Są nowe wyjaśnienia resortu pracy do przepisów o dyżurze i niedzieli

Zagadnienie 1 Dopuszczalne różne zakresy czasowe

Zgodnie z przepisami kodeksu pracy niedziela i święto trwają 24 godziny, ale ich pojęcie nie pokrywa się z kalendarzowym rozumieniem tych dni. Zgodnie bowiem z art. 1519par. 2 k.p. za pracę w niedzielę i święto uważa się pracę wykonywaną między 6.00 w tym dniu a 6.00 w dniu następnym. Kodeks przyjmuje więc jednolite pojęcie niedzieli i święta, ale resort rodziny dopuszcza zróżnicowanie tych pojęć w przepisach wewnątrzzakładowych. [przykład 1]

przykład 1

W zależności od rodzaju dnia wolnego

W przepisach regulaminu pracy można przewidzieć, że święta trwają od 7.00 do 7.00, a niedziele od 5.00 do 5.00. Dzięki temu w każdy poniedziałek praca u pracodawcy będzie mogła być planowana od 5.00, ale w dniu przypadającym po święcie dopiero od 7.00, co daje pracownikom gwarancję dłuższego czasu wolnego od pracy.

przykład 2

Dojazd trzy razy dłuższy niż wykonywanie zadań

Pracodawca polecił pracownikowi po godzinach pracy pełnić 4-godzinny dyżur domowy, który rozpoczynał się po jednej godzinie od zakończenia pracy. W trakcie dyżuru pracownik musiał przyjechać do zakładu w związku z awarią, którą usuwał przez 30 minut, ale dojazdy do pracy i z pracy zajęły mu 1,5 godziny. Pracodawca zaliczył do czasu pracy jedynie 30 minut, a pracownik chciałby mieć rozliczone 2 godziny.©℗

Powyższe reguły nie dotyczą jednak pracowników wykonujących czynności związane z handlem, gdyż w ich przypadku pojęcia niedzieli i święta zostały narzucone w przepisach ustawy z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. poz. 305), która obowiązuje od 1 marca 2018 r. Zakaz handlu obowiązuje bowiem od 24.00 w sobotę lub dniu poprzedzającym święto do 24.00 w niedzielę lub święto. Zgodnie ze wspólnym stanowiskiem Państwowej Inspekcji Pracy oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pojęcia niedzieli i święta są spójne z zakresem czasowym obowiązywania zakazu handlu. A w związku z tym, że zostały one narzucone ustawowo, nie mogą podlegać zmianie na poziomie przepisów zakładowych.

Zagadnienie 2 Nadgodziny tylko za pracę faktycznie wykonaną

W przypadku dyżurów pełnionych w domu problematyczne jest rozliczenie czasu niezbędnego na dojazd do zakładu pracy w trakcie takiego dyżuru. Powszechną praktyką pracodawców jest rozliczanie jako czasu pracy jedynie czasu poświęconego na realną pracę, z czym nie zgadzają się pracownicy, czując się pokrzywdzeni.[przykład 2]

Praca świadczona w trakcie dyżuru w przypadku pracowników zatrudnionych na cały etat to praca w nadgodzinach. Tym samym ewentualne zaliczenie czasu przeznaczonego na przejazd do pracy znacznie zmienia sposób jej rozliczenia. Zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę, że dyżury pełnione przez pracowników w domu nie wymagają żadnej rekompensaty finansowej. Resort rodziny zajął w tym przypadku stanowisko korzystne dla pracodawców, gdyż przyjął, że do czasu pracy powinien zostać zaliczony tylko czas faktycznego jej wykonywania. Zgodnie bowiem z art. 1515par. 2 k.p. czas dyżuru nie jest wliczany do czasu pracy, jeżeli podczas jego pełnienia pracownik nie wykonywał pracy. Zatem rozliczenie przyjęte przez pracodawcę w przykładzie 2 jest prawidłowe. Zaliczenie przejazdu do czasu pracy jest jednak możliwe na podstawie decyzji pracodawcy jako działanie na korzyść pracownika.©℗

Stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 14 maja 2018 r.

Stosownie do art. 1515par. 2 kodeksu pracy, czasu dyżuru (także pełnionego przez pracownika w domu) nie wlicza się do czasu pracy, jeżeli podczas dyżuru pracownik nie wykonywał pracy. Innymi słowy, jeżeli podczas dyżuru (np. pełnionego w domu) pracownik otrzymał polecenie wykonywania pracy, to jedynie czas faktycznego jej wykonywania podlega zaliczeniu do jego czasu pracy. Przy czym korzystniejsze dla pracowników rozwiązania w tym zakresie mogą przewidywać obowiązujące w danym zakładzie pracy przepisy wewnętrzne (postanowienia układów zbiorowych pracy czy regulaminów pracy).
Z kolei zgodnie z art. 1519par. 2 k.p. za pracę w niedzielę i święto, w przypadkach, o których mowa art. 15110k.p., uważa się pracę wykonywaną między godz. 6.00 w tym dniu a godz. 6.00 w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina.
W opinii resortu nie ma przeszkód prawnych do ustalenia przez pracodawcę (np. w układzie zbiorowym pracy czy regulaminie pracy) innych niż określone w art. 1519par. 2 k.p. godzin (ram czasowych), różnych dla niedzieli i święta.
Informujemy również, że w przypadku wątpliwości w sprawach z zakresu prawa pracy można zwracać się o pomoc (poradę) do okręgowych inspektoratów pracy Państwowej Inspekcji Pracy. Do ustawowych zadań tej Inspekcji należy bowiem zarówno sprawowanie nadzoru i kontroli nad przestrzeganiem (stosowaniem) przepisów prawa pracy, jak i udzielanie zainteresowanym porad prawnych w tym zakresie.
Warto także podkreślić, iż jedynymi organami uprawnionymi do dokonywania wykładni przepisów prawa są sądy. Natomiast Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest uprawnione do dokonywania wykładni przepisów prawa, a wyrażane przez resort poglądy prawne nie są wiążące dla stron konkretnych stosunków pracy, organów kontrolnych oraz sądów.

Podstawa prawna

Art. 1515par. 2, art. 1519par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 108 ze zm.).