Reforma oświatowa. Zamęt również w stosunkach pracy

Zmiany związane z reformą oświaty, która ruszy od 1 września 2017 r., dotkną nie tylko uczniów, lecz także kadrę dydaktyczną. Największe obawy mają nauczyciele i dyrektorzy dotychczasowych gimnazjów, które już od nowego roku szkolnego zostaną zlikwidowane. Ministerstwo Edukacji Narodowej uważa jednak, że przekształcenia przyczynią się do zwiększenia w skali kraju liczby etatów pedagogów, a nie do ich zmniejszenia. Nie zmieni się bowiem liczba uczniów i lat nauki, a jedynie w pewnym zakresie liczba klas w szkołach prowadzonych przez dane typy samorządów - w gminach z 9 (6+3) do 8 (ale dziewiąta to sześciolatki objęte wychowaniem przedszkolnym, na które samorząd dostanie subwencję), a w powiatach z 3 lub 4 lat do odpowiednio 4 i 5 w przypadku liceów ogólnokształcących i techników. Od roku szkolnego 2017/2018 obecne klasy szóste szkół podstawowych staną się klasami siódmymi szkół podstawowych. Gdyby te zostały utworzone, ich liczba byłaby większa od liczby oddziałów klas pierwszych gimnazjum. Podobnie będzie w kolejnym roku. Istnieje teoretyczna możliwość dodatkowego zatrudnienia ok. 5,3 tys. nauczycieli.

Pedagodzy - jak podkreśla resort - nie stracą pracy, jednak część z nich może zmienić pracodawcę. W okresie wdrażania reformy przewidziano rozwiązania systemowe zapewniające im przechodzenie ze szkół obecnie funkcjonujących do tworzonych w ramach nowego systemu. Nauczyciele dotychczasowych 6-letnich szkół podstawowych staną się np. nauczycielami 8-letnich szkół podstawowych. Jednocześnie zastosowano również rozwiązania chroniące dyrektorów gimnazjów.

By zapewnić przejrzystość regulacji, które mają obowiązywać w okresie wdrażania nowego ustroju szkolnego, przeniesiono cały segment przepisów dotyczących praw i obowiązków pracowniczych w procesie przekształceń organizacyjnych z ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1379 ze zm.; dalej: KN) do ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 60; dalej: u.p.w.). Taki transfer ma zagwarantować kadrze dydaktycznej większą ochronę i szersze możliwości uzyskania zatrudnienia.

RAMKA 1. Przejście zakładu pracy - kwestia niewyjaśniona

Jednym z istotniejszych problemów w odniesieniu do zmian zatrudnieniowych związanych z reformą systemu oświaty jest to, czy do likwidacji gimnazjów - polegającej albo na przekształceniu dotychczasowych szkół tego typu w inne, albo na włączeniu ich do innych szkół - oraz do przechodzenia nauczycieli i innych pracowników szkół z jednostek obecnie funkcjonujących do tworzonych w ramach nowego systemu będzie mieć zastosowanie tryb przejścia zakładu pracy, o którym mowa w art. 23¹ kodeksu pracy. A jeśli tak, to jakie są tego konsekwencje w sferze zatrudnienia.

A może przepisy ustawy - Prawo oświatowe oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe zawierają w tym zakresie samodzielną, niezależną podstawę prawną? Odpowiedzi na te pytania nie wynikają ani wprost z przepisów, ani też z uzasadnień projektów nowych ustaw, przygotowanych przez

Ministerstwo Edukacji Narodowej.

W związku z tym wystąpiliśmy do resortu o odpowiedź na nie. Do dnia zamknięcia niniejszego wydania nie otrzymaliśmy niestety odpowiedzi.ⒸⓅ

W związku ze zmianą systemu edukacji dokonaną ustawą z 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 59; dalej: u.p.o.) przepisy u.p.w. przewidziały stopniowe (do 2023 r.) przekształcanie się placówek z mocy prawa. Wciąż nie jest jednak jasne, czy do związanej z tym zmiany pracodawcy dla nauczycieli poszczególnych typów szkół będą stosowane regulacje dotyczące przejścia zakładu pracy (art. 23¹ kodeksu pracy; dalej: k.p.), czy też proces ten będzie przeprowadzony wyłącznie w oparciu o przepisy u.p.o. i u.p.w.

RAMKA 2. Zmiana pracodawcy z mocy prawa

● 6-letnich szkołach podstawowych staną się nauczycielami 8-letnich szkół podstawowych (1 września 2017 r.),

● zasadniczych szkołach zawodowych staną się nauczycielami branżowych szkół I stopnia (1 września 2017 r.),

● 4-letnich technikach staną się nauczycielami 5-letnich techników (1 września 2019 r.),

● 3-letnich liceach ogólnokształcących staną się nauczycielami 4-letnich liceów (1 września 2019 r.),

● dotychczasowej szkole policealnej staną się nauczycielami w szkole policealnej, o której mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. f u.p.o. (1 września 2017 r.),

● dotychczasowej 3-letniej szkole specjalnej przysposabiającej do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi staną się nauczycielami w 3-letniej szkole specjalnej przysposabiającej do pracy, o której mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. d u.p.o. (1 września 2017 r.).

Likwidacja gimnazjów będzie następować przez stopniowe i ewolucyjne ich wygaszanie w różnych wariantach. Ścieżki przekształcenia tych szkół oraz termin, od którego dana placówka po przekształceniach może działać, określa art. 129 u.p.w.

TABELA. Warianty przekształcenia gimnazjum

L.p.	Opis	Rozpoczęcie działalności
1	Przekształcenie dotychczasowego gimnazjum w 8-letnią szkołę podstawową	Od 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. lub 1 września 2019 r.
2	Włączenie do 8-letniej szkoły podstawowej	Od 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. albo 1 września 2019 r.
3	Przekształcenie w 3-letnie liceum ogólnokształcące albo 4-letnie technikum	Od 1 września 2017 r. lub 1 września 2018 r.
4	Włączenie do 3-letniego liceum ogólnokształcącego albo 4-letniego technikum	Od 1 września 2017 r. albo 1 września 2018 r.
5	Przekształcenie w 4-letnie liceum ogólnokształcące albo 5-letnie technikum	Od 1 września 2019 r.
6	Włączenie do 4-letniego liceum ogólnokształcącego albo 5-letniego technikum	Od 1 września 2019 r.
7	Przekształcenie w branżową szkołę I stopnia	Od 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. albo 1 września 2019 r.
8	Włączenie do branżowej szkoły I stopnia	Od 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. lub 1 września 2019 r.

Dostosowanie placówek do nowej struktury edukacji spowoduje zmianę pracodawcy zarówno dla dyrektorów szkół, jak i nauczycieli.

Kadra kierownicza w okresie przejściowym

Dla sprawnego przeprowadzenia szkół przez proces reorganizacji przepisy u.p.w. przewidują powierzenie tego zadania doświadczonej kadrze kierowniczej. Placówkami przekształcanymi z mocy prawa będą zarządzać dotychczasowi ich dyrektorzy we współpracy z wicedyrektorami oraz nauczycielami zajmującymi inne stanowiska kierownicze do końca okresu, na jaki zostały im powierzone.

Ważne

Likwidacja gimnazjum nie oznacza utraty stanowiska dotychczasowego dyrektora tej szkoły.

Wobec wygaszanych samodzielnych gimnazjów (które nie będą przeobrażały się w szkoły nowego typu lub nie będą włączane do innych placówek) przyjęto zasadę, że dotychczasowi ich dyrektorzy będą zajmować stanowiska do końca okresu, na jaki zostali powołani, nie dłużej jednak niż do 31 sierpnia 2019 r. Innym dopuszczalnym wariantem w tej sytuacji jest powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora gimnazjum wicedyrektorowi, a w gimnazjach, w których nie ma wicedyrektora, nauczycielowi tej placówki, nie dłużej niż do 31 sierpnia 2019 r. Dyrektor gimnazjum dla dorosłych, w którym kształcenie w klasie I rozpoczęło się w lutym 2017 r., będzie pełnił funkcję maksymalnie do 31 sierpnia 2020 r.

Takie uprawnienie organu prowadzącego nie jest uzależnione od tego, czy dyrektor jest jednocześnie nauczycielem. Z tym że, jak mówi art. 231 ust. 5 u.p.w., gdy wicedyrektor, któremu powierzono pełnienie obowiązków dyrektora gimnazjum, nie jest nauczycielem, nadzór pedagogiczny sprawuje nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze w gimnazjum.

Kierujący gimnazjum przekształcanym w 8-letnią podstawówkę staje się z dniem reorganizacji dyrektorem 8-letniej szkoły podstawowej i zajmuje to stanowisko do końca okresu, na jaki powierzono mu funkcję dyrektora gimnazjum. Organ prowadzący może przedłużyć mu jej pełnienie (także gdy nie jest nauczycielem) maksymalnie do 31 sierpnia 2019 r. Taka sama zasada obowiązuje w razie przeobrażenia się gimnazjum w trzy- lub czteroletnie liceum ogólnokształcące, cztero- lub pięcioletnie technikum albo branżową szkołę I stopnia (art. 240 ust. 1, 3 i 4 u.p.w.).

Skutki włączenia

Odmienne zasady obowiązują w razie włączenia gimnazjum do innych placówek. Gdy zostanie wcielone do podstawówki, dyrektor gimnazjum stanie się wicedyrektorem szkoły podstawowej do końca okresu, na jaki powierzono mu stanowisko szefa gimnazjum. Wicedyrektorów oraz nauczycieli zajmujących inne stanowiska kierownicze w szkole podstawowej i dotychczasowym gimnazjum odwołuje się ze stanowiska z końcem roku szkolnego poprzedzającego ten, z początkiem którego następuje włączenie szkoły. Ta sama zasada obowiązuje w razie włączenia gimnazjum do trzy- lub czteroletniego liceum, cztero- lub pięcioletniego technikum albo branżowej szkoły I stopnia (por. art. 241 ust. 2-4 u.p.w.).

