Wszystko o urlopach wypoczynkowych

Czy urlop można dzielić według uznania

Kiedy szef może zmusić do wypoczynku

Jakie koszty poniesie pracodawca za skrócenie naszych wakacji

Kiedy można wziąć urlop na część dnia

Czy urodzenie dziecka przerywa urlop wypoczynkowy

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.101.jpg@RY2@

shutterstock

Urlop służy regeneracji sił pracownika i musi być wykorzystany w naturze. To oznacza, że nie można zrzec się prawa do niego lub zrezygnować z dni wolnych w zamian za wypłatę ekwiwalentu. Ten ostatni przysługuje tylko w razie rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę.

Choć sezon wakacyjny nie jest wymarzonym okresem dla pracodawców, to muszą przestrzegać zasad dotyczących corocznego i nieprzerwanego urlopu. Powinni go udzielać w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo. Odstępstwa od takiej reguły dopuszczalne są wyjątkowo, ale wtedy urlop musi być wykorzystany najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego.

Podzielić urlop można tylko na wniosek pracownika. Nawet wtedy przynajmniej jedna jego część powinna trwać nie krócej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Pracodawca nie powinien zakłócać spokoju urlopowego. Dlatego odwołać pracownika z wypoczynku można tylko gdy wystąpią okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu, a jego obecność w zakładzie jest niezbędna. Kryteria oceny okoliczności będących przyczyną przerwania urlopu nie mogą być dowolne. Pracodawca powinien podać do wiadomości pracownika przyczyny, a ich zasadność, w tym niemożność ich wcześniejszego przewidzenia, może być przedmiotem sporu przed sądem pracy dotyczącego mobbingu lub dyskryminacji.

Aby pracodawca mógł przestrzegać i realizować obowiązek udzielenia urlopów, konieczne jest ustalenie z wyprzedzeniem ich terminów. Pracownicy muszą złożyć wnioski urlopowe w trakcie sporządzania planu urlopów lub uzgodnić termin korzystania z wolnego w drodze indywidualnego porozumienia. To pozwala na zaplanowanie normalnego toku pracy w firmie i jednocześnie uwzględnienie potrzeb urlopowych zatrudnionych. Korekta terminów wypoczynku jest możliwa tylko wyjątkowo. O zmianę może wystąpić zarówno pracownik, jak i pracodawca. Ten pierwszy musi umotywować wniosek ważnymi przyczynami, natomiast możliwość przesunięcia urlopu przez pracodawcę obwarowana jest większymi rygorami. Zmiana jest dopuszczalna z powodu jego szczególnych potrzeb, jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy.

Przy ustalaniu terminów urlopów dochodzi czasem do konfliktów między podwładnym i przełożonym. Pracownik musi pamiętać, że samowolne korzystanie z urlopu jest zakazane. Musi mieć zgodę na rozpoczęcie odpoczynku. Wnioski urlopowe składane przez pracowników, choć powinny być brane pod uwagę, nie są dla pracodawcy wiążące. Wyjątek dotyczy pracownicy albo pracownika wychowującego dziecko, który występuje o udzielenie urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po macierzyńskim. Szef jest w takiej sytuacji związany wnioskiem zatrudnionego.

Nieprzestrzeganie przez pracodawcę prawa do urlopu pracownika stanowi wykroczenie i jest zagrożone karą grzywny od tysiąca złotych do 30 tys. zł.

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.829.jpg@RY2@

shutterstock

Mariusz Stępień

dgp@infor.pl

1 Czy urlop można dzielić dowolnie

Przysługuje mi 20 dni urlopu wypoczynkowego. Pracodawca nie sporządza planu urlopów, tylko składamy wnioski o dni wolne. Szef nie lubi długich urlopów. Czy może zażądać, aby podzielić te 20 dni na cztery przerwy w pracy po 5 dni?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.830.jpg@RY2@

Kodeks pracy co prawda pozwala na podział urlopu, ale co najmniej jedna część wypoczynku pracownika powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Nie chodzi o to, aby pracownik skorzystał jednorazowo z 14 dni urlopu, ale by tyle trwał jego wypoczynek. Zatem na te 14 kolejnych dni kalendarzowych składają się także dni wolne od pracy:

● poprzedzające pierwszy dzień urlopu,

● następujące po ostatnim dniu urlopu oraz

● przypadające w trakcie wykorzystywania urlopu.

Gdy pracownik wypisze wniosek o urlop 8-19 czerwca, a miał wolną od pracy sobotę i niedzielę 6-7 czerwca, to jego wypoczynek będzie trwał przez wymagane kodeksem pracy 14 dni.

Podstawa prawna

Art. 152 i 162 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.)

2 Czy można zamienić urlop na ekwiwalent

Jestem w trudnej sytuacji finansowej. Żona straciła pracę i brakuje nam pieniędzy na życie. Czy mogę zrezygnować z części urlopu w zamian za wypłatę przez pracodawcę ekwiwalentu, aby podreperować domowy budżet?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.831.jpg@RY2@

Pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu wypoczynkowego zarówno bieżącego, jak i zaległego, jeśli urlop może jeszcze wykorzystać. Wypłata ekwiwalentu pieniężnego jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy pracownik nie wykorzysta przysługującego mu urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Jeśli umowa o pracę trwa, to musi wykorzystać urlop w naturze, czyli w postaci dni wolnych od pracy.

Podstawa prawna

Art. 171 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

Wyrok SN z 7 lutego 1967 r. (I PR 53/67, OSP 1967/12/287).

3 Czy po zmianie pracy zachowam uprawnienia

Do końca kwietnia wykorzystałem cały limit dni urlopowych, czyli 26. W maju wypowiedziałem umowę i od czerwca podpisałem kolejną z inną firmą. Czy nowy pracodawca udzieli mi urlopu proporcjonalnego?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.832.jpg@RY2@

Kodeks pracy przewiduje ustalanie urlopu proporcjonalnego w razie zmiany pracodawcy w trakcie roku kalendarzowego, tj. w przypadku, gdy dochodzi do rozwiązania stosunku pracy w jednej firmie i nawiązania nowego w kolejnej. Jeśli jednak pracownik wykorzysta do dnia rozwiązania umowy urlop w wymiarze wyższym niż wynikający z okresu zatrudnienia (za pracę od stycznia do maja urlop przysługuje po zaokrągleniu w wymiarze 11 dni; 5/12 x 26 = 10,83), to nowy zatrudniający mu go nie udzieli. Musi bowiem uwzględnić zasadę, że łączny wymiar urlopu w pierwszej i kolejnej firmie nie może w danym roku kalendarzowym przekroczyć 26 dni. Z tego powodu pracodawca zatrudniający pracownika od czerwca nie ma wobec niego żadnych zobowiązań urlopowych za 2015 rok. Już do końca kwietnia skorzystał on z przysługującego mu 26-dniowego wypoczynku.

Podstawa prawna

Art. 155^[1] par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

4 Czy za kilka dni pracy przysługuje urlop

Zostałem zatrudniony na okres próbny 25 maja. Jednak już w pierwszym tygodniu czerwca zostałem zwolniony. Mam długi staż pracy u innych pracodawców wynoszący ponad 13 lat. Czy mimo tak krótkiego ostatniego okresu pracy nabyłem prawo do urlopu?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.833.jpg@RY2@

Pracownikowi przysługuje urlop proporcjonalny do okresu zatrudnienia. Za miesiąc pracy przysługuje 1/12 wymiaru urlopu, czyli w przedstawionej sytuacji z uwagi na ponad 13-letni staż pracy 1/12 z 26 dni. Z kodeksu pracy wynika, że niepełny kalendarzowy miesiąc pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca. Taki sposób zaokrąglania jest bardzo korzystny dla pracownika, ponieważ mimo nieprzepracowania pełnego miesiąca kalendarzowego będzie mu przysługiwał za ten miesiąc urlop wypoczynkowy. Zatem w analizowanej sytuacji z powodu przepracowania kilku dni w czerwcu i lipcu ma on prawo do urlopu w wymiarze 2/12 z 26 dni, czyli po zaokrągleniu do 5 dni. W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu z powodu rozwiązania stosunku pracy pracodawca musi wypłacić pracownikowi ekwiwalent pieniężny.

Podstawa prawna

Art. 154, art. 155^[2a], art. 168 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

5 Czy zmniejszyć urlop dla niepełnoetatowca

Mam 20-letni staż pracy. Obecnie jestem zatrudniony na cały etat. Zastanawiam się jednak nad jego zmniejszeniem od nowego roku. Czy to wpłynie na wymiar przysługującego mi urlopu?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.834.jpg@RY2@

Przy zatrudnieniu na określonym ułamku etatu wymiar urlopu ustala się proporcjonalnie. Dla pełnego etatu przy 20-letnim stażu pracy urlop wynosi 26 dni. Jeśli natomiast pracownik będzie pracował na pół etatu, będzie miał prawo do 13 dni wolnego. Przy obliczeniach trzeba pamiętać, że niepełny dzień urlopu zawsze zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Dlatego gdy pracownik będzie zatrudniony na 3/4 etatu, to będzie mu przysługiwać urlop 20-dniowy (26 dni x 3/4 etatu = 19,5 dnia), a jeśli zgodzi się na pracę na 1/4 etatu, to 7-dniowy (26 dni x 1/4 etatu = 6,5 dnia).

Mimo że rozmiar urlopu określa się w dniach, to trzeba pamiętać, jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. Dlatego po ustaleniu wymiaru urlopu, jaki przysługuje konkretnemu pracownikowi, należy przeliczyć go na godziny. Przykładowo zatrudniony na pół etatu ma prawo do 104 godzin urlopu (13 dni x 8 godz.).

Podstawa prawna

Art. 154 par. 2, art. 154^[2] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

6 Czy można nakazać skorzystanie z wakacji

Wypowiedziałem umowę o pracę. Z uwagi na długi staż obowiązuje mnie 3-miesięczny okres wypowiedzenia. Pracodawca nie zwolnił mnie w tym czasie ze świadczenia pracy, ale powiedział, że w ostatnim miesiącu wypowiedzenia wyśle mnie na urlop. Czy muszę się podporządkować takiej decyzji? Czy pracodawca może mnie zmusić do skorzystania z urlopu w określonym przez niego terminie, jeśli w planie urlopowym był określony inny?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.835.jpg@RY2@

W okresie wypowiedzenia pracodawca może wysłać pracownika na urlop wypoczynkowy bez jego zgody. Nie ma znaczenia, czy wypowiedzenie złożył pracownik, czy też pracodawca. W przypadku udzielania urlopu w okresie wypowiedzenia pracodawca nie jest zobowiązany stosować się do ustalonego wcześniej planu urlopów.

Jeśli w okresie wypowiedzenia pracownik nie zdąży wykorzystać całego przysługującego mu urlopu, to firma będzie mu musiała wypłacić ekwiwalent pieniężny.

Podstawa prawna

Art. 167^[1], art. 171 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

7 Czy trwające zatrudnienie jest wliczane do stażu

Podjęłam od 1 czerwca pracę na pół etatu na czas nieokreślony. Jednocześnie nadal będę pracowała u dotychczasowego pracodawcy. Jestem u niego zatrudniona od 12 lat w pełnym wymiarze czasu pracy. Czy mój nowy pracodawca, ustalając wymiar urlopu, uwzględni staż pracy przebyty w drugiej firmie?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.836.jpg@RY2@

Do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu i jego wymiar, wlicza się okresy poprzedniego zakończonego zatrudnienia. Od tej zasady jest jednak wyjątek, który ma zastosowanie m.in. w przypadku jednoczesnego pozostawania w dwóch stosunkach pracy. Wówczas przy ustalaniu uprawnień urlopowych okres pracy w jednej firmie ma wpływ na wymiar urlopu w drugiej.

W przedstawionej sytuacji drugi pracodawca przy ustalaniu liczby dni urlopu wypoczynkowego dla zatrudnionego na pół etatu przyjmie, że pracownik ma ponad 10-letni okres zatrudnienia, co uprawnia go do 13 dni urlopu wypoczynkowego (1/2 etatu x 26 dni). Z uwagi na to, że podjął pracę w trakcie roku kalendarzowego - od 1 czerwca w 2015 r., to urlop za ten rok należy ustalić proporcjonalnie. Wynosi 8 dni [7/12 (liczba przepracowanych miesięcy w roku) x 13 dni = 7,58 dnia, a po zaokrągleniu 8 dni].

Podstawa prawna

Art. 154^[1], art. 155^[2a] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

8 Czy mogę sam decydować o wykorzystaniu zaległości

Nie wykorzystałam przysługującego mi urlopu za 2014 rok, bo pracodawca mnie z niego odwołał. Czy musi on zaakceptować to, że chcę przebywać przez dwa miesiące na urlopie w okresie wakacji letnich moich dzieci? Czy wystarczy go o tym tylko zawiadomić, nie czekając na zgodę?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.837.jpg@RY2@

Obowiązkiem pracodawcy jest udzielenie pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym uzyskał on do niego prawo. Od tej zasady są wyjątki przewidziane w przepisach. Jeden z nich dotyczy odwołania pracownika z urlopu. W takim przypadku urlop, który nie został wykorzystany w danym roku kalendarzowym, powinien być udzielony najpóźniej do 30 września następnego roku. Jednak zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym pracownik nie może samowolnie udać się na odpoczynek. Dotyczy to również urlopu zaległego. O udzieleniu wolnego decyduje bowiem zawsze pracodawca. Nie wystarczy zatem tylko zawiadomienie o rozpoczęciu urlopu. Pracodawca może uwzględnić wniosek pracownika o udzielenie mu urlopu na dwa miesiące, ale nie ma takiego obowiązku.

Pracownik, który wykorzystałby urlop zaległy bez zgody pracodawcy, byłby uznany za nieobecnego w pracy bez usprawiedliwienia. W sposób ciężki naruszyłby podstawowe obowiązki pracownicze, co uzasadniałoby rozwiązanie z nim umowy o pracę w trybie natychmiastowym. Wykazanie winy pracownika nie byłoby w takiej sytuacji trudne.

Podstawa prawna

Art. 53, art. 168 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

Wyroki SN z 17 grudnia 1980 r. (I PRN 136/80, LEX 14566) oraz z 3 kwietnia 2001 r. (I PKN 587/00, PPiPS 2002/12/25).

9 Czy można uzupełnić staż o cały okres bez pracy

Sąd uznał, że wypowiedzenie umowy przez pracodawcę było nieuzasadnione i przywrócił mnie do pracy. Mam prawo do wynagrodzenia za miesiąc, a bez pracy byłem przez siedem miesięcy. Czy cały ten okres przerwy w zatrudnieniu zostanie wliczony do mojego stażu urlopowego?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.838.jpg@RY2@

Z kodeksu pracy wynika, że pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Jednak przepisy gwarantują tylko częściowe zrekompensowanie wynagrodzenia. Gdy bowiem okres wypowiedzenia wynosił trzy miesiące, należy się ono za nie więcej niż jeden miesiąc. Ten okres, za który przyznano wynagrodzenie, jest wliczany do okresu zatrudnienia, od którego zależy m.in. wymiar urlopu. Zatem w przedstawionej sytuacji pracodawca musi uzupełnić staż pracownika o jeden, a nie o siedem miesięcy.

Podstawa prawna

Art. 47, art. 51 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

10 Czy po zmianie czasu pracy trzeba skorygować urlop

Złożyłam wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy. Przez 12 lat byłam zatrudniona na pełny etat, a od lipca będę pracować na 3/4 etatu. W 2015 r. wykorzystałam tylko 5 dni urlopu. Czy ta zmiana wpłynie na wymiar przysługującego mi urlopu wypoczynkowego w tym roku?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.839.jpg@RY2@

Zmiana wymiaru czasu pracy w trakcie roku ma wpływ na uprawnienia urlopowe. W przedstawionej sytuacji trzeba zatem osobno ustalić wymiar urlopu za okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy i za okres pracy na 3/4 etatu. Należy stosować zasady obowiązujące przy wyliczaniu urlopu proporcjonalnego.

Za okres od 1 stycznia do 30 czerwca pracownica ma prawo do 13 dni wolnego, co wynika z wyliczenia: 6/12 (liczba miesięcy przepracowanych w roku) x 26 dni (wymiar urlopu dla pracownika z co najmniej 10-letnim stażem) = 13. Natomiast za okres od 1 lipca do 31 grudnia pracownicy przysługuje 10 dni, co wyliczono w następujący sposób:

● 26 dni x 3/4 etatu = 19,5 dnia, a po zaokrągleniu 20 dni

● 6/12 x 20 dni = 10 dni.

W sumie pracownica w 2015 r. może wykorzystać 23 dni urlopu. Należy zaznaczyć, iż fakt, że osoby pracujące w niepełnym wymiarze czasu pracy mają prawo do mniejszej liczby dni urlopu, nie znaczy, że ich odpoczynