przepisami wykonawczymi do ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.; dalej: k.p.), które jednak nie rozstrzygają wszystkich wątpliwości mogących wystąpić w jego trakcie.

Zawiadomienie o wypadku

Zasadą jest, że pracownik, który uległ wypadkowi - jeżeli jego stan na to pozwala - powinien niezwłocznie poinformować o zdarzeniu przełożonego, co jasno wynika z par. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz.U. nr 105, poz. 870; dalej: rozporządzenie wypadkowe). Tym samym należy uznać, że zawiadomienie o wypadku ma charakter obowiązku prawnego - wchodząc w skład licznych powinności ciążących na każdym pracowniku niezależnie od zajmowanego stanowiska, rodzaju zawartej umowy ani okresu jej trwania. W żadnym razie nie można uzależniać obowiązku zawiadomienia o wypadku od długości zawartej umowy.

PRZYKŁAD 1

Postępowanie powypadkowe po zakończeniu zatrudnienia

Pracownik został zatrudniony na umowę na miesięczny okres próbny. Strony zgodnie ustaliły, że jego przydatność do wykonywanej pracy jest znikoma, co zakończy współpracę wraz z upływem czasu, na jaki zawarto umowę. Pracownik w ostatnim dniu zatrudnienia w 7. godzinie pracy uległ wypadkowi. W takim przypadku obowiązkiem zatrudnionego jest zgłoszenie wypadku przełożonemu. Pracodawca będzie obowiązany przeprowadzić za pośrednictwem zespołu powypadkowego postępowanie, mimo że poszkodowany nie będzie już formalnie jego pracownikiem.

W pierwszej kolejności poinformować o wypadku powinien zatem poszkodowany, chyba że jego stan uniemożliwia wykonanie tego obowiązku. Gdy w wyniku zdarzenia poszkodowanych zostało więcej pracowników, a tym samym wypełnia ono znamiona wypadku zbiorowego, wówczas każdy z nich ma obowiązek zawiadomić o wypadku.

Obowiązek informacyjny w sprawie wypadku nie ciąży jednak wyłącznie na poszkodowanym lub poszkodowanych. Warto bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 211 pkt 6 k.p. obowiązkiem pracownika jest niezwłoczne zawiadomienie przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego, jak również ostrzeżenie współpracowników oraz innych osób będących w rejonie zagrożenia o niebezpieczeństwie.

Informacja o wypadku może dotrzeć do pracodawcy również z innych źródeł. Przykładem może być zdarzenie, do którego dochodzi na widocznej dla osób postronnych budowie. Również wtedy - gdy jedynym zawiadamiającym jest osoba z zewnątrz - nie zwalnia to pracodawcy z podjęcia działań zmierzających przynajmniej do weryfikacji prawdziwości informacji.

Pracodawca ma obowiązek prawny podjąć postępowanie powypadkowe niezależnie od tego, czy został spełniony wymóg niezwłoczności zawiadomienia oraz z jakiego źródła pochodzi informacja. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 6 listopada 1998 r., sygn. akt II UKN 290/98, niezgłoszenie pracodawcy w sposób niezwłoczny wypadku przez poszkodowanego pracownika nie uzasadnia odmowy uznania zdarzenia za wypadek przy pracy.

Podjęcie niezwłocznych działań

Niezależnie od tego, czy pracowniczy obowiązek zawiadomienia o wypadku został zrealizowany bez zbędnej zwłoki czy z opóźnieniem - czasem znacznym, obowiązkiem pracodawcy jest podjęcie niezwłocznych działań powypadkowych. Z oczywistych względów wymóg niezwłoczności odnosi się bardziej do sytuacji, w której wypadek został zgłoszony bezpośrednio po zdarzeniu lub niedługo po nim. Wiele działań powypadkowych okaże się nieaktualnych, gdy zostanie zgłoszony z opóźnieniem - trudno bowiem mówić o zabezpieczeniu miejsca zdarzenia lub udzieleniu pomocy poszkodowanemu, gdy doszło do niego kilka miesięcy wcześniej.

Zgłoszenie wypadku nakłada przede wszystkim obowiązek udzielenia poszkodowanemu pierwszej pomocy. Czynności z tym związane mają zawsze charakter pierwszoplanowy, niezależnie od wymogu niezwłoczności pozostałych działań powypadkowych. Aby zapobiec podobnemu zdarzeniu w niedalekiej przyszłości, miejsce wypadku powinno być chronione przed dostępem osób niepowołanych. Należy je również zabezpieczyć przed możliwością niepotrzebnego uruchomienia maszyny i innych urządzeń technicznych, których ruch został zatrzymany w związku z wypadkiem. W typowych przypadkach zgodę na uruchomienie maszyn i urządzeń lub dokonanie innych zmian na miejscu zdarzenia wydaje pracodawca po uzgodnieniu tego ze społecznym inspektorem pracy. Decyzja powinna być oczywiście poprzedzona oględzinami miejsca wypadku.

Ważne

Jeżeli doszło do wypadku śmiertelnego, ciężkiego lub zbiorowego, dokonywanie modyfikacji w miejscu zdarzenia (uruchamianie maszyn i urządzeń, przemieszczanie przedmiotów uczestniczących lub mogących w nim uczestniczyć) może nastąpić po uzyskaniu zgody właściwego inspektora pracy i prokuratora.

Zmiany na miejscu wypadku bez wymaganej zgody dopuszczalne są tylko wyjątkowo, gdy zachodzi konieczność ratowania osób lub mienia albo zapobieżenia niebezpieczeństwu. W przeciwnym razie stanowią okoliczność utrudniającą prowadzenie postępowania zmierzającego do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku.

Należy pamiętać, że żaden przepis nie uprawnia pracodawcy do wstępnego samodzielnego ustalenia braku przesłanek wypadku przy pracy i na tej podstawie do odstąpienia postępowania powypadkowego. Klasyfikacja zdarzenia w kategoriach wypadku przy pracy może nastąpić wyłącznie w drodze postępowania powypadkowego. Gdy pracodawca poprzestanie na udzieleniu pomocy poszkodowanemu i nie podejmie czynności zmierzających do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, musi liczyć się z tym, że poszkodowany złoży skargę do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), która jest organem kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy - w tym przepisów i zasad bhp.

Nie tylko prokurator oraz inspektor pracy

Wśród wypadków przy pracy można wyróżnić te, które mają charakter ciężki, śmiertelny oraz zbiorowy. Kryterium podziału odnosi się więc do skutku zdarzenia, w którym brali udział pracownik lub pracownicy. Pracodawca, który dokonał oceny wstępnej pozwalającej sklasyfikować zdarzenie w zależności od jego skutków, musi pamiętać, że wypadek ciężki, śmiertelny i zbiorowy powinien być zgłoszony właściwej miejscowo jednostce organizacyjnej prokuratury, jak i okręgowemu inspektorowi pracy.

Zawiadomienie prokuratury oraz PIP ma nastąpić bez zbędnej zwłoki. Oczywiście niezbędne jest zachowanie właściwej kolejności działań powypadkowych. Odstąpienie od udzielania pomocy poszkodowanemu, w tym czynności zabezpieczających miejsce zdarzenia na rzecz jak najszybszego zawiadomienia okręgowego inspektora pracy oraz jednostki prokuratury nie jest z całą pewnością działaniem prawidłowym.

Ważne

Zgodnie z art. 234 par. 2 k.p. obowiązkiem pracodawcy jest niezwłoczne zawiadomienie właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy oraz o każdym innym, który wywołał wymienione skutki, mającym związek z pracą, jeżeli może być uznany za wypadek przy pracy.

W kontekście zawiadomienia o wypadku śmiertelnym trzeba pamiętać, że skutek w postaci śmierci nie musi mieć charakteru bezpośredniego - inaczej mówiąc nie musi mieć miejsca w chwili zdarzenia. Wypadkiem śmiertelnym jest bowiem taki, w wyniku którego śmierć poszkodowanego nastąpiła w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy - licząc od dnia zdarzenia.

Zdarzają się wypadki, kiedy zawiadomienie prokuratora oraz PIP jest niewystarczające. Jak wiadomo, w procesach pracy wykorzystywane są rozmaite urządzenia techniczne. Nie mogą to być urządzenia dowolne - powinny zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy, a zwłaszcza chronić pracownika przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych lub porażeniem prądem. Całkiem spora grupa urządzeń wykorzystywanych w procesach pracy musi być, z uwagi na potencjalne zagrożenia, jakie wiążą się z ich eksploatacją, objęta szczególnym rodzajem nadzoru, realizowanym przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT).

Zagadnienia dozoru technicznego uregulowane są w ustawie z 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1040; dalej: u.d.t.). Zawarte w niej przepisy normują zasady, zakres oraz formę wykonywania dozoru technicznego, wskazują też, kto jest właściwy do jego realizacji.

W orbicie zainteresowania UDT znajdują się urządzenia techniczne które mogą stwarzać zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego oraz mienia i środowiska na skutek:

●rozprężenia cieczy lub gazów znajdujących się pod ciśnieniem różnym od atmosferycznego,

●wyzwolenia energii potencjalnej lub kinetycznej przy przemieszczaniu ludzi lub ładunków w ograniczonym zasięgu,

●rozprzestrzeniania się materiałów niebezpiecznych podczas ich magazynowania lub transportu.

Ważne

Eksploatacja urządzenia technicznego może wiązać się z nieprzewidzianymi zdarzeniami noszącymi cechy wypadku. Zgodnie z art. 19 u.d.t. eksploatujący urządzenie techniczne musi niezwłocznie zawiadomić organ właściwej jednostki dozoru technicznego o każdym niebezpiecznym uszkodzeniu urządzenia lub nieszczęśliwym wypadku związanym z jego eksploatacją.

Z punktu widzenia problematyki wypadków przy pracy istotny jest obowiązek zawiadomienia UDT o nieszczęśliwych wypadkach związanych z eksploatacją urządzeń technicznych. Mogą one bowiem być tożsame z wypadkiem przy pracy - ciężkim, śmiertelnym lub zbiorowym.

Warto zauważyć, że przepisy u.d.t. nie definiują, czym właściwie jest nieszczęśliwy wypadek związany z eksploatacją urządzenia technicznego, podpowiadając jedynie, że musi mieć związek z bliżej nieokreślonym nieszczęściem. Skąd zatem pracodawca eksploatujący urządzenie techniczne ma wiedzieć, czy o danym zdarzeniu, powinien zawiadomić UDT? Odnosząc się do tej wątpliwości należy zauważyć, że definicję nieszczęśliwego wypadku, o którym mowa w art 19 u.d.t., precyzują przepisy wykonawcze zawarte w rozporządzeniach regulujących szczegółowe warunki techniczne dozoru technicznego danego rodzaju urządzeń. Przykładem może być definicja nieszczęśliwego wypadku zawarta w przepisach rozporządzenia ministra gospodarki z 9 lipca 2003 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji niektórych urządzeń ciśnieniowych (Dz.U. nr 135, poz. 1269). Zgodnie z par. 2 pkt 26 przywołanego rozporządzenia nieszczęśliwym wypadkiem jest "zdarzenie nagłe, które spowodowało śmierć, trwałą lub czasową niezdolność do pracy osoby lub osób, w związku z badaniem lub eksploatacją urządzenia ciśnieniowego".

Wypadek przy pracy, który wiąże się z eksploatacją urządzenia technicznego podlegającego dozorowi technicznemu, powinien być w pierwszej kolejności zgłoszony właściwej miejscowo jednostce UDT. Jeżeli nosi cechy wypadku ciężkiego, śmiertelnego lub zbiorowego, niezbędne jest dodatkowo zawiadomienie okręgowego inspektora pracy i prokuratora.

Powołanie zespołu powypadkowego

Okoliczności i przyczyny wypadku ustala powoływany przez pracodawcę zespół powypadkowy, w skład którego wchodzi pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społeczny inspektor pracy. Gdy pracodawca nie ma obowiązku tworzenia takiej służby, w skład zespołu powypadkowego zamiast pracownika służby bhp wchodzi pracodawca lub pracownik zatrudniony przy innej pracy, któremu pracodawca powierzył wykonywanie zadań służby bhp albo specjalista spoza zakładu pracy. Natomiast gdy u pracodawcy nie działa społeczna inspekcja pracy, w miejsce społecznego inspektora pracy w skład zespołu powypadkowego wchodzi przedstawiciel pracowników.

Ważne

Pracodawca nie musi powoływać zespołu powypadkowego w formie pisemnej. Może u niego funkcjonować stały zespół powypadkowy, nie ma również przeciwwskazań, aby do każdego wypadku powoływać oddzielny. Trzeba jednak pamiętać, że jeden wypadek powinien badać jeden zespół powypadkowy.

Działania zespołu

Niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wypadku zespół powypadkowy powinien rozpocząć realizację procedury wynikającej z rozporządzenia w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn zdarzenia. Jego działania wynikają z par. 7 rozporządzenia wypadkowego, jednak katalog czynności podejmowanych przez zespół zawarty w przywołanym przepisie nie jest zamknięty. W zależności od stopnia skomplikowania konkretnego przypadku niezbędne może się okazać przeprowadzenie czynności dodatkowych.

Ważne

Wyjaśnianie okoliczności i przyczyn zdarzenia polega w dużej mierze na zbieraniu dowodów i ustalaniu faktów. Dokładność tego etapu postępowania powypadkowego ma kluczowy wpływ na ostateczne ustalenia.

●

Pierwsza czynność, jaką podejmuje zespół powypadkowy w ramach ustalania okoliczności i przyczyn wypadku, to oględziny. Podczas nich określa się stan techniczny szeroko rozumianych narzędzi pracy związanych z wypadkiem, stan urządzeń ochronnych oraz ocenia warunki wykonywania pracy z uwzględnieniem innych okoliczności, które mogły mieć wpływ na wystąpienie wypadku.

PRZYKŁAD 2

Okoliczności wpływające na wypadek

Pracownik uległ wypadkowi przy pracy w porze nocnej. Zespół ustalił, iż stan techniczny urządzeń i narzędzi wykorzystywanych w procesie pracy nie budził zastrzeżeń. Jednak po dodatkowych ustaleniach okazało się, że praca była wykonywana w godzinach nadliczbowych, a pracownik z uwagi na stan zdrowia nie powinien był świadczyć jej w porze nocnej. Dodatkowo ustalono, że nie został zapoznany z oceną ryzyka zawodowego.

W ramach oględzin zespół powypadkowy powinien przeanalizować prawidłowość przebiegu procesu pracy, podczas którego zdarzył się wypadek. Przydatne jest ponadto scharakteryzowanie czynności wykonywanych przez poszkodowanego przed zdarzeniem, niezbędne jest również ustalenie potencjalnych świadków wypadku oraz ich rozmieszczenie w obrębie miejsca, w którym doszło do zdarzenia.

Ważne

Zalecane jest sporządzenie protokołu z oględzin, który zawierałby opis ustaleń dokonanych przez zespół, tj.: miejsca wypadku, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych, oględzin stanu urządzeń ochronnych.

●

Opracowanie szkicu miejsca wypadku nie jest wymogiem bezwzględnym realizowanego postępowania wypadkowego. Szkic sporządza się w razie konieczności a zamiast niego można ograniczyć się do dokumentacji fotograficznej. W ramach takiej dokumentacji graficznej towarzyszącej oględzinom warto zaznaczyć usytuowanie osoby która uległa wypadkowi, świadków zdarzenia także maszyn i urządzeń.

Miejsce wypadku badane przez zespół w ramach oględzin, w tym sporządzania szkicu sytuacyjnego, powinno być należycie zabezpieczone. Przed przystąpieniem do działań rolą zespołu jest zweryfikowanie prawidłowości zabezpieczenia.

●

Bardzo istotnym elementem prowadzonego postępowania jest wysłuchanie przez zespół wyjaśnień poszkodowanego. Jest to oczywiście możliwe, gdy stan uczestnika wypadku pozwala ją przeprowadzić bez uszczerbku dla jego bezpieczeństwa. Gdy na przeszkodzie stoją ważne względy - np. medyczne, należy odstąpić od czynności wysłuchania pracownika - przynajmniej w ramach postępowania, które toczy się w trybie niezwłocznym, bezpośrednio po zdarzeniu. Trudno bowiem upierać się w kwestii wysłuchania poszkodowanego leżącego w ciężkim stanie w szpitalu na oddziale intensywnej opieki medycznej.

Warto zauważyć, że przepisy nie wskazują bezpośrednio, jaką formę należy przyjąć w ramach wysłuchania poszkodowanego pracownika. Skoro przepis mówi o obowiązku wysłuchania, to wydaje się, że należy w pierwszej kolejności stworzyć pracownikowi warunki, w ramach których będzie miał możliwość ustnie wyjaśnić istotne dla postępowania powypadkowego okoliczności.

Można uznać, że poprzestanie na przyjęciu od pracownika wyjaśnień w formie przez niego spisanej - w wersji papierowej lub elektronicznej nie jest najlepszym rozwiązaniem, zwłaszcza gdy nie było obiektywnych przyczyn uzasadniających odstąpienie od czynności wysłuchania w dosłownym rozumieniu. Wysłuchanie prowadzone w sposób bezpośredni daje możliwość nie tylko zapewnienia pracownikowi swobodnej wypowiedzi. Pozwala zespołowi na zadanie dodatkowych pytań w celu doprecyzowania wyjaśnień. Pytania te w żadnym razie nie mogą być formą manipulacji - tym samym powinno się wystrzegać zadawania poszkodowanemu pytań, których formuła wskazuje lub choćby sugeruje treść odpowiedzi.

Ważne

Zapis wyjaśnień poszkodowanego powinien być załączony do protokołu powypadkowego. Spisanie ich jest konieczne dla celów dowodowych - daje bowiem pewność, że przekazane przez niego informacje nie zostaną nieświadomie przeinaczone albo zmanipulowane.

●

Kolejną istotną fazą pozyskiwania informacji na temat zdarzenia jest zebranie informacji od świadków zdarzenia. Nie są oni bezpośrednio zainteresowani uznaniem zdarzenia za wypadek przy pracy i tym samym mogą przedstawiać większy poziom obiektywizmu niż w przypadku poszkodowanego pracownika.

W pierwszej kolejności zespół powypadkowy powinien ustalić, kto może być potencjalnym źródłem informacji na temat świadków zdarzenia. Przyjmuje się, że mogą ich udzielić członkowie służb ratunkowych, w tym ze strony pracodawcy - osoby wyznaczone do udzielania pierwszej pomocy. Informacji o świadkach mogą również dostarczyć główni świadkowie zdarzenia, osoby sprawujące nadzór ze strony pracodawcy nad procesem pracy, a także pracownicy świadczący pracę na stanowiskach graniczących z miejscem wypadku.

Warto zauważyć, że przepis regulujący rolę świadków w postępowaniu posługuje się zwrotem nakazującym zespołowi powypadkowemu "zebrać informacje". Posłużenie się szerszą formułą niż w przypadku poszkodowanego - którego wyjaśnień należy "wysłuchać", wskazuje iż w przypadku świadków w grę wchodzi zarówno zebranie informacji w formie ustnej, jak i możliwość pozyskania ich w każdej innej formie - papierowej lub elektronicznej.

Zbierając informacje od świadków zdarzenia, należy stosować podobne zasady jak przy wysłuchiwania wyjaśnień poszkodowanego. Warto zwłaszcza zapewnić swobodę wypowiedzi - w granicach określonych celem postępowania powypadkowego, a także zadawać pytania niemające jednak cech manipulacji. Warto zadbać o możliwie jak najszybsze pozyskanie informacji od świadków. Wynika to z ulotności i zawodności pamięci i pozwala tym samym uniknąć przekłamań, które mogą mieć istotne znaczenie dla sprawy. W miarę możliwości informacje od świadków zdarzenia powinny zostać zebrane w ciągu 24 godzin. Tym samym zespół powypadkowy powinien mieć opracowany zestaw pytań do osób mogących wnieść istotny wkład w wyjaśnienie okoliczności zdarzenia i zadbać, aby świadkowie w miarę możliwości nie kontaktowali się ze sobą.

Ważne

Przepisy regulujące postępowanie powypadkowe nie uprawniają ani pracodawcy, ani zespołu powypadkowego do uzyskiwania danych osobowych świadków zdarzenia, w tym dotyczących miejsca zamieszkania i numeru PESEL. Z punktu widzenia poprawności dokumentacji powypadkowej nie jest wymagane ich posiadanie. Pozyskiwanie danych osobowych świadków zdarzenia - szczególnie gdy są to osoby postronne - może się wiązać z naruszeniem przepisów dotyczących ochrony danych osobowych.

●

Mimo że przepisy rozporządzenia bezpośrednio na to nie wskazują, wydaje się, że w ramach postępowania powypadkowego jak najbardziej dopuszczalna jest konfrontacja. Nie można bowiem wykluczyć, że wersja zdarzeń przedstawiona przez jednego poszkodowanego zupełnie przeczy temu, na co wskazuje inny poszkodowany albo bezpośredni świadek zdarzenia. W takim przypadku zespół powinien dążyć do wyeliminowania sprzeczności, co można osiągnąć w ramach konfrontacji.

PRZYKŁAD 3

Wyjaśnianie wątpliwości

Poszkodowany pracownik skorzystał z prawa wglądu w dokumentację gromadzoną w związku z ustalaniem okoliczności zdarzenia. Dokumentacja zawierała spisane wyjaśnienia świadków wypadku, które w ocenie poszkodowanego nie pokrywają się z rzeczywistym przebiegiem zdarzenia. Rozbieżności w takiej sytuacji można wyjaśnić w ramach spotkania pokrzywdzonego ze świadkiem wypadku, w którym oczywiście powinien uczestniczyć zespół powypadkowy.

●

Aby mówić o wypadku przy pracy, niezbędne jest wystąpienie urazu u poszkodowanego. Jest nim uszkodzenie tkanek ciała lub narządów wskutek działania czynnika zewnętrznego.

Często ocena urazu nie jest prosta i wykracza zdecydowanie poza kompetencje zarówno poszkodowanego, osób wchodzących w skład zespołu powypadkowego jak i pracodawcy. Niezbędna jest wówczas opinia lekarska.

Gdy istotne dla wyjaśnienia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy są wiadomości o charakterze specjalistycznym spoza kwestii medycznych, konieczne jest zasięgnięcie opinii biegłego lub biegłych innych specjalności.

●

Poszkodowany, świadkowie, a także opinia lekarska oraz biegłych z zakresu innych specjalności nie są jedynymi źródłami informacji mogącymi przyczynić się do wyjaśnienia okoliczności i przyczyn zdarzenia. Istotne dla sprawy mogą okazać się fizyczne dowody, których należy poszukiwać nie tylko w miejscu zdarzenia, ale w każdym innym obszarze mogącym mieć powiązanie z wypadkiem przy pracy. Zebrane przy okazji oględzin dowody należy poddać weryfikacji, która może wiązać się z koniecznością dokonania analizy specjalistycznej, w tym laboratoryjnej.

Doskonałym dowodem może okazać się zapis wizyjnego monitoringu zakładowego - o ile do zdarzenia doszło w zasięgu kamery. Z reguły pozwala on precyzyjnie określić czas, w jakim doszło do zdarzenia, oraz odtworzyć jego przebieg. Informacje dostarczane przez monitoring mogą okazać się pomocne w poszukiwaniu świadków wypadku.

●

Samo ustalenie okoliczności i przyczyn związanych z wypadkiem nie jest jedynym celem postępowania prowadzonego przez zespół. Niezbędne jest rozstrzygnięcie w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy - czy zdarzenie wypełnia znamiona wypadku przy pracy, czy też nie można go w tych kategoriach oceniać. Należy pamiętać, że wypadkiem przy pracy jest zdarzenie nagłe wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;

- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;

- w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Aby zespół powypadkowy miał podstawy do klasyfikowania zdarzenia w kategoriach wypadku przy pracy, niezbędne jest wykazanie każdej z przesłanek charakteryzujących ten typ zdarzenia. Jeżeli zatem nie zostanie wykazany np. związek wypadku z pracą, to mimo istnienia pozostałych cech wypadku przy pracy, zwłaszcza rozległego urazu, jakiego doznał pracownik, nie będzie możliwości uznania zdarzenia za wypadek przy pracy.

Ważne

Gdy zebrany w toku postępowania materiał nie pozwala na uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy, informacja ta powinna zostać szczegółowo uzasadniona w treści protokołu powypadkowego. W takim przypadku niezbędne jest ponadto wskazanie dowodów, które były podstawą odmowy uznania zdarzenia za wypadek przy pracy.

Ostatnim zadaniem zespołu powypadkowego, wynikającym z par. 7 pkt 8 rozporządzenia jest określenie środków profilaktycznych, zaleceń oraz wniosków, w szczególności wynikających z oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy, na którym doszło do wypadku.

Wykorzystanie materiałów innych instytucji i organów

Jak wiadomo w całkiem sporej części przypadków postępowanie zespołu powypadkowego powołanego przez pracodawcę nie jest jedynym, jakie może być prowadzone w związku z wypadkiem. Gdy zdarzenie miało cechy wypadku ciężkiego, zbiorowego oraz śmiertelnego, postępowanie prowadzi prokuratura - w celu wyjaśnienia, czy nie miał on związku z popełnieniem przestępstwa związanego z narażeniem pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Jeżeli zatem organ prowadzący śledztwo lub dochodzenie zdecyduje się na udostępnienie materiałów zebranych w ramach swojego postępowania, wówczas zespół powypadkowy powinien je wykorzystać w postępowaniu prowadzonym we własnym zakresie.

Ważne

Gdy wypadek przy pracy jest jednocześnie klasyfikowany w kategoriach katastrofy albo spowodował zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, rolą zespołu powypadkowego jest wykorzystanie ustaleń zespołu specjalistów powołanych przez właściwego ministra lub wojewodę.

Protokół powypadkowy

Samo ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku, jak również uznanie, czy był on wypadkiem przy pracy w ramach prawnej kwalifikacji zdarzenia nie kończy działań zespołu powypadkowego. Niezbędne jest sporządzenie protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy.

Zasadą jest, że powinien on być przygotowany nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku. W praktyce powyższy termin nie zawsze może być zachowany bez uszczerbku dla rzetelności prowadzonego postępowania powypadkowego. Termin 14-dniowy, w jakim powinien się zmieścić zespół powypadkowy, jest terminem instrukcyjnym. Nie oznacza to, że zespół może w sposób dowolny przedłużać postępowanie i sporządzenie protokołu.

PRZYKŁAD 4

Uzasadnione przedłużenie postępowania

Pracownik wykonujący ręczne prace transportowe zasłabł. Wcześniej został lekko uderzony przez transportowany przedmiot. Po przewiezieniu do szpitala okazało się, że doszło do odmy płucnej - bez widocznego zewnętrznego urazu. Z opinii lekarskiej wynika, że odma płuca miała charakter samoistny i mogła się pojawić w każdym czasie. Jednak z inicjatywy poszkodowanego zespół zdecydował się na powołanie dodatkowego biegłego torakochirurga w celu zasięgnięcia opinii uzupełniającej, pomocnej w ustaleniu związku wypadku z pracą.

W tym przypadku czas oczekiwania na dodatkową opinię lekarską jest jak najbardziej okolicznością uzasadniającą przedłużenie zakończenia postępowania powypadkowego.

Ważne

Ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku w terminie naruszającym 14 dni od dnia zawiadomienia o wypadku jest możliwe w przypadku uzasadnionych przeszkód lub trudności. Niezbędne jest wówczas podanie przyczyn opóźnienia w treści protokołu.

Sporządzenie protokołu nakłada na zespół obowiązek jego przekazania wraz z pozostałą dokumentacją powypadkową pracodawcy do zatwierdzenia. Powinno to nastąpić bez zbędnej zwłoki. Jednak przed zatwierdzeniem protokołu rolą zespołu powypadkowego jest zapoznanie z treścią dokumentacji poszkodowanego. Ma on prawo do wniesienia uwag i zastrzeżeń do zawartych w nim ustaleń. Informacja w tym zakresie powinna być przekazana przez zespół powypadkowy.

Skierowanie zastrzeżeń lub uwag do protokołu powoduje, że pracodawca nie ma prawa takiej dokumentacji zatwierdzić. Powinien ją zwrócić zespołowi w celu wyjaśnienia i uzupełnienia treści protokołu. Zespół po przeprowadzeniu wyjaśnień i uzupełnień powinien sporządzić nowy protokół w terminie 5 dni. Jego załącznikiem jest protokół pierwszy, do którego poszkodowany wniósł zastrzeżenia.

W praktyce może powstać wątpliwość, czy poszkodowany pracownik może wnieść zastrzeżenia do drugiego protokołu, który powstał w związku z wniesieniem pierwszych uwag. Odnosząc się do niej, należy zauważyć, że przepisy nie przewidują możliwości wielokrotnego wnoszenia zastrzeżeń. W przeciwnym razie mogłoby dojść do całkowitego paraliżu prowadzonej procedury powypadkowej. Można zatem przyjąć, że możliwość wnoszenia zastrzeżeń dotyczy pierwszej wersji protokołu, niezależnie od pouczenia o prawie wniesienia zastrzeżeń, jakie jest umieszczone pod każdym protokołem powypadkowym.

Ważne

Zgodnie z wyrokiem SN z 25 października 2016 r. (sygn. akt I PK 270/15) pracodawca, który sporządził lub zatwierdził protokół powypadkowy, może we własnym zakresie i bez uprzedniego angażowania sądu powszechnego sprostować nieprawidłowości zawarte w tym dokumencie.

Dopuszczalne jest kwestionowanie treści protokołu powypadkowego przez pracownika lub członków jego rodziny na podstawie art. 189 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.: dalej: k.p.c.), jeżeli pracodawca zanegował w nim wypadkowy lub powypadkowy charakter nagłego zdarzenia, jego związek z pracą lub stwierdził w nim okoliczności wyłączające prawo do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.

Protokół powypadkowy jest dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c., gdyż jest sporządzany przez zespół powypadkowy, który powołuje pracodawca, a następnie zatwierdzany przez pracodawcę.

Istotnym uprawnieniem poszkodowanego jest możliwość wglądu do akt sprawy - w tym sporządzania z nich odpisów, notatek i kopii. Problem w tym, że rozporządzenie nie odpowiada na istotne pytania - w jakiej fazie ma on prawo wglądu do akt sprawy i czym właściwie one są. W braku szczegółowych regulacji wydaje się, że poszkodowanemu przysługuje czynny udział w postępowaniu powypadkowym na każdym jego etapie. Oczywiście nie może to prowadzić do przesadnego utrudniania prac zespołu, którego rolą jest terminowe przeprowadzenie postępowania i sporządzenie dokumentacji. Za akta sprawy, do których poszkodowany ma wgląd, należy tym samym uznać dokumenty gromadzone w toku postępowania, a także całość zgromadzonej dokumentacji powypadkowej mającej związek z wypadkiem.

Jak już nadmieniono, rolą zespołu powypadkowego jest zapoznanie poszkodowanego z treścią protokołu przed jego zatwierdzeniem. Warto zauważyć, że przepis nie wskazuje jedynie na obowiązek "udostępnienia protokołu". Wydaje się zatem, że zapoznanie ma charakter szerszy - może więc obejmować nie tylko udostępnienie zgromadzonej dokumentacji przed jej zatwierdzeniem, ale także wyjaśnienie poszkodowanemu ewentualnych zgłaszanych przez niego wątpliwości. W przypadku wypadku śmiertelnego zespół powypadkowy powinien zapoznać z treścią protokołu członków rodziny zmarłego pracownika oraz umożliwić zgłaszanie uwag i zastrzeżeń do przedłożonej dokumentacji.

Gdy protokół powypadkowy zostanie przez pracodawcę zatwierdzony, niezbędne jest jego doręczenie poszkodowanemu pracownikowi. Gdy w wyniku wypadku poszkodowany poniósł śmierć, protokół powinien zostać doręczony członkom jego rodziny.

Zawartość protokołu

Z uwagi na rangę sprawy, jaką jest wypadek, protokół powinien być sporządzony ściśle zgodnie ze wzorem stanowiącym załącznik do rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 16 września 2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (Dz.U. nr 227, poz. 2298).

Protokół powypadkowy powinien zawierać dane identyfikacyjne pracodawcy, poszkodowanego pracownika, jak również odnosić się do składu zespołu powypadkowego. Określając zatrudnienie poszkodowanego u konkretnego pracodawcy, należy w pkt 1 protokołu wskazać jego nazwę lub imię i nazwisko oraz adres siedziby. Niezależnie od powyższego, w lewym górnym rogu omawianego protokołu powinna widnieć firmowa pieczątka.

Informację na temat składu zespołu powypadkowego należy umieścić w pkt 2, wskazując imiona, nazwiska oraz funkcje poszczególnych osób. Kolejna informacja odnosi się do zakresu czasowego prowadzonego postępowania powypadkowego w zakresie ustalania okoliczności i przyczyn zdarzenia. Konieczne jest zamieszczenie początkowej i końcowej daty prowadzonych ustaleń oraz możliwie najprecyzyjniejszej informacji o dacie i godzinie wypadku.

Następne w treści protokołu są dane osobowe poszkodowanego - imię, nazwisko, imię ojca, datę oraz miejscowość urodzenia. Niezbędne jest ponadto dokładne określenie miejsca zamieszkania i podanie numeru PESEL, NIP, a także numeru dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość poszkodowanego. Obok danych osobowych należy wskazać komórkę organizacyjną, w której jest on zatrudniony, oraz określić nazwę stanowiska pracy, czyli podać pełny kod zawodu (specjalności), jakim jest sześciocyfrowy symbol zgodny z obowiązującą klasyfikacją zawodów i specjalności.

Jak wiadomo, wypadek zgłasza konkretna osoba - w pkt 3 protokołu trzeba wpisać zgłaszającego oraz dzień przekazania informacji o wypadku. W dalszej części należy podać ustalenia dotyczące okoliczności wypadku. Prawidłowe wypełnienie pkt 4 protokołu wymaga oparcia się na zebranym w postępowaniu materiale dowodowym pozyskanym zwłaszcza w wyniku oględzin, opinii lekarskiej, jak również na wyjaśnieniach poszkodowanego oraz informacji pochodzących od świadków zdarzenia.

Kolejna część protokołu odnosi się do przyczyn wypadku. W pkt 5 niezbędne jest opisanie wszystkich przyczyn zdarzenia. Uraz, jakiego doznaje pracownik podczas wypadku, jest pochodną przyczyny bezpośredniej, z którą wiążą się przyczyny pośrednie. Przyczyną bezpośrednią jest zdarzenie, w wyniku którego pracownik doznał urazu, natomiast przyczyny pośrednie odnoszą się do rozmaitych braków i nieprawidłowości, które stały się źródłem wypadku. Mogą to być przyczyny techniczne, organizacyjne - związane z ogólną organizacją stanowisk pracy, a także ludzkie - powiązane z niewłaściwym zachowaniem pracownika.

W ramach opisu ustaleń dotyczących przyczyn wypadku trzeba odnieść się do ewentualnego wykazania nieprzestrzegania przez pracodawcę przepisów prawa pracy, zwłaszcza przepisów i zasad bhp lub innych dotyczących ochrony zdrowia i życia. Przez pojęcie innych przepisów należy rozumieć zwłaszcza przepisy o ochronie przeciwpożarowej, o dozorze technicznym, przepisy prawa geologicznego i górniczego, budowlanego, prawa o ruchu drogowym. Niezbędne jest wskazanie poszczególnych regulacji, które w ocenie zespołu były naruszone, a także przywołane dowodów, które to potwierdzają.

Z ustaleń zespołu powypadkowego może wynikać, że wyłączną przyczyną wypadku było naruszenie przez poszkodowanego pracownika przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub na skutek rażącego niedbalstwa. Również w takim przypadku niezbędne jest dokładne wskazane naruszonych przepisów oraz powołanie się na dowody zgromadzone w tym zakresie przez zespół.

Ryzyko wypadku przy pracy znacznie zwiększa spożywanie alkoholu lub użycie przez pracownika innych środków odurzających albo substancji psychotropowych. W treści protokołu należy wtedy zamieścić informacje o stwierdzonym stanie nietrzeźwości poszkodowanego oraz ustalenia w zakresie środków odurzających lub substancji psychotropowych przyczyniających się w znacznym stopniu do wypadku. Niezbędne jest wskazanie dowodów zebranych przez zespół, a gdy poszkodowany odmówił poddania się badaniom na zawartość tych substancji, należy zamieścić w nim informację o tym fakcie.

W protokole nie może zabraknąć informacji dotyczących skutków wypadku - o rodzaju i umiejscowieniu urazu. W tym zakresie należy odwołać się do medycznej oceny obrażeń w związku z uzyskaną w toku postępowania opinią lekarską.

Kluczowe dla sprawy stwierdzenie, czy zdarzenie jest wypadkiem przy pracy lub traktowane na równi z wypadkiem przy pracy, należy zamieścić w pkt 7. Trzeba pamiętać, że stwierdzenie w protokole powypadkowym, iż wypadek nie jest wypadkiem przy pracy albo że zachodzą okoliczności, które mogą mieć wpływ na prawo pracownika do świadczeń przysługujących z tytułu wypadku, wymaga szczegółowego uzasadnienia i podania dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia. W żadnym razie nie można ograniczyć się do lakonicznego stwierdzenia, iż w świetle zgromadzonych materiałów i dowodów nie ma podstaw do uznania zdarzenia za wypadek przy pacy.

Protokół musi zawierać określenie rodzaju wypadku. W pkt 8 trzeba więc wskazać, czy jest to wypadek indywidualny, zbiorowy, śmiertelny, ciężki, powodujący czasową niezdolność do pracy. Ponadto konieczne jest zamieszczenie wniosków i zaleceń profilaktycznych.

Protokół powypadkowy powinien zostać podpisany przez członków zespołu powypadkowego, którzy uczestniczyli w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadku. Niezbędne jest określenie daty jego sporządzenia i wskazanie przeszkód lub trudności, które uniemożliwiły dokonanie tego w terminie 14 dni.

Z treści protokołu powinien wynikać fakt zapoznania poszkodowanego lub członka jego rodziny z dokumentem oraz z prawem zgłoszenia do jego treści uwag i zastrzeżeń. Adnotacja w tym zakresie powinna zawierać imię, nazwisko poszkodowanego lub członka jego rodziny, datę dokonanej czynności oraz podpis.

Jak już wcześniej wskazano, rolą pracodawcy jest zatwierdzenie protokołu powypadkowego. Informacja w tej kwestii powinna być uwzględniona w jego treści poprzez wskazanie daty zatwierdzenia potwierdzonej podpisem pracodawcy. Z protokołu powinien ponadto wynikać fakt doręczenia (przesłania protokołu). Niezbędny jest też wykaz załączników.

Do protokołu powypadkowego dołącza się zapis wyjaśnień poszkodowanego i informacji uzyskanych od świadków wypadku, a także inne dokumenty zebrane podczas ustalania okoliczności i przyczyn wypadku, zwłaszcza pisemną opinię lekarza lub innych specjalistów, szkice lub fotografie miejsca wypadku.

Integralną częścią protokołu powypadkowego jest pouczenie o prawie wniesienia zastrzeżeń i uwag do zawartych w nim ustaleń, jakie przysługuje poszkodowanemu lub rodzinie poszkodowanego, który uległ wypadkowi śmiertelnemu. Z pouczenia wynika ponadto prawo poszkodowanego pracownika lub jego rodziny do wystąpienia do sądu rejonowego - sądu pracy z powództwem o ustalenie i sprostowanie protokołu powypadkowego. Powództwo może zostać skierowane w interesie poszkodowanego pracownika przez organizację związkową działającą u pracodawcy, którego jest pracownikiem. Zgodnie z postanowieniem SN z 27 stycznia 1998 r., sygn. akt II UKN 471/97, powództwo o ustalenie lub sprostowanie treści protokołu powypadkowego jest dopuszczalne na podstawie art. 189 k.p.c.

Ważne

Sąd powszechny nie jest związany błędnym zakwalifikowaniem przez komisję powypadkową zdarzenia jako wypadku przy pracy (wyrok SN z 25 lipca 1973 r., sygn. akt III PRN 35/73).

Doręczenie protokołu inspektorowi pracy

Gdy doszło do wypadku śmiertelnego, ciężkiego lub zbiorowego, wówczas na pracodawcy ciąży obowiązek niezwłocznego doręczenia protokołu powypadkowego inspektorowi pracy właściwemu ze względu na miejsce zdarzenia. Problem w tym, że przepisy nie wyjaśniają, kim jest "właściwy inspektor pracy", co pomogłoby uniknąć przesłania protokołu "inspektorowi niewłaściwemu". W braku szczególnych regulacji można przyjąć, że jest nim inspektor pracy, który wcześniej prowadził postępowanie w związku ze zgłoszonym przez pracodawcę okręgowemu inspektorowi pracy wypadkiem ciężkim, śmiertelnym lub zbiorowym. Niezależnie od tego, wysłanie protokołu powypadkowego na adres właściwego ze względu na miejsce zdarzenia okręgowego inspektoratu pracy spowoduje jego przekazanie właściwemu inspektorowi. Błędne będzie natomiast skierowanie protokołu do Głównego Inspektoratu Pracy. W takim przypadku należy założyć, że zostanie on przekazany właściwemu inspektorowi, ponieważ główny inspektor pracy nie jest organem właściwym do oceny nadesłanej dokumentacji.

Ważne

Przesłanie protokołu powypadkowego właściwemu inspektorowi pracy nie musi kończyć kontaktów z owym inspektorem w sprawie wypadku. Protokół powypadkowy dotyczący wypadków śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych, zawierający ustalenia naruszające uprawnienia pracownika albo nieprawidłowe wnioski profilaktyczne, może być zwrócony pracodawcy przez właściwego inspektora pracy, z uzasadnionym wnioskiem o ponowne ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku.

Warto zauważyć, że ani przepisy rozporządzenia wypadkowego, ani ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 786, dalej: ustawa o PIP) nie wskazują, w jakiej formie inspektor pracy dokonuje zwrotu protokołu z uzasadnionym wnioskiem o ponowne ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku. Z całą pewnością wniosek będzie miał formę pisemną - jednak ułomnością obowiązującej regulacji zarówno rozporządzenia wypadkowego, jak i ustawy o PIP jest brak wyraźnego i jednoznacznego wskazania, czy może mieć w praktyce formę nakazu ustalenia w określonym terminie okoliczności i przyczyn wypadku - o którym mowa w art. 11 pkt 6. Wydaje się jednak, że nie będzie miał charakteru nakazu administracyjnego. Środki prawne - w tym nakazy, wydawane są bowiem w wyniku przeprowadzonego uprzednio postępowania kontrolnego w oparciu o dokumentację z kontroli.

W świetle powyższych wyjaśnień kłopotliwa dla pracodawcy może okazać się sytuacja, w której nie zgadza się z wnioskiem inspektora w sprawie ponownego przeprowadzenia postępowania powypadkowego. Z przepisów nie wynika bowiem, aby służył od niego jakikolwiek środek odwoławczy.

Rejestrowanie wypadków

Sporządzenie dokumentacji powypadkowej w żadnym razie nie kończy formalności związanych ze zdarzeniem. Każdy pracodawca jest bowiem obowiązany sporządzić rejestr wypadków przy pracy, który jest pomocny do właściwego planowania działań prewencyjnych na przyszłość.

Rejestr wypadków prowadzony jest na podstawie wszystkich protokołów powypadkowych i obejmuje następujące informacje:

●imię i nazwisko poszkodowanego;

●miejsce i datę wypadku;

●informacje dotyczące skutków wypadku dla poszkodowanego;

●datę sporządzenia protokołu powypadkowego;

●stwierdzenie, czy wypadek jest wypadkiem przy pracy;

●datę przekazania do ZUS wniosku o świadczenia z tytułu wypadku przy pracy;

●liczbę dni niezdolności do pracy;

●inne informacje, niebędące danymi osobowymi, których zamieszczenie w rejestrze jest celowe, w tym wnioski i zalecenia profilaktyczne zespołu powypadkowego.

Statystyczna karta wypadku przy pracy

Wypadki przy pracy powinny być rejestrowane nie tylko w rejestrze wypadków. Dla każdego wypadku przy pracy lub wypadku traktowanego na równi z wypadkiem przy pracy należy sporządzić tzw. statystyczną kartę wypadku. Szczegółowe przepisy zawiera rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 7 stycznia 2009 r. w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy (Dz.U. nr 14, poz. 80).

Podstawę do sporządzenia statystycznej karty wypadku przy pracy stanowi protokół ustalenia jego okoliczności i przyczyn albo karta wypadku. Należy pamiętać, że ta ostatnia powinna być wypełniona niezależnie od tego, czy z wypadkiem wiązała się absencja chorobowa czy też nie.

Ważne

Statystyczna karta wypadku powinna być sporządzona zgodnie z objaśnieniami wynikającymi z załącznika nr 2 do rozporządzenia w sprawie statystycznej karty wypadku. Właściwie wypełnioną należy przekazać w formie elektronicznej na portal sprawozdawczy Głównego Urzędu Statystycznego albo oryginał sporządzony w formie pisemnej - do Urzędu Statystycznego w Bydgoszczy.

Wypadek na terenie innego pracodawcy

W praktyce nie można wykluczyć, że na terenie pracodawcy świadczą pracę osoby, które nie są jego pracownikami. Jeżeli ulegną wypadkowi, pracodawca niezatrudniający poszkodowanego pracobiorcy w żadnym razie nie może uznać, że zdarzenie jest wyłączną sprawą między poszkodowanym a podmiotem, który go zatrudnia. Wypadek nakłada na niego obowiązek udzielenia mu pomocy, a w dalszej kolejności niezbędne jest zabezpieczenie miejsca zdarzenia analogicznie jak wtedy, gdy wypadkowi ulega pracownik zatrudniony w zakładzie. Pracodawca, na terenie którego doszło do zdarzenia, ma ponadto obowiązek niezwłocznie zawiadomić formalnego pracodawcę poszkodowanego.

Ważne

Ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, który miał miejsce na terenie innego zakładu pracy, dokonuje zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę poszkodowanego, w obecności przedstawiciela pracodawcy, na którego terenie doszło do zdarzenia.

Aby prowadzenie postępowania powypadkowego przez zespół powołany przez pracodawcę pracownika, który uległ wypadkowi, było możliwe, niezbędne jest udostępnienie miejsca wypadku. Ponadto rolą pracodawcy, na terenie którego doszło do niego, jest udostępnienie niezbędnych materiałów oraz udzielenie informacji i pomocy zespołowi powypadkowemu, który w imieniu pracodawcy poszkodowanego pracownika ustala okoliczności i przyczyny zdarzenia.

Należy pamiętać, że możliwość scedowania obowiązków powypadkowych w zakresie postępowania zmierzającego do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, w tym opracowania niezbędnej dokumentacji, jest uzależnione od pozytywnego rozpatrzenia przez pracodawcę wniosku skierowanego przez pracodawcę zatrudniającego poszkodowanego pracownika.

Wypadek pracownika tymczasowego

Korzystanie z pracowników agencji pracy tymczasowych jest często bardzo dogodną dla pracodawców formułą pozwalającą na uwolnienie się od licznych obowiązków wiążących się z zatrudnianiem stałych pracowników. Pracownicy tymczasowi nie mogą wprawdzie świadczyć pracy w ramach prac szczególnie niebezpiecznych, to jednak ryzyka wypadku przy pracy organizowanej przez pracodawcę użytkownika nie można wykluczyć. Zatrudnianie pracowników tymczasowych opiera się na relacji nie dwóch, a trzech podmiotów - agencji pracy tymczasowej, pracownika tymczasowego oraz pracodawcy użytkownika. Pracownicy zatrudniani są przez agencję pracy tymczasowej a następnie kierowani do konkretnego pracodawcy mającego status pracodawcy użytkownika. Tym samym pracodawca użytkownik jest podmiotem, na rzecz którego praca tymczasowa jest wykonywana, mimo iż między nim a pracownikiem tymczasowym stosunek pracy nie jest nawiązywany.

Taki skomplikowany układ zatrudnienia wymaga precyzyjnego ustalenia, kto powinien podjąć działania powypadkowe, gdy poszkodowanym jest pracownik tymczasowy. Z jednej strony jest on pracownikiem agencji pracy - ale z drugiej świadczy pracę na rzecz innego pracodawcy i pod jego kierownictwem. W takim przypadku obowiązanym do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku jest pracodawca użytkownik. To on bowiem jest organizatorem pracy pracownika tymczasowego.

Ważne

Pracodawca użytkownik jest obowiązany do zawiadomienia agencji pracy tymczasowej o wypadku przy pracy pracownika tymczasowego. Nie oznacza to przekazania obowiązków z zakresu ustalania okoliczności i przyczyn zdarzenia na agencję pracy.

ⒸⓅ

@RY1@i02/2017/193/i02.2017.193.05000010b.818.jpg@RY2@

Sebastian Kryczka

prawnik, ekspert prawa pracy