Ważne

Dyrektor 8-letniej szkoły podstawowej może przedłużyć powierzenie stanowiska wicedyrektora byłemu szefowi gimnazjum najwyżej do 31 sierpnia 2019 r.

Artykuł 238 ust. 6 u.p.w. przewiduje, że w przypadku rozpisania konkursu na stanowisko dyrektora ośmioletniej szkoły podstawowej (do której ma być włączone gimnazjum) przeprowadzanego przed tym procesem, w skład komisji konkursowej powołuje się po dwóch przedstawicieli rady pedagogicznej i rady rodziców. Przedstawicieli rady pedagogicznej wyłania się spośród przedstawicieli rad pedagogicznych szkoły podstawowej i gimnazjum, które ma być włączone do tej szkoły. Na podobnej zasadzie wybierani są reprezentanci rady rodziców.

To samo rozwiązanie przewidziano w razie konkursu na stanowisko dyrektora odpowiednio trzyletniego albo czteroletniego liceum ogólnokształcącego lub czteroletniego albo pięcioletniego technikum lub branżowej szkoły I stopnia, do których ma być włączone gimnazjum (por. art. 241 ust. 6 u.p.w.).

Przekształcenie z urzędu

Od 1 września 2017 r. dyrektor 6-letniej szkoły podstawowej stanie się szefem 8-letniej podstawówki. Stanowisko to będzie zajmował do końca okresu, na jaki mu je powierzono. W myśl art. 235 ust. 3 u.p.w. w przypadkach uzasadnionych względami organizacyjnymi organ prowadzący może przedłużyć mu wykonywanie funkcji (również gdy nie jest nauczycielem) maksymalnie do 31 sierpnia 2019 r. Ta reguła będzie dotyczyć także wszystkich dyrektorów placówek, które będą przekształcane z mocy prawa (por. ramka 1).

Natomiast szef dotychczasowego zespołu szkół, w skład którego wchodzą: 6-letnia szkoła podstawowa i gimnazjum, zasadnicza szkoła zawodowa i gimnazjum, liceum i gimnazjum, technikum i gimnazjum - stanie się 1 września 2017 r. lub 1 września 2019 r. odpowiednio szefem: szkoły podstawowej, branżowej szkoły I stopnia, liceum ogólnokształcącego, technikum. Stanowisko będzie zajmował do końca okresu, na jaki mu je powierzono. Organ prowadzący może przesunąć termin do 31 sierpnia 2019 r. tylko dyrektorowi zespołu szkół, z którego po przekształceniu powstanie szkoła podstawowa lub branżowa szkoła I stopnia (bez względu na to, czy jest nauczycielem).

Regulacje na okres przejściowy

Przepisy u.p.w. modyfikują niektóre regulacje KN. To zmiana czasowa, która będzie trwać do czasu wdrożenia reformy oświatowej mającej ostatecznie nastąpić w 2023 r. W uzasadnieniu do projektu u.p.w. czytamy, że "przewidziane w ustawie rozwiązania pomogą w elastycznym rozlokowaniu kadry nauczycielskiej w szkołach nowego typu. Przeniesienie oraz modyfikacja pewnych przepisów dotyczących nauczycieli na okres przejściowy ma także na celu zapobieganie różnicom w interpretowaniu tych przepisów oraz stwarza możliwość odnalezienia się w nowym systemie przez każdego nauczyciela". Zgodnie z art. 220 ust. 1 pkt 1 u.p.w. w okresie do 31 sierpnia 2019 r. art. 18 ust. 1, 4 i 5 KN stosuje się także do nauczycieli, których stosunek pracy został nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (bez względu na wymiar zatrudnienia).

W oparciu o art. 18 ust. 1 KN nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może być przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości, na takie samo lub inne stanowisko. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 16 lipca 2013 r. (sygn. akt II PK 334/12), pojęcie stanowisko pracy z art. 18 ust. 1 KN należy interpretować zgodnie z art. 42 KN, który dotyczy tygodniowego wymiaru zajęć odnoszącego się do poszczególnych stanowisk pracy. W przepisie wyróżnia się stanowiska nauczycielskie w różnych typach (rodzajach) szkół, np. nauczyciele przedszkoli, szkół podstawowych, kolegiów nauczycielskich, praktycznej nauki zawodu, wychowawcy w świetlicach i internatach itp. Przeniesienie z jednej do drugiej kategorii stanowisk jest przeniesieniem na inne stanowisko w rozumieniu art. 18 ust. 1 KN (tak też uznał SN w wyrokach z 23 maja 2013 r., sygn. akt III PK 57/12 i z 5 lutego 2002 r., sygn. akt I PKN 849/00).

