Odebranie części uprawnień, ale za to lepsze umowy

Brak możliwości przenoszenia nauczycieli do innej szkoły bez ich zgody, ograniczenie uprawnień do urlopu dla poratowania zdrowia, korzystanie przez dyrektora placówki z wypoczynku przez cały rok szkolny, a nie tylko w okresie ferii - to niektóre rozwiązania obowiązujące od 1 stycznia 2018 r. Kolejny szeroki pakiet zmian w ustawie z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2017 poz. 1189 ze zm.; dalej: KN) wejdzie w życie z początkiem roku szkolnego 2018/2019. Wszystkie te nowości wynikają z ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2203, dalej: nowelizacja).

Liczba zmian w Karcie nauczyciela jest bardzo obszerna. Dlatego powszechnie sugerowano wyłączenie jej z projektu ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Ministerstwo Edukacji Narodowej opowiedziało się jednak za pozostawieniem nowelizacji KN w tej regulacji, uzasadniając, że zmiany te ściśle łączą się z finansowaniem zadań oświatowych.

Dotyczą one głównie siedmiu zagadnień, które szczegółowo omawiamy poniżej.

Ramka 1. Co zmodyfikowano w ustawie

Nowelizacja zmieniła przepisy w zakresie:

● oceny pracy nauczycieli,

● awansu zawodowego,

● zasad zatrudniania i zwalniania,

● wynagradzania,

● pensum,

● urlopów wypoczynkowych i uprawnień rodzicielskich,

● urlopu dla poratowania zdrowia.

ⒸⓅ

Ze względu na brak miejsca nie analizujemy wszystkich nowości, jak np. usunięcia z systemu oświaty stanowiska asystenta nauczyciela lub objęcia nauczycieli innych form wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby fizyczne albo osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego przepisami KN. Przedstawiamy tylko te najważniejsze.

Ocena pracy

Dotychczasowa ocena dorobku zawodowego za okres stażu zostanie zastąpiona oceną pracy. Ta ostatnia będzie mogła być przeprowadzona w każdym czasie (nie wcześniej jednak niż po upływie roku od poprzedniej oceny) z inicjatywy dyrektora szkoły lub na wniosek:

● nauczyciela

● organu sprawującego nadzór pedagogiczny, a w przypadku placówek doskonalenia nauczycieli - kuratora oświaty;

● organu prowadzącego szkołę;

● rady szkoły;

● rady rodziców.

Oprócz tego, według nowego brzmienia art. 6a ust. 1 KN weryfikacja pracy nauczyciela od 1 września 2018 r. będzie dokonywana:

● po zakończeniu stażu na stopień nauczyciela kontraktowego (mianowanego i dyplomowanego);

● po zakończeniu dodatkowego stażu;

● co trzy lata pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego (mianowanego i dyplomowanego).

Ocena pracy będzie obowiązkowa po zakończeniu stażu na każdy kolejny stopień awansu zawodowego, a także co trzy lata pracy w szkole. Przy czym jeżeli termin na jej dokonanie będzie upływał w trakcie odbywania przez nauczyciela kontraktowego (mianowanego) stażu, to będzie przeprowadzana po jego zakończeniu. Zastrzeżenie to pozwoli uniknąć kumulowania się terminów dokonywania oceny.

WAŻNE

Ocena pracy będzie mogła być dokonana nie wcześniej niż po roku od podjęcia pracy w danej szkole.

Ocenę pracy trzeba będzie przeprowadzić w okresie nie dłuższym niż trzy miesiące od dnia:

● złożenia wniosku o dokonanie oceny,

● powiadomienia nauczyciela na piśmie o rozpoczęciu dokonywania oceny jego pracy.

Po zakończeniu stażu na stopień nauczyciela kontraktowego (mianowanego, dyplomowanego) dyrektor szkoły będzie musiał dokonać oceny w terminie 21 dni od przedłożenia przez nauczyciela sprawozdania z realizacji planu rozwoju zawodowego.

Do powyższego okresu nie będzie wliczany czas:

● usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela w pracy trwającej dłużej niż 14 dni;

● ferii szkolnych (w placówkach feryjnych),

● urlopu wypoczynkowego trwającego co najmniej 14 dni kalendarzowych (w placówkach nieferyjnych).

Nowa skala

Zgodnie z nowym brzmieniem ust. 4 art. 6a KN ocena pracy nauczyciela będzie miała charakter opisowy i kończyła się stwierdzeniem uogólniającym, tj. oceną:

● wyróżniającą;

● bardzo dobrą;

● dobrą;

● negatywną.

Nowelizacja rozszerzyła więc skalę z dotychczasowej trzystopniowej na czterostopniową.

Nauczycielowi dyplomowanemu legitymującemu się co najmniej trzyletnim okresem pracy w szkole od dnia nadania mu tego stopnia, który otrzyma wyróżniającą oceną pracy, będzie przysługiwał z tego tytułu dodatek. Natomiast uzyskanie kolejnej, niższej oceny pracy oznacza utratę prawa do tego dodatku. Ten składnik pensji nauczyciela został wprowadzony omawianą nowelizacją. Dotychczas przepisy go nie przewidywały.

UWAGA

Nauczyciel kontraktowy i nauczyciel mianowany, legitymujący się wyróżniającą oceną pracy, będzie mógł rozpocząć staż na kolejny stopień awansu zawodowego po przepracowaniu w szkole co najmniej dwóch lat od nadania poprzedniego stopnia awansu zawodowego.

Uzyskanie co najmniej dobrej oceny pracy nauczyciela będzie warunkiem nadania mu kolejnego stopnia awansu zawodowego (art. 9b ust. 1 KN). Taka nota będzie też warunkiem kontynuowania stażu przez nauczyciela kontraktowego (mianowanego) w razie zmiany miejsca zatrudnienia.

Zmieniona procedura

Nowelizacja w art. 6a ust. 5 KN znacznie zmieniła procedurę oceny pracy. Dotychczas dyrektor szkoły mógł zasięgać opinii samorządu uczniowskiego. Obecnie lista organów opiniodawczych będzie szersza. Wśród nich jest m.in. rada rodziców. Organ ten będzie przedstawiać pisemną opinię w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o dokonywanej ocenie pracy nauczyciela. Jej nieprzedstawienie nie wstrzyma dokonywania oceny.

Ramka 2. Organy opiniodawcze

Oceny pracy nauczyciela dokonuje dyrektor szkoły, który przy jej dokonywaniu:

● zasięga opinii rady rodziców (z wyjątkiem szkół, w których nie tworzy się tego organu);

● w przypadku nauczyciela stażysty (kontraktowego) - występuje o opinię opiekuna stażu na temat dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu;

● może wnioskować o opinię samorządu uczniowskiego;

● na wniosek nauczyciela zasięga - a z własnej inicjatywy może zasięgnąć opinii - właściwego doradcy metodycznego na temat pracy nauczyciela. Przy braku takiej możliwości występuje o opinię do innego nauczyciela dyplomowanego lub mianowanego.

ⒸⓅ

Zgodnie z dodanym ust. 5a do art. 6a KN w przypadku uzupełniania przez nauczyciela tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć na podstawie art. 22 ust. 1 KN oceny pracy nauczyciela dokonywać będzie dyrektor szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony, w porozumieniu z szefem placówki, w której nauczyciel uzupełnia obowiązkowy wymiar zajęć. Artykuł 22 ust. 1 KN upoważnia bowiem organ prowadzący szkołę do nałożenia na pedagoga obowiązku podjęcia pracy w innej szkole (szkołach) i na tym samym lub - za jego zgodą - na innym stanowisku w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w wymiarze nie większym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć.

Nauczyciel, po zweryfikowaniu jego pracy, otrzymuje kartę oceny pracy zawierającą ocenę pracy, jej uzasadnienie oraz pouczenie o możliwości wniesienia odwołania (a oceniany dyrektor o możliwości złożenia wniosku o ponowną ocenę). Treść tych dokumentów określi rozporządzenie ministra edukacji narodowej. Odwołanie albo wniosek o ponowne ustalenie oceny pracy będzie rozpatrywał zespół oceniający powołany przez kuratora oświaty.

Ramka 3. Odwołanie od oceny pracy

Nauczyciel będzie mógł wnieść odwołanie od ustalonej oceny pracy w terminie 14 dni od jej otrzymania. Powinien je złożyć do kuratora oświaty za pośrednictwem dyrektora szkoły.

Kurator oświaty będzie mógł ocenę pracy ustaloną przez dyrektora szkoły:

● podtrzymać,

● uchylić i przekazać sprawę do ponownego ustalenia (jeżeli została dokonana z naruszeniem prawa),

● uchylić oraz ustalić nową sporządzoną w formie pisemnej i zawierającą uzasadnienie. Ocena ta będzie ostateczna, czyli nie będzie od niej przysługiwało odwołanie.

ⒸⓅ

Nowelizacja w dodanym ustępie 5b art. 6a KN wskazuje, że gdy dyrektorem szkoły jest osoba niebędąca nauczycielem, oceny pracy nauczyciela dokonuje dyrektor szkoły w porozumieniu z nauczycielem zajmującym inne stanowisko kierownicze i sprawującym w tej szkole nadzór pedagogiczny. W przypadku innych form wychowania przedszkolnego, przedszkoli, szkół i placówek będzie to nauczyciel upoważniony przez organ prowadzący. Podobne rozwiązanie przyjęto, gdy ocena pracy dotyczy nauczyciela zajmującego stanowisko kierownicze (a dyrektor nie jest nauczycielem). Przeprowadzać ją wówczas będzie szef placówki w porozumieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny (art. 6a ust. 5c KN).

Określenie kryteriów

Ogólne kryteria oceny zostały wskazane w dodanych ustępach 1e i 1g art. 6a KN. Pierwszy przepis dotyczy nauczycieli. Będą oni oceniani w zależności od stopnia realizacji obowiązków określonych w art. 6 i art. 42 ust. 2 KN oraz w art. 5 ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 59 ze zm.; dalej: u.p.o.) i w odniesieniu do wszystkich obszarów działalności szkoły odpowiednio do posiadanego stopnia awansu zawodowego.

Drugi przepis odnosi się do dyrektorów. Kryteria oceny ich pracy będą dotyczyły stopnia realizacji obowiązków wymienionych w art. 6 i art. 7 oraz w art. 68 ust. 1, 5 i 6 u.p.o., a w przypadku realizowania przez dyrektora szkoły zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych - także obowiązków określonych w art. 42 ust. 2 KN oraz w art. 5 u.p.o.

WAŻNE

Na ocenę pracy nauczyciela i dyrektora szkoły nie będą mogły mieć wpływu jego przekonania religijne i poglądy polityczne, a także odmowa wykonania przez niego polecenia służbowego uzasadniona przekonaniem, że było ono sprzeczne z dobrem ucznia albo dobrem publicznym.

Dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej oraz zakładowych organizacji związkowych, ustali w drodze regulaminu wskaźniki oceny pracy nauczycieli odnoszące się do poziomu spełniania poszczególnych kryteriów oceny pracy nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego oraz uwzględniające specyfikę pracy w danej placówce.

Regulamin określający wskaźniki oceny pracy dyrektorów szkół i nauczycieli, którym czasowo powierzono pełnienie obowiązków dyrektora szkoły, oraz nauczycieli pełniących w zastępstwie obowiązki dyrektora szkoły przez okres co najmniej sześciu miesięcy ustali organ sprawujący nadzór pedagogiczny w porozumieniu z organami prowadzącymi placówkę. Gdy zaś organ prowadzący jest jednocześnie organem nadzoru, to regulamin ustali w porozumieniu ze związkami zawodowymi (art. 6a ust. 14 i ust. 15 KN).

Szczegółowe kryteria i tryb dokonywania oceny pracy, tryb postępowania odwoławczego oraz skład i sposób powoływania zespołu oceniającego zostaną określone w drodze rozporządzeń przez ministra edukacji narodowej. W stosunku do nauczycieli szkół artystycznych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich akt taki wyda odpowiednio minister kultury i dziedzictwa narodowego oraz minister sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem edukacji narodowej.

Regulacje przejściowe

Do postępowań w sprawie weryfikacji pracy nauczyciela wszczętych i niezakończonych przed 1 września 2018 r. będą miały zastosowanie przepisy dotychczasowe.

Oceny pracy nauczyciela kontraktowego i nauczyciela mianowanego dokonuje się po raz pierwszy na zasadach określonych w nowelizacji do 31 sierpnia 2021 r., a jeżeli nauczyciel w tym okresie rozpocznie staż na kolejny stopień awansu zawodowego - po zakończeniu tego stażu. Z kolei w odniesieniu do nauczyciela dyplomowanego, który 1 września 2018 r. legitymuje się co najmniej trzyletnim okresem pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego, dokonuje się jej po raz pierwszy na zasadach ustalonych w nowelizacji do 30 czerwca 2020 r.

Awans zawodowy

Od 1 września 2018 r. wydłuży się okres podstawowej ścieżki awansu zawodowego z 10 do 15 lat (ale będzie też możliwość jego skrócenia). Taki będzie efekt wydłużenia okresów pracy w szkole niezbędnych do rozpoczęcia stażu na kolejny stopień awansu zawodowego (trzy lata dla nauczyciela kontraktowego i cztery lata dla nauczyciela mianowanego) oraz wydłużenia stażu na stopień nauczyciela kontraktowego do jednego roku i 9 miesięcy. Skrócenie ścieżki awansu zawodowego jest uzależnione od uzyskania oceny pracy na określonym poziomie.

Nauczyciel kontraktowy (mianowany) legitymujący się wyróżniającą oceną pracy będzie mógł rozpocząć staż na kolejny stopień awansu zawodowego po przepracowaniu w szkole co najmniej dwóch lat od dnia nadania poprzedniego stopnia. Możliwość skracania ścieżki awansu zawodowego w zależności od jakości pracy nauczyciela pozwoli na elastyczne, zindywidualizowane podejście do rozwoju zawodowego nauczyciela oraz będzie stanowić dodatkowy element motywacyjny umożliwiający promowanie najlepszych.

Stażysta, aby uzyskać wyższy stopień awansu zawodowego, będzie musiał zdać egzamin (dotychczas była to rozmowa kwalifikacyjna) przeprowadzany przez komisję egzaminacyjną. W jej skład będą wchodziły również osoby spoza szkoły, tj. przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny, przedstawiciel organu prowadzącego szkołę oraz ekspert z listy ustalonej przez ministra edukacji narodowej.

WAŻNE

Nauczyciele zatrudnieni 1 września 2018 r. w szkole, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej pięcioletnim okresem pracy w szkole wyższej, z tym dniem uzyskają z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego, chyba że już go uzyskali na podstawie przepisów dotychczasowych.

W przypadku nauczycieli zatrudnionych w publicznych szkołach i szkolnych punktach konsultacyjnych przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP wprowadzono możliwość przeprowadzenia egzaminu, o którym mowa powyżej, w formie wideokonferencji. Zmiana wynika z wprowadzenia do składu komisji egzaminacyjnej osób spoza szkoły lub punktu (ekspert, przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny oraz przedstawiciel organu prowadzącego szkołę).

W art. 9d ust. 7 KN doprecyzowano, że nauczyciel stażysta (kontraktowy) będzie składał wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego w roku otrzymania co najmniej dobrej oceny pracy.

Znowelizowany art. 9e KN przewiduje natomiast dłuższą ścieżkę awansu zawodowego dyrektora szkoły. Wynika z niego, że szef placówki legitymujący się nieprzerwanym okresem pracy na tym stanowisku wynoszącym co najmniej trzy lata oraz mający wyróżniającą ocenę pracy będzie się mógł ubiegać o stopień nauczyciela dyplomowanego dopiero po pięciu latach od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego, a w przypadku pedagoga posiadającego co najmniej stopień naukowy doktora - po czterech latach. Dotychczas były to odpowiednio cztery i trzy lata.

Kontynuacja stażu

Nowelizacja przyjęła rozwiązanie, które pozwala na kontynuację stażu po przywróceniu nauczyciela do pracy prawomocnym wyrokiem sądu. W takim przypadku okres stażu odbytego przed rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy zostanie uwzględniony. Oznacza to w praktyce możliwość kontynuacji stażu przerwanego w wyniku niezgodnego z prawem zwolnienia z pracy. Bez znaczenia pozostanie wówczas długość przerwy w zatrudnieniu.

Nowelizacja w art. 125-130 zawiera przepisy przejściowe dotyczące awansu zawodowego.

Tabela 1. Przepisy przejściowe

	Staż na kolejny stopień awansu zawodowego nauczyciela, który rozpocznie się i nie zakończy przed 1 września 2018 r., będzie się odbywał według dotychczasowych przepisów.
	Do postępowań o nadanie nauczycielom stopnia awansu zawodowego, wszczętych i niezakończonych przed 1 września 2018 r. będą miały zastosowanie przepisy dotychczasowe.
	W przypadku nauczycieli, którzy zakończą staż na kolejny stopień awansu zawodowego przed 1 września 2018 r., lecz do tego dnia nie otrzymają oceny dorobku zawodowego za okres stażu lub nie złożą wniosku o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego, ocena ich dorobku zawodowego za okres stażu będzie dokonywana według dotychczasowych przepisów. Na ich podstawie będzie też prowadzone postępowanie kwalifikacyjne lub egzaminacyjne.
	W przypadku nauczyciela stażysty, który 1 września 2018 r. będzie odbywał staż na kolejny stopień awansu zawodowego (rozpoczęty z początkiem roku szkolnego 2017/2018), ocena jego dorobku zawodowego za okres stażu będzie dokonywana według dotychczasowych przepisów, podobnie jak postępowanie kwalifikacyjne na stopień nauczyciela kontraktowego.
	W przypadku nauczyciela kontraktowego i nauczyciela mianowanego, który 1 września 2018 r. w trakcie odbywania stażu na kolejny stopień awansu zawodowego zmienił miejsce zatrudnienia, i za okres dotychczas odbytego stażu otrzyma pozytywną ocenę dorobku zawodowego, ocena ta będzie uwzględniana do oceny pracy dokonywanej po zakończeniu całego stażu.
	W roku szkolnym 2018/2019 nauczyciel kontraktowy będzie mógł rozpocząć staż na stopień nauczyciela mianowanego, jeżeli będzie się legitymował co najmniej dwuletnim okresem pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego.

ⒸⓅ

Zasady zatrudniania

Dotychczas nauczyciel niezdolny do pracy przez okres dłuższy niż 182 dni był zwalniany, chyba że uzyskał prawo do świadczenia rehabilitacyjnego lub został mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia. W sumie nieobecność w pracy mogła trwać nie dłużej niż 12 miesięcy i 182 dni.

Od 1 stycznia 2018 r. dyrektor rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy w razie czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni. Okres ten jest dłuższy i wynosi 270 dni, gdy nieobecność spowodowana jest gruźlicą lub chorobą występującą w czasie ciąży. W obu przypadkach okresy mogą zostać wydłużone o kolejne 12 miesięcy w razie uzyskania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego lub skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia (art. 23 ust. 1 pkt 2 KN).

Powyższe zasady dotyczą także nauczycieli zatrudnionych na podstawie bezterminowego angażu. Oznacza to zrównanie okresów możliwej niezdolności do pracy dla nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania i umowy o pracę.

WAŻNE

Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielami zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, którzy 1 stycznia 2018 r. byli czasowo niezdolni do pracy z powodu choroby, a okres niezdolności przekracza 182 dni, następuje na podstawie przepisów dotychczasowych.

Podwyższenie etatu

Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 KN. Dotychczasowe przepisy nie zobowiązywały jednak dyrektora szkoły do zwiększenia wymiaru zatrudnienia nauczyciela, któremu uprzednio został on ograniczony, jeżeli powstawała taka możliwość.

Od 1 stycznia 2018 r. obowiązuje ustęp 2b dodany nowelizacją do art. 22 KN, zgodnie z którym w razie powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela, któremu ograniczono wymiar zatrudnienia, pracy w wymiarze wyższym niż wynikający z ograniczenia, w tej samej szkole, na tym samym lub - za jego zgodą - na innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez niego wymaganych kwalifikacji, dyrektor szkoły ma obowiązek w pierwszej kolejności zwiększenia wymiaru zatrudnienia tego nauczyciela.

Ponadto od 1 stycznia 2018 r. przestał obowiązywać art. 19 KN, który umożliwiał organowi prowadzącemu szkołę przeniesienie nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do innej szkoły (bez jego zgody), jednak na okres nie dłuższy niż trzy lata, z prawem powrotu na uprzednio zajmowane stanowisko. Przy przeniesieniu do pracy w innej szkole w innej miejscowości, nauczycielowi przysługiwał czterodniowy tydzień pracy, dodatek za uciążliwość pracy w wysokości 20 proc. wynagrodzenia zasadniczego oraz zakwaterowanie w miejscu czasowego zatrudnienia. W projekcie nowelizacji skreślenie tego przepisu uzasadniano tym, że to uregulowanie w obecnych realiach utraciło pierwotny cel - obecnie bowiem nie występują trudności z zapewnieniem w szkołach obsady na stanowiskach nauczycieli, a więc nie jest zasadne przenoszenie do pracy bez ich zgody.

Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania w dalszym ciągu natomiast może zostać przeniesiony na inne stanowisko lub do innej szkoły na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą, na podstawie art. 18 KN.

WAŻNE

Wobec nauczycieli przeniesionych do innej szkoły na podstawie art. 19 KN w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2018 r. przepis ten ma zastosowanie do końca okresu, na jaki zostali przeniesieni.

Od 1 września 2018 r. nauczyciel nawiązujący kolejny stosunek pracy w tej samej szkole w ciągu trzech miesięcy od rozwiązania albo wygaśnięcia poprzedniego angażu na podstawie art. 20 ust. 5c KN, czyli w związku z przejściem w stan nieczynny, nie będzie musiał przedstawiać dyrektorowi szkoły zaświadczenia z Krajowego Rejestru Karnego.

Ponadto nowelizacja wykluczyła możliwość zatrudniania nauczycieli na podstawie umów cywilnoprawnych lub w ramach prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Zmiana wejdzie w życie 1 września 2018 r.

Ramka 4. Tylko na umowę o pracę

Od 1 września 2018 r. nauczyciele mają być obowiązkowo zatrudniani na podstawie umowy o pracę:

● w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego,

● w przedszkolach niepublicznych, niepublicznych placówkach, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 KN, oraz szkołach niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, publicznych innych formach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz niepublicznych innych formach wychowania przedszkolnego.

ⒸⓅ

W związku z wydłużeniem okresu stażu nauczyciela stażysty w art. 10 ust. 2 KN przewidziano, że od 1 września 2018 r. będzie z nim zawierana umowa na czas określony obejmujący dwa lata szkolne (dotychczas był to rok szkolny). Pozostawiono rozwiązanie, że w razie ustalenia mu dodatkowego stażu, będzie z nim nawiązywany stosunek pracy na czas określony na kolejny jeden rok szkolny.

Zasady wynagradzania

Od 1 stycznia 2018 r. nauczyciele stracili uprawnienia socjalne z poszanowaniem praw nabytych (oprócz zasiłku na zagospodarowanie, który zostanie zlikwidowany 1 września 2018 r.). Oznacza to, że nauczyciel, który przykładowo zamieszkuje w budynku szkolnym, nie zostanie pozbawiony tego uprawnienia. Potwierdzeniem tego jest art. 135 nowelizacji. Zgodnie z nim nauczyciel będący emerytem, rencistą lub pobierającym nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, który do 1 stycznia 2018 r. korzystał z uprawnień socjalnych (tj. prawo do mieszkania lub do działki gruntu szkolnego), zachowuje te uprawnienia do końca okresu, na jaki zostały mu one przyznane.

Ramka 5. Likwidacja uprawnień socjalnych

Od 1 stycznia 2018 r. uchylone zostały przepisy dotyczące uprawnień nauczycieli do:

● lokalu mieszkalnego,

● nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego,

● działki gruntu szkolnego,

● mieszkania w budynku szkolnym.

ⒸⓅ

Jednocześnie w art. 136 nowelizacji wskazano, że nauczyciele, którzy do 1 września 2018 r. spełnili warunki otrzymania jednorazowego zasiłku na zagospodarowanie, zachowują do niego prawo. Z art. 138 nowelizacji wynika zaś, że podlega on zwrotowi na zasadach określonych w art. 61 ust. 3 KN. Oznacza to, że ww. świadczenie wypłacone nawet po 1 września 2018 r. nadal będzie podlegało zwrotowi, jeżeli nauczyciel nie przepracuje w szkole trzech lat, licząc od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach organ prowadzący szkołę może w dalszym ciągu zwolnić nauczyciela w całości lub w części z obowiązku zwrotu zasiłku. Zadania i kompetencje organu prowadzącego wykonuje odpowiednio wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta albo marszałek województwa.

Ustawodawca pozostawił w pragmatyce tylko dodatek wiejski. Przysługuje on nauczycielowi posiadającemu kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela, zatrudnionemu na terenie wsi lub w mieście liczącym do 5 tys. mieszkańców. Wynosi on 10 proc. wynagrodzenia zasadniczego. Organ prowadzący szkołę może podwyższyć dodatek nauczycielowi zatrudnionemu na terenie wiejskim, na którym jest deficyt kadr.

Nowy dodatek do pensji

Nowelizacja przewidziała nowy dodatek do pensji - za wyróżniającą pracę. Ten element pensji będzie otrzymywał tylko nauczyciel dyplomowany, który przepracował co najmniej trzy lata w szkole od dnia nadania tego stopnia oraz legitymujący się wyróżniającą oceną pracy. Szacuje się, że takich pedagogów jest ok. 317 tys. i stanowią oni 92 proc. nauczycieli dyplomowanych.

Dodatek za wyróżniającą pracę nauczyciele dyplomowani będą mogli otrzymać po raz pierwszy od 1 września 2020 r. Nowelizacja zakłada sukcesywne zwiększanie wysokości dodatku, adekwatnie do zaawansowania wdrażania nowego systemu wydłużającego ścieżkę awansu i tym samym uwalniania środków, które w dotychczasowym systemie szybciej były kierowane na podwyższenie wynagrodzenia nauczyciela, w związku z uzyskaniem kolejnych stopni awansu.

Wartość dodatku wynosić będzie od 1 września 2020 r. 3 proc. kwoty bazowej dla nauczycieli, od 1 września 2021 r. 6 proc. kwoty bazowej, od 1 września 2022 r. - 16 proc.

Tabela 2. Kwoty dodatku za wyróżniającą pracę

Od 1 września 2020 r.	3 proc.	95
Od 1 września 2021 r.	6 proc.	190
Od 1 września 2020 r.	16 proc.	507

* Przy założeniu 15 proc. podwyżki w latach 2018-2020

ⒸⓅ

Docelowo dodatek ma wynosić 16 proc. kwoty bazowej określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej. Nauczyciel zatrudniony w niepełnym wymiarze zajęć będzie miał prawo do tego dodatku w wysokości proporcjonalnej do wymiaru zatrudnienia.

Tabela 3. Nabycie uprawnień

1 stycznia	W przypadku uzyskania ostatecznej wyróżniającej oceny pracy w okresie od 1 lipca do 31 grudnia roku poprzedzającego dany rok kalendarzowy.
1 września	W przypadku uzyskania ostatecznej wyróżniającej oceny pracy w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca danego roku kalendarzowego.

ⒸⓅ

Odpis na fundusz socjalny

Nowelizacja doprecyzowała art. 53 ust. 3a KN w kwestii odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych dla nauczycieli emerytów, rencistów lub nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenie kompensacyjne w razie przekazania prowadzenia szkoły na podstawie art. 9 ust. 1 u.p.o. osobie prawnej lub fizycznej albo jej likwidacji. W tym przypadku organ prowadzący wskazuje inną szkołę, w której będzie naliczany odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na każdego nauczyciela będącego emerytem lub rencistą przekazanej szkoły, oraz nauczyciela pobierającego nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, którego szkoła była ostatnim miejscem pracy.

Jednocześnie przewidziano przepis przejściowy dotyczący szkół przekazanych do prowadzenia osobie prawnej niebędącej jednostką samorządu terytorialnego lub osobie fizycznej przed dniem wejścia w życie ustawy. Organ prowadzący do 31 marca 2018 r. musi wskazać inną szkołę, w której będzie naliczany odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na każdego nauczyciela będącego emerytem lub rencistą z przekazanej szkoły, oraz nauczyciela pobierającego nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, którego szkoła była ostatnim miejscem pracy. Osoby te będą korzystały z usług i świadczeń finansowanych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych na zasadach i warunkach ustalonych w regulaminie obowiązującym we wskazanej szkole.

Ustalenie pensum

Nowelizacja określiła tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dla nauczyciela pedagoga, logopedy, psychologa i doradcy zawodowego, a także terapeuty pedagogicznego, z wyjątkiem nauczycieli zatrudnionych w poradni psychologiczno-pedagogicznej, w wymiarze 22 godzin. Wymiar ten zacznie obowiązywać od 1 września 2018 r.

WAŻNE

Dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły korzystającym z obniżonego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć od 1 września 2018 r. nie będzie można przydzielić godzin ponadwymiarowych, chyba że będzie to konieczne dla zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania w jednym oddziale, a za zgodą organu prowadzącego szkołę także gdy jest to konieczne dla zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania w więcej niż jednym oddziale.

Jednocześnie minister edukacji narodowej, a w stosunku do nauczycieli zatrudnionych w zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich - minister sprawiedliwości, określi w drodze rozporządzenia wykaz zajęć prowadzonych w ramach tygodniowego obowiązkowego ich wymiaru przez ww. zatrudnionych w szkołach i poradniach psychologiczno-pedagogicznych, uwzględniając zróżnicowaną specyfikę szkół i placówek.

Ma to zapewnić jednolitość rozwiązania systemowego dla wszystkich nauczycieli pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych, doradców zawodowych, niezależnie od miejsca zatrudnienia. Dotychczas organy prowadzące określały pensum ww. nauczycieli w uchwałach na różnych poziomach, od 18 do ponad 30 godzin.

Natomiast od 1 września 2018 r. pensum nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej zatrudnianych dodatkowo w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego oraz współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym, będzie wynosiło 18 godzin.

Nauczyciele wykonujący w ramach stosunku pracy obowiązki określone dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin, realizują pensum łączone. Dotychczas określał je w uchwale organ prowadzący, co skutkowało jego zróżnicowaniem. Dlatego w nowym ustępie 5c art. 42 KN nowelizacja ujednoliciła od 1 września 2018 r. zasady określania pensum łączonego. Zgodnie z tym przepisem będzie ono ustalane jako iloraz łącznej liczby realizowanych godzin i sumy części etatów w ramach poszczególnych tygodniowych wymiarów godzin zajęć. Wynik będzie trzeba zaokrąglić do pełnych godzin - powyższej pół godziny - w górę, poniżej - w dół. Godziny wyliczone ponad tak ustalone pensum będą godzinami ponadwymiarowymi.

Czas pracy niepełnosprawnych

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2046 ze zm.) czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Przepis ten ma zastosowanie także do nauczycieli szkół publicznych. Dotychczas jednak powodował jedynie obniżenie ogólnego czasu pracy nauczyciela, a nie jego zajęć obowiązkowych.

WAŻNE

Nauczyciel korzystający z obniżonego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nie będzie mógł mieć przydzielonych godzin ponadwymiarowych.

Od 1 września 2018 r. nauczyciel niepełnosprawny z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności będzie miał obniżony tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć proporcjonalnie do obniżenia maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, z zaokrągleniem do pełnych godzin. Nastąpi to w ten sposób, że czas zajęć do pół godziny pomija się, a powyżej pół godziny liczy się za pełną godzinę.

Ramka 6. Dla osób z dysfunkcjami zdrowotnymi

Pensum nauczyciela z orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu znacznym lub umiarkowanym wyniesie 16, 19 i 26 godzin w sytuacji gdy obowiązkowy wymiar zajęć dla pełnosprawnego wynosi odpowiednio 18, 22 i 30 godzin tygodniowo

ⒸⓅ

Prawo do wypoczynku

Obowiązujące dotychczas regulacje nakładają na dyrektorów i wicedyrektorów szkół wiele obowiązków, których wypełnianie nierzadko wiąże się z koniecznością pracy w okresie ferii szkolnych. Jednocześnie dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły, w której organizacji pracy przewidziano ferie letnie i zimowe, zgodnie z art. 64 ust. 1 KN, tak jak i innym nauczycielom tych szkół, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania.

Nowelizacja to zmieniła. Od 1 stycznia 2018 r. nauczyciele, którzy zajmują stanowiska kierownicze w szkole, mogą korzystać z urlopu wypoczynkowego w ciągu całego roku, a nie jak dotychczas wyłącznie w czasie ferii szkolnych.

Osobom tym przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 35 dni roboczych w czasie ustalonym w planie urlopów.

Nowelizacja doprecyzowała ponadto przepisy KN dotyczące urlopu wypoczynkowego nauczyciela wykonującego w ramach jednego stosunku pracy obowiązki nauczyciela szkoły, w której organizacji pracy przewidziano ferie szkolne, jak i nauczyciela szkoły, w której organizacji pracy nie są one przewidziane. Zgodnie z dodanym ust. 3a w art. 64 KN nauczycielowi, który w ramach jednego stosunku pracy realizuje obowiązki nauczyciela ww. szkół, przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego określonego dla nauczyciela szkoły, w której realizuje on większą liczbę godzin zajęć, a w przypadku realizowania w tych placówkach równej liczby godzin zajęć - prawo do urlopu wypoczynkowego określonego dla nauczyciela szkoły, w której przewidziano ferie.

Zmieniony art. 66 ust. 1 KN określił zasady przyznawania urlopu uzupełniającego.

Ramka 7. Urlop uzupełniający

Nauczycielowi przysługuje urlop w ciągu roku szkolnego, w wymiarze uzupełniającym do ośmiu tygodni, w razie niewykorzystania urlopu wypoczynkowego w całości lub w części w okresie ferii szkolnych z powodu:

● niezdolności do pracy wywołanej chorobą lub odosobnieniem w związku z chorobą zakaźną,

● urlopu macierzyńskiego,

● urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,

● urlopu ojcowskiego,

● urlopu rodzicielskiego,

● urlopu dla poratowania zdrowia,

● odbywania ćwiczeń wojskowych albo krótkotrwałego przeszkolenia wojskowego.

ⒸⓅ

Przywileje związane z rodzicielstwem

Nowelizacja w dodanym art. 67d KN uregulowała kwestię obniżania wymiaru czasu pracy nauczyciela uprawnionego do urlopu wychowawczego. Takie prawo przewidziane jest w art. 186⁷ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.; dalej: k.p.). Ze względu jednak na specyfikę zawodu ustawodawca postanowił określić możliwość obniżenia wymiaru czasu pracy wprost w KN.

Od 1 stycznia 2018 r. nauczyciel może złożyć wniosek o obniżenie wymiaru zatrudnienia z tytułu uprawnienia do urlopu wychowawczego na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w niższym wymiarze (nie mniejszym niż połowa etatu). Do wniosku należy dołączyć:

● skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny akt urodzenia dziecka (dzieci) albo kopie tych dokumentów,

● oświadczenie o okresie, w którym pracownik dotychczas korzystał z wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z urlopu wychowawczego.

Dyrektor szkoły musi taki wniosek uwzględnić. Jednak w szkołach, w organizacji pracy których przewidziano ferie szkolne, obniżenie wymiaru zatrudnienia może nastąpić bezpośrednio po zaprzestaniu korzystania przez nauczyciela (drugiego rodzica lub opiekuna dziecka) z urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu wychowawczego, a w innych przypadkach - z początkiem roku szkolnego.

WAŻNE

Skorzystanie z uprawnienia do obniżenia wymiaru czasu pracy nie powoduje zmiany podstawy nawiązania stosunku pracy z nauczycielem.

W dodanym art. 67e KN uregulowano odrębnie kwestię dotyczącą wykorzystania przez nauczyciela zwolnienia od pracy z tytułu opieki nad dzieckiem do lat 14. Dotychczas w tej sprawie zastosowanie miał art. 188 k.p. na mocy art. 91c ust. 1 KN. Od 1 stycznia 2018 r. nauczycielowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze dwóch dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Zmiany w zakresie urlopu dla poratowania zdrowia

Od 1 stycznia 2018 r. prawo do urlopu dla poratowania zdrowia zostało istotnie ograniczone. Urlop zdrowotny jest bowiem udzielany wyłącznie:

● w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej,

● w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę,

● na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową.

WAŻNE

Nauczycielom, którzy do 1 stycznia 2018 r. uzyskali orzeczenie o potrzebie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia, jest on udzielany na dotychczasowych zasadach.

Nowelizacja złagodziła wymóg stażowy do skorzystania z urlopu zdrowotnego po raz pierwszy w życiu. Tak jak dotychczas nauczyciel musi przepracować nieprzerwanie co najmniej siedem lat w szkole, jednak w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowego wymiaru zajęć. Nadal okres pracy w szkole na stanowisku nauczyciela musi być nieprzerwany. Za taki uznaje się także podjęcie zatrudnienia nie później niż w ciągu trzech miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy w tej samej lub innej szkole (art. 73 ust. 1 i ust. 1a KN).

Przy udzieleniu urlopu dla poratowania zdrowia dłuższego niż 30 dni nauczyciel musi się poddać kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Najważniejsze zmiany

@RY1@i02/2018/003/i02.2018.003.050000100.811.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl