Wycinka drzew wyzwaniem także dla pracodawcy

W ostatnim czasie, na skutek nowelizacji przepisów o ochronie przyrody, liberalizujących zasady wycinki drzew i krzewów na prywatnych posesjach, znacząco wzrosło zainteresowanie usługami z zakresu gospodarki leśnej. Warto jednak zauważyć, że zwiększony popyt na te usługi to nie tylko potencjalne dodatkowe wpływy do kasy przedsiębiorców, którzy mogą zacząć je świadczyć, ale również istotne ryzyko wystąpienia zdarzeń niepożądanych, w tym wypadków przy pracy. Zdarza się bowiem, że do prac szczególnie niebezpiecznych, do których niewątpliwie należy wycinanie lub przycinanie drzew, zabierają się osoby nieposiadające dostatecznej wiedzy, umiejętności czy doświadczenia. To właśnie w takich przypadkach najczęściej dochodzi do błędów, które kosztują zdrowie czy nawet życie osobę, która je popełnia.

Szkolenia

Wedle ogólnych zasad bhp pracodawca ma obowiązek chronić, zdrowie i życie pracowników zapewniając im bezpieczne i higieniczne warunki pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki (art. 207 par. 2 kodeksu pracy, dalej: k.p.). Przejawem jego realizacji będzie niedopuszczenie pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bhp (art. 237³ par. 1 k.p.).

!Do obsługi pilarki łańcuchowej przepisy dotyczące prac z zakresu gospodarki leśnej wymagają odpowiedniego przeszkolenia.

Z uwagi na to, że obsługa pilarki do drewna jest niezwykle niebezpieczna dla osoby, która nie została zapoznana z zasadami jej obsługi, par. 21 rozporządzenia ministra środowiska z 24 sierpnia 2006 r. w sprawie bhp przy wykonywaniu niektórych prac z zakresu gospodarki leśnej (Dz.U. nr 161, poz. 1141) stanowi, że do pracy z użyciem takiego urządzenia dopuścić można wyłącznie osoby, które ukończyły z wynikiem pozytywnym stosowne szkolenie. Powinno ono obejmować część teoretyczną i praktyczną, a w ramach tej pierwszej powinny być poruszone zagadnienia: użytkowania i obsługi pilarki, technik ścinki i obalania drzew, technik okrzesywania i przerzynki drewna oraz bhp przy eksploatacji pilarki. Z kolei część praktyczną należy prowadzić w warunkach terenowych, a jej zakres powinien obejmować: eksploatację pilarki, techniki ścinki, obalania drzew, okrzesywania i przerzynki drewna.

Z obowiązku odbycia takiego szkolenia można zwolnić pracownika legitymującego się książką operatora maszyn roboczych z odpowiednim wpisem, z którego będą wynikały uprawnienia do obsługi pił mechanicznych do ścinki drzew (grupa II pkt 17, zgodnie z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia ministra gospodarki z 20 września 2001 r. w sprawie bhp podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych, Dz.U. nr 118, poz. 1263 ze zm.).

Posiadanie przez pracownika dokumentu potwierdzającego odbycie takiego szkolenia, nie zwalnia oczywiście pracodawcy z obowiązku zapewnienia mu szkolenia z zakresu bhp obejmującego szkolenie wstępne, w tym instruktaż ogólny i stanowiskowy, oraz szkolenia okresowe (wg rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bhp, Dz.U. nr 180, poz. 1860 ze zm.).

Instrukcje

Pracodawca powinien też wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bhp na poszczególnych stanowiskach pracy (art. 237⁴ par. 2 k.p.). Ma on zwłaszcza obowiązek udostępnić pracownikom - na stałe - aktualne instrukcje bhp dotyczące stosowanych w zakładzie procesów technologicznych, wykonywania prac z zagrożeniami wypadkowymi lub zdrowotnymi, obsługi maszyn i innych urządzeń, postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi oraz udzielania pierwszej pomocy (par. 41 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 ze zm.). Instrukcje te powinny w sposób zrozumiały wskazywać czynności, jakie należy wykonać przed rozpoczęciem i po zakończeniu pracy, zasady i sposoby bezpiecznego jej wykonywania oraz reguły postępowania w sytuacjach awaryjnych.

Medycyna

Kolejną istotną kwestią jest zapewnienie pracownikowi profilaktycznej opieki lekarskiej, tj. badań wstępnych, okresowych oraz kontrolnych (art. 229 k.p. oraz rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy, Dz.U. nr 69, poz. 332 ze zm.). Przeprowadza się je na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę, zawierającego m.in. opis warunków pracy z informacją o występowaniu na stanowisku pracy czynników niebezpiecznych, szkodliwych lub uciążliwych z podaniem wielkości narażenia oraz aktualnych wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych na tych stanowiskach.

Po badaniu lekarz wydaje orzeczenie o istnieniu lub braku istnienia przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku pracy, a następnie przekazuje je pracownikowi i pracodawcy. Dokument ten jest dla pracodawcy wiążący i stanowi podstawę do dopuszczenia do pracy.

Ochrona

Niezwykle ważnym jest również obowiązek nieodpłatnego dostarczania pracownikom przez pracodawcę środków ochrony indywidualnej (art. 237⁶ par. 1 k.p.). Jego realizacja powinna nastąpić po dokonaniu oceny ryzyka zawodowego (art. 226 k.p.) na konkretnym stanowisku pracy. W przypadku operatorów pilarek do środków ochrony indywidualnej zalicza się m.in.: ochronniki słuchu, kask ochronny, okulary ochronne lub przyłbicę ochronną, rękawice ochronne zapewniające odpowiednią pewność chwytu i odporne na przecięcie spodnie ochronne oraz buty ze stalowymi podnoskami i antypoślizgowymi podeszwami. Ponadto pracodawca ma obowiązek dostarczać pracownikom nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, spełniające wymagania określone w Polskich Normach (art. 237⁷ par. 1 k.p.), jeżeli odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu, a także ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub bhp.

Pracodawca we własnym zakresie powinien ustalić rodzaje środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie na określonych stanowiskach jest niezbędne, jak również przewidywane okresy użytkowania tej odzieży i obuwia. Kwestie te należy skonsultować z przedstawicielami pracowników (art. 237^11a par. 1 k.p.). Konieczne jest też zapewnienie prania, konserwacji, naprawy, odpylania i odkażania odzieży roboczej i/lub ochronnej (art. 237⁹ par. 2 k.p.). Gdyby jednak pracodawca nie był w stanie tego zapewnić, może to zlecić pracownikom, wypłacając im ekwiwalent pieniężny w wysokości poniesionych kosztów (art. 237⁹ par. 3 k.p.).

Wyjaśnienia GIP z 3 kwietnia 2017 r.

Jakub Chojnicki wicedyrektor departamentu nadzoru i kontroli GIP

Pracodawca zatrudniający pracowników przy wycince drzew jest obowiązany m.in.:

● przekazywać pracownikom informacje o zagrożeniach dla zdrowia i życia występujące w zakładzie pracy oraz zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacjach zagrażających ich zdrowiu i życiu (np. moment powstania zagrożenia po "zawieszeniu" drzewa ścinanego na innym, stojącym drzewie, ścinka drzew w pobliżu linii wysokiego napięcia) oraz o działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu ich wyeliminowania lub ograniczenia,

● zapewnić, aby prace, przy których istnieje możliwość wystąpienia szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego były wykonywane przez co najmniej dwie osoby, w celu zapewnienia asekuracji (ścinka drzew w lesie zgodnie z przepisami jest pracą szczególnie niebezpieczną),

● zapewnić, aby inne prace szczególnie niebezpieczne (np. przy usuwaniu złamanych drzew, wyjątkowo grubych) były wykonywane zgodnie z przepisami bhp,

● zapewnić pracownikom wymagane szkolenie w dziedzinie bhp i samemu je odbyć,

● wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bhp na stanowiskach pracy,

● ustalić rodzaje środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie na określonych stanowiskach jest niezbędne,

● dostarczyć pracownikom nieodpłatnie odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej i poinformować ich o sposobie posługiwania się tymi środkami,

● zapewnić, aby środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze zachowywały właściwości ochronne, użytkowe i higieniczne oraz były stosowane przez pracowników,

● zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach (w tym zapewnić łączność ze służbami zewnętrznymi wyspecjalizowanymi w zakresie udzielania pierwszej pomocy) i wyznaczyć pracownika/ów do udzielania tej pomocy,

● zapewnić lekarskie badania profilaktyczne pracownikom,

● zapewnić, aby stosowane maszyny i inne urządzenia techniczne oraz narzędzia pracy były sprawne (dopuszczone do eksploatacji) i pozwalały na bezpieczne i higieniczne warunki pracy,

● zapewnić wodę zdatną do picia (oraz posiłki i napoje, w sytuacjach wynikających z rozporządzenia o profilaktycznych posiłkach i napojach),

● w przypadku, gdy jednocześnie w miejscu prowadzenia prac wykonują pracę pracownicy zatrudnieni przez innych pracodawców: współpracować z tymi pracodawcami, wyznaczyć wspólnie z tymi pracodawcami koordynatora sprawującego nadzór nad bhp wszystkich pracowników zatrudnionych w tym samym miejscu, ustalić zasady współdziałania uwzględniające sposoby postępowania w przypadku wystąpienia zagrożeń dla zdrowia lub życia pracowników, informować siebie nawzajem oraz pracowników o działaniach w zakresie zapobiegania zagrożeniom zawodowym występującym podczas wykonywanych przez nich prac.

Przedsiębiorca (lub pracodawca, który ma swoich pracowników, ale dodatkowo zleca pracę innym), na rzecz którego prace wykonują osoby na podstawie umowy cywilnoprawnej, ma obowiązek zapewnić im bezpieczne i higieniczne warunki pracy, a w szczególności: organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki, zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bhp, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń oraz reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia bhp oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników.

Większość obowiązków z obszaru bhp, należących do pracodawcy lub przedsiębiorcy jest taka sama, bez względu na to, czy mowa jest o pracownikach, czy zleceniobiorcach. W przypadku zlecania prac po stronie zlecającego nie powstają obowiązki związane bezpośrednio ze sprawami zarezerwowanymi tylko dla pracowników np. z oceną ryzyka zawodowego i informowaniem o niej zleceniobiorcy, zgłaszaniem podejrzenia choroby zawodowej, czy ustalaniem przyczyn i okoliczności ewentualnego wypadku. Czym innym jednak są obowiązki formalne, a czym innym odpowiedzialność za zorganizowanie pracy w bezpieczny i higieniczny sposób, którą prawodawstwo polskie normuje jednoznacznie - pracodawca i przedsiębiorca odpowiadają za te kwestie.

W przypadku korzystania z umów prawa cywilnego, w takiej umowie należy określić następujące kwestie:

● kto przeszkoli zleceniobiorcę z zakresu bhp - czy zleceniobiorca będzie za to odpowiadał?

● kto wyposaży zleceniobiorcę w niezbędny sprzęt i środki ochrony indywidualnej - czy zleceniobiorca sam je sobie kupi?

● czy zleceniobiorca sam podda się badaniu lekarskiemu, które stwierdzi brak przeciwwskazań do pracy przy ścince drzew?

● kto zapewni odzież i obuwie robocze - zlecający wypożyczy zleceniodawcy, czy zleceniodawca sam je nabędzie?

● czyja będzie pilarka łańcuchowa i kto będzie dbał o jej sprawność

@RY1@i02/2017/068/i02.2017.068.217000400.803.jpg@RY2@

Maciej Ambroziewicz

ekspert ds. bhp