Ważne

Od 26 stycznia 2017 r. jest możliwe przeniesienie na inne stanowisko (w tej samej lub innej szkole) w trybie art. 18 KN nauczyciela, którego stosunek pracy został nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Tego dnia weszła bowiem w życie część przepisów u.p.w., w tym regulacja rozciągająca zastosowanie art. 18 KN na nauczycieli zatrudnionych na podstawie bezterminowego angażu.

Artykuł 18 ust. 2 KN przewiduje, że warunkiem przeniesienia nauczyciela z urzędu do innej miejscowości jest zapewnienie mu mieszkania, którego wielkość będzie zależeć od liczby członków jego rodziny, oraz znalezienie pracy dla jego współmałżonka, jeżeli jest również nauczycielem. Trzeba jednak podkreślić, że przepisu nie stosuje się do nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (wyłączenie w art. 220 ust. 1 pkt 1 u.p.w.). Można natomiast zastosować art. 21 KN, który z tytułu przeniesienia do pracy w szkole w innej miejscowości przyznaje zwrot kosztów przeniesienia według zasad określonych w odrębnych przepisach dla pracowników urzędów państwowych. Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1511 ze zm.) urzędnik państwowy przenoszony do pracy w innej miejscowości ma prawo do: zwrotu kosztów przeniesienia, kosztów podróży, a także diet oraz innych świadczeń. Szczegółowy wykaz zawiera rozporządzenie Rady Ministrów z 30 kwietnia 2002 r. w sprawie wysokości i warunków wypłacania świadczeń urzędnikom państwowym przeniesionym do pracy w innej miejscowości (Dz.U. nr 66, poz. 597).

RAMKA 3. Świadczenia dla przenoszonego

● zwrot kosztów podróży pracownika i członków jego rodziny;

● diety dla pracownika i członków jego rodziny;

● zwrot kosztów przewozu urządzenia domowego;

● ryczałt z tytułu przeniesienia;

● zwrot kosztów zakwaterowania;

● dodatek za rozłąkę;

● zwrot kosztów przejazdu pracownika raz w miesiącu środkiem transportu określonym przez kierownika do miejsca stałego zamieszkania i z powrotem w celu odwiedzenia rodziny.

Ponadto w myśl art. 21 ust. 2 KN nauczyciel zmieniający miejsce zamieszkania w związku z przeniesieniem jest zwolniony z pełnienia obowiązków służbowych na odpowiedni okres (nie dłuższy niż 7 dni), z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Przesunięcia dokonuje dyrektor szkoły, do której pedagog ma być przeniesiony, po zasięgnięciu opinii prowadzącego ją organu i za zgodą dyrektora tej, w której jest zatrudniony. Jeśli są to dwa różne organy prowadzące, trzeba zasięgnąć opinii obydwu. Gdy np. nauczyciel ma być przeniesiony z gimnazjum do liceum, opinię muszą wyrazić wójt (burmistrz, prezydent miasta) oraz starosta.

WZÓR

Akt przeniesienia nauczyciela z urzędu za jego zgodą do innej szkoły

Szkoła Podstawowa..............................................

im. Bolesława Prusa (miejscowość i data)

ul. Piękna 12

02-350 Zeldów

Pani

Anna Kowalska

W związku z wyrażoną przez panią 21 stycznia 2017 r. pisemną zgodą, na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela przenoszę panią z dniem 23 stycznia 2017 r. na stanowisko nauczyciela matematyki w Szkole Podstawowej im. Bolesława Prusa w Zeldowie.

Przeniesienie zostaje dokonane po zasięgnięciu opinii organu prowadzącego szkołę i za zgodą dyrektora szkoły, w której jest pani obecnie zatrudniona.

Po zwolnieniu z obowiązków służbowych w dotychczasowej placówce proszę o zgłoszenie się 23 stycznia 2017 r. w Szkole Podstawowej im. Bolesława Prusa w Zeldowie w celu podjęcia pracy na stanowisku nauczyciela matematyki.

............................................ .............................................

data i podpis nauczyciela data i podpis dyrektora

Nieco inaczej wygląda procedura przeniesienia nauczyciela religii, który otrzymał zgodnie z odrębnymi przepisami skierowanie do innej szkoły. Dokonuje go wówczas dyrektor szkoły, do której otrzymał skierowanie, w porozumieniu z dyrektorem tej, w której jest zatrudniony, po uprzednim zawiadomieniu organów prowadzących obie placówki.

Ważne

W okresie przejściowym, czyli od 26 stycznia 2017 r. do 31 sierpnia 2019 r., nie można przenieść nauczyciela do innej szkoły bez jego zgody.

W kontekście omawianego zagadnienia istotny jest wyrok SN z 21 czerwca 2011 r. (sygn. akt III PK 80/10), w którym stwierdzono, że przenoszenie mianowanych nauczycieli w ramach zespołu szkół, nawet jeżeli łączy się ze zmianą miejsca wykonywania pracy (ale bez zmiany stanowiska), nie podlega ograniczeniom przewidzianym w art. 18 ust. 1 KN.

PRZYKŁAD

Przesunięcia w ramach zespołu

Nauczycielka matematyki w gimnazjum (wchodzącego wraz ze szkołą podstawową w skład zespołu szkół) została przeniesiona przez dyrektora zespołu do szkoły podstawowej na to samo stanowisko. Nie jest potrzebna jej zgoda, gdyż w tym przypadku nie ma zastosowania art. 18 KN. Dyrektor zespołu jest upoważniony do dokonywania czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w imieniu pracodawcy będącego jednostką organizacyjną (art. 3¹ par. 1 k.p.). Jest nią zespół szkół, jego dyrektor dokonuje więc tych czynności wobec nauczycieli szkoły podstawowej i gimnazjum. Zdolność do zatrudniania pracowników ma zespół szkół (art. 3 k.p.), a szkoła podstawowa i gimnazjum stanowią miejsce (placówkę) wykonywania pracy.

Rozciągnięcie stosowania art. 18 KN na pedagogów zatrudnionych na bezterminowym angażu nie oznacza, że coś się zmieniło odnośnie do tych, którzy pracują na podstawie mianowania. W dalszym ciągu przepis dotyczy również nauczycieli mianowanych i dyplomowanych zatrudnionych na tej podstawie.

W stosunku do tych nauczycieli art. 220 ust. 1 pkt 2 u.p.w. zawiesił do 31 sierpnia 2019 r. stosowanie art. 19 KN. Zgodnie z jego treścią w razie konieczności zapewnienia szkole obsady na stanowisku nauczyciela z wymaganymi kwalifikacjami odpowiadającymi potrzebom programowym placówki, organ prowadzący może przenieść nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do tej szkoły bez jego zgody, jednak na okres nie dłuższy niż trzy lata, z prawem powrotu na uprzednio zajmowane stanowisko.

Uzupełnienia etatu oraz zmniejszanie obowiązkowego wymiaru

Organ prowadzący przedszkole, szkołę, placówkę i ich zespoły może od 26 stycznia 2017 r. nałożyć na nauczyciela obowiązek podjęcia pracy w innej szkole lub szkołach na tym samym lub - za jego zgodą - innym stanowisku w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych także przekraczającym 1/2 obowiązkowego wymiaru. Jest to dopuszczalne, gdy w dotychczasowym miejscu pracy nie jest możliwe zapewnienie mu prowadzenia zajęć w co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru. Taka decyzja może zostać podjęta w stosunku do pedagoga zatrudnionego na podstawie mianowania lub umowy o pracę na czas nieokreślony. To rozwiązanie oznacza modyfikację art. 22 ust. 1 i 2 KN. Umożliwia nauczycielom uzupełnianie etatu w innej szkole także przy zatrudnieniu w dotychczasowym miejscu pracy w zakresie mniejszym niż 1/2 obowiązkowego tygodniowego wymiaru zajęć. Ponadto pozwala na kontynuację zatrudnienia w drodze mianowania nauczycielom zatrudnionym w niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru.

Uzupełnianie pensum jest rozwiązaniem szczególnym, występującym w stosunkach pracy nauczycieli i nieregulowanym przepisami kodeksu pracy. Nauczyciel zobowiązany przez organ prowadzący szkołę do prowadzenia zajęć w innej szkole lub szkołach pozostaje zatrudniony w dotychczasowym miejscu pracy w pełnym wymiarze zajęć, gdyż szkoła (szkoły), w której uzupełnia pensum, nie nawiązuje z nim odrębnego stosunku pracy.

Obowiązek pracy w innej szkole lub szkołach może nałożyć na nauczyciela wyłącznie organ prowadzący, czyli wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa. Co więcej, nauczyciel nie ma roszczenia w stosunku do organu prowadzącego o umożliwienie mu uzupełnienia pensum w innej szkole ani tym bardziej wobec dyrektora szkoły proponującego mu zatrudnienie w ograniczonym wymiarze zajęć za proporcjonalnie zmniejszonym wynagrodzeniem, który ponadto nie jest adresatem wymienionej regulacji prawnej (por. wyroki SN z 14 maja 2014 r., sygn. akt II PK 216/13; z 26 marca 2013 r., sygn. akt III PK 37/12, i z 8 grudnia 2005 r., sygn. akt I PK 94/05).

Dopełnianie pensum odbywa się wyłącznie do pełnego jego wymiaru. W placówce (placówkach), w której nauczyciel je uzupełnia, nie może mieć przydzielonych godzin ponadwymiarowych. Powierzając mu realizację zajęć w wymiarze przekraczającym liczbę godzin koniecznych do uzupełnienia pensum, placówka zawiera z nim odrębną umowę na liczbę godzin ponad pensum.

Ważne

Szkoła (szkoły), w której nauczyciel uzupełnia pensum, nie musi się znajdować w tej samej miejscowości co macierzysta.

Takie rozwiązanie wiąże się z uregulowaniami zawartymi w art. 20 ust. 1 pkt 2 KN. Zgodnie z tym przepisem dyrektor szkoły w razie częściowej jej likwidacji albo zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów lub korekty planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, rozwiązuje z nim stosunek pracy lub - na wniosek pedagoga - przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 KN. Przesłanki ograniczenia zatrudnienia powinny wynikać z arkusza organizacyjnego placówki sporządzonego na dany rok szkolny.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 6 marca 2014 r. (sygn. akt I PK 221/13), arkusz organizacyjny jest dokumentem sporządzanym na podstawie planu nauczania i ma charakter techniczny (jest planem nauczania przeniesionym na konkretne zajęcia, w konkretnym roku szkolnym). Oznacza to, że ma podstawowe znaczenie dla organizacji zajęć w szkole, liczby zatrudnionych nauczycieli oraz uznania zmian organizacyjnych w danym roku szkolnym. Ograniczenie zatrudnienia - jako wyjątek od zasady, że nauczyciel mianowany jest zatrudniony w pełnym wymiarze pensum - powinno być stosowane tylko na jeden rok szkolny.

Dotychczas nauczyciel miał prawo wyrazić taką zgodę, kiedy w szkole pomimo zachodzących w niej zmian mógł nadal realizować co najmniej połowę obowiązującego go wymiaru zajęć. Od 26 stycznia 2017 r. jest to możliwe także wtedy, gdy obowiązujący go wymiar zajęć będzie niższy niż połowa. Jeżeli takiej zgody nie wyrazi nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania, dyrektor szkoły rozwiązuje z nim stosunek pracy lub przenosi - na wniosek pedagoga - w stan nieczynny. Gdy warunków wypowiedzenia zmieniającego nie przyjmie nauczyciel zatrudniony na podstawie umowy o pracę, rozwiązuje się ona z upływem okresu wypowiedzenia.

Pierwotne brzmienie art. 22 ust. 1 i 2 KN

1. Organ prowadzący szkołę może nałożyć na nauczyciela obowiązek podjęcia pracy w innej szkole lub szkołach i na tym samym lub - za jego zgodą - na innym stanowisku, w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w wymiarze nie większym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. W wypadku niewyrażenia zgody nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie za część obowiązkowego wymiaru zajęć.

2. Zasada ograniczenia zatrudnienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalnego zmniejszenia wynagrodzenia może być - za zgodą nauczyciela - stosowana również w wypadku, gdy z przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1, nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w innej szkole. W razie braku zgody nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania na ograniczenie wymiaru zatrudnienia i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, stosuje się przepisy art. 20.

Ważne

Dyrektor nie ma obowiązku informować nauczyciela o możliwości (lub braku możliwości) zatrudnienia uzupełniającego oraz jego ograniczenia (wyrok SN z 19 stycznia 2016 r., sygn. akt I PK 2/15).

Jeśli nauczyciel jest zatrudniony w kilku szkołach, przy czym w żadnej z nich nie pracuje w wymiarze przynajmniej 1/2 obowiązkowego, łącznie jednak wymiar etatu stanowi co najmniej tyle dla danego stanowiska, nie stosuje się ograniczeń przewidzianych w art. 91b ust. 1 KN. Przepis ten uzależnia otrzymywanie przez nauczyciela określonych uprawnień pod warunkiem zatrudnienia w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć.

RAMKA 4. Świadczenia zależne od wymiaru etatu

● lokalu mieszkalnego na terenie gminy, w której położona jest szkoła (art. 54 ust. 1 KN);

● dodatku mieszkaniowego (art. 54 ust. 5 KN);

● działki gruntu szkolnego dla nauczyciela zatrudnionego na terenie wsi (art. 56 ust. 1 KN);

● zasiłku na zagospodarowanie (art. 61 ust. 1 KN);

● dodatkowej pomocy zdrowotnej z funduszu na pomoc zdrowotną dla nauczycieli (art. 72 KN);

● emerytury (art. 86-88 KN);

● dodatku za tajne nauczanie (art. 90 ust. 1 KN).

Pedagodzy, psycholodzy i logopedzi

W uzasadnieniu projektu u.p.w. wskazano, że każdy uczeń powinien znaleźć wsparcie w zakresie zaspokojenia potrzeb rozwojowych, pokonywania trudności, rozwoju zainteresowań, wyboru kierunku kształcenia. Dlatego przyjęto, że w czasie wdrażania reformy systemu oświaty zostaną zachowane dotychczasowe warunki korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Z art. 220 ust. 1 pkt 4 u.p.w. wynika, że do 31 sierpnia 2019 r. liczba uczniów w danej jednostce samorządu terytorialnego przypadających na jeden etat nauczyciela pedagoga, psychologa, logopedy, zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i ich zespołach prowadzonych przez tę jednostkę, nie może być wyższa niż liczba uczniów przypadająca na etaty tych nauczycieli w roku szkolnym 2016/2017.

Zgoda dyrektora

Kolejne rozwiązanie przewiduje art. 221 u.p.w. Zgodnie z jego treścią od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2019 r. podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia na podstawie stosunku pracy w innej szkole przez nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć będzie wymagało uzyskania pisemnej zgody dyrektora szkoły wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia. W razie naruszenia przez nauczyciela tego warunku, dyrektor tej placówki będzie mógł rozwiązać z nim stosunek pracy z końcem roku szkolnego za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. To rozwiązanie nie będzie dotyczyło nauczycieli przedmiotów teoretycznych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe oraz na kwalifikacyjnych kursach zawodowych, nauczycieli praktycznej nauki zawodu i nauczycieli przedmiotów artystycznych w szkołach artystycznych.

Ważne

Dyrektor placówki (zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć) będzie musiał mieć zgodę organu prowadzącego szkołę (będącą podstawowym miejscem pracy dyrektora) na podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia na podstawie stosunku pracy w innej szkole.

Zatrudnieni w gimnazjum

Regulacje u.p.w. przewidują szczególne rozwiązania dla nauczycieli gimnazjów. Zgodnie z art. 225 ust. 1 u.p.w. nauczyciela gimnazjum prowadzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego zatrudnionego na podstawie mianowania lub umowy o pracę na czas nieokreślony, którego dalsze zatrudnienie w roku szkolnym 2017/2018 lub 2018/2019 nie jest możliwe ze względu na zmiany organizacyjne powodujące wygaszenie kształcenia w gimnazjum, przenosi się w stan nieczynny odpowiednio 1 września 2017 r. lub 1 września 2018 r. albo rozwiązuje się z nim stosunek pracy, jeżeli nie wyrazi zgody na przeniesienie w stan nieczynny.

Pedagogowi pracującemu na podstawie mianowania lub umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze zajęć, którego dalsze zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć nie jest możliwe, dyrektor szkoły może zaproponować ograniczenie zatrudnienia do 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć lub niższego, uzasadnionego względami organizacyjnymi gimnazjum. W tym przypadku wynagrodzenie zostaje proporcjonalnie zmniejszone.

Dyrektor gimnazjum odpowiednio - do 15 maja 2017 r. lub do 15 maja 2018 r. musi poinformować nauczycieli w formie pisemnej o zmianach organizacyjnych powodujących wygaszenie kształcenia w gimnazjum. Z kolei nauczyciel w terminie 7 dni od dnia uzyskania propozycji ograniczenia zatrudnienia i ww. informacji może złożyć oświadczenie o odmowie przejścia w stan nieczynny albo gdy jest zatrudniony na podstawie mianowania lub umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze zajęć - wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia.

Przy braku oświadczenia lub zgody dyrektor przenosi nauczyciela w stan nieczynny albo rozwiązuje się z nim stosunek pracy, jeżeli nie wyrazi on zgody na przeniesienie w stan nieczynny.

Stosunek pracy przeniesionego w stan nieczynny wygasa:

wz upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym;

wz dniem podjęcia zatrudnienia w innej szkole.

Do tego czasu nauczyciel zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego oraz do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatków socjalnych, o których mowa w art. 54 KN. Jeśli jednak w tym czasie podejmie pracę w tej samej szkole, z dniem jej podjęcia stan nieczynny wygasa.

Z nauczycielem, który nie wyraził zgody na przeniesienie w stan nieczynny, dyrektor gimnazjum rozwiązuje stosunek pracy z końcem roku szkolnego, po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu.

Pedagogowi pracującemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z ww. przyczyn, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony należą się świadczenia określone w przepisach o zwolnieniach grupowych (ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1474). Wysokość odprawy nauczyciela, któremu ograniczono zatrudnienie, oblicza się z uwzględnieniem wymiaru zajęć obowiązkowych nauczyciela z miesiąca przypadającego bezpośrednio przed zastosowaniem ograniczenia tego zatrudnienia.

Do 29 lutego 2020 r. omówione rozwiązania obejmą odpowiednio również nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których są prowadzone klasy dotychczasowego gimnazjum.

Odbywanie stażu

Zgodnie z art. 228 ust. 1 u.p.w. ograniczenie zatrudnienia nauczyciela gimnazjum do wymiaru niższego niż 1/2 obowiązkowego nie powoduje przerwania stażu na kolejny stopień awansu zawodowego, rozpoczętego przed dniem zmniejszenia etatu. Natomiast nauczyciel dotychczasowego gimnazjum, który podczas stażu zmienił miejsce zatrudnienia, może go kontynuować, jeżeli podjął pracę w szkole, bez względu na wymiar zatrudnienia, nie później niż 12 miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy i za okres odbytego już stażu otrzymał pozytywną ocenę dorobku zawodowego. Taka możliwość dotyczy również nauczycieli dotychczasowych gimnazjów, którzy rozpoczęli lub kontynuują staż w szkołach, w których są prowadzone klasy dotychczasowego gimnazjum.

Ważne

Urlop dla poratowania zdrowia dla nauczycieli zatrudnionych w gimnazjum w roku szkolnym 2018/2019 będzie mógł być udzielony na czas nie dłuższy niż do 31 sierpnia 2019 r. Po tym terminie nie będzie możliwości jego kontynuowania z powodu wygaszenia kształcenia w tej szkole.

W okresie wdrażania nowej struktury szkół, czyli do 2023 r., dyrektorzy poszukujący nauczycieli do pracy od 1 kwietnia 2017 r. będą musieli informować właściwego kuratora oświaty o wolnych stanowiskach pracy (art. 224 u.p.w.). On z kolei będzie udostępniał informacje na stronie kuratorium oświaty. W okresie przejściowym pierwszeństwo w zatrudnieniu będą mieli przebywający w stanie nieczynnym i ci, którzy otrzymali informację o przeniesieniu w stan nieczynny z początkiem kolejnego roku szkolnego, lub nauczyciele, którzy złożyli wniosek o przeniesienie w stan nieczynny w trybie art. 20 ust. 5c KN. Ponadto pierwszeństwo w zatrudnieniu obejmie również nauczycieli, z którymi rozwiązano stosunek pracy w trybie art. 228 ust. 2 u.p.w., z dniem wypowiedzenia. Uregulowanie będzie obowiązywało do 31 sierpnia 2020 r.

RAMKA 5. ⒸⓅ

Terminarz zadań dyrektora szkoły związany z wdrażaniem zmian

@RY1@i02/2017/023/i02.2017.023.05000010b.101(c).gif@RY2@

- do tego dnia (par. 17 ust. 4 projektu rozporządzeniu ministra edukacji narodowej w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i przedszkoli), o ile termin ten nie zostanie zmieniony przez MEN.

będących jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy z 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz.U. z 2015 r. poz. 1250; dalej: u.r.d.s.) albo jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych wchodzących w skład organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu tej ustawy zrzeszających nauczycieli, powinno nastąpić w odpowiednich terminach określonych w tym rozporządzeniu.

W przypadku szkoły, do której odpowiednio 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. albo 1 września 2019 r. zostanie włączone gimnazjum, arkusz organizacji szkoły odpowiednio na rok szkolny 2017/2018, 2018/2019 albo 2019/2020 opracowuje dyrektor tej szkoły we współpracy z dyrektorem dotychczasowego gimnazjum.

W stosunku do nauczycieli samodzielnego wygaszanego gimnazjum oraz nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których będą prowadzone klasy dotychczasowego gimnazjum należy:

@RY1@i02/2017/023/i02.2017.023.05000010b.102(c).gif@RY2@

● do tego dnia (w roku szkolnym 2017/2018 lub 2018/2019 z powodu wygaszania kształcenia w tym gimnazjum), a w tym przekazać następujące możliwe rozwiązania:

- przeniesienie w stan nieczynny,

- rozwiązanie stosunku pracy (jeśli nauczyciel nie wyrazi zgody na przeniesienie w stan nieczynny),

- ograniczenie zatrudnienia (dotyczy nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania lub umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze).

@RY1@i02/2017/023/i02.2017.023.05000010b.103(c).gif@RY2@

● do tego dnia trzeba (rozwiązanie tych stosunków nastąpi 31 sierpnia odpowiednio 2017 r. lub 2018 r.).

@RY1@i02/2017/023/i02.2017.023.05000010b.104(c).gif@RY2@

● do tego dnia należy (rozwiązanie nastąpi 31 sierpnia 2019 r.).

W odniesieniu do dyrektora samodzielnego gimnazjum powyższe czynności wykonuje organ prowadzący. Wobec pracowników samorządowych niebędących nauczycielami stosuje się przepisy o pracownikach samorządowych w zakresie przeniesienia na inne stanowisko lub do innej jednostki.

Nauczycielom (innym pracownikom) szkół, które z mocy prawa przekształcą się w szkoły nowego systemu (typu), odpowiednio do:

@RY1@i02/2017/023/i02.2017.023.05000010b.105(c).gif@RY2@

● w przypadku obecnych szkół podstawowych, zasadniczych szkół zawodowych, szkół policealnych, szkół specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, zespołów szkół, w skład których wchodzi szkoła podstawowa i gimnazjum lub zasadnicza szkoła zawodowa i gimnazjum.

@RY1@i02/2017/023/i02.2017.023.05000010b.106(c).gif@RY2@

● w przypadku obecnych liceów ogólnokształcących, techników, zespołów szkół, w skład których wchodzi liceum i gimnazjum lub technikum i gimnazjum.

Nauczycielom (innym pracownikom) gimnazjów, które zostaną włączone do innej szkoły lub przekształcone w inny typ szkoły:

@RY1@i02/2017/023/i02.2017.023.05000010b.107(c).gif@RY2@

● do tego dnia

W odniesieniu do pracowników samorządowych niebędących nauczycielami stosuje się przepisy u.p.s. w zakresie przeniesienia na inne stanowisko lub do innej jednostki organizacyjnej. ⒸⓅ

@RY1@i02/2017/023/i02.2017.023.05000010b.809.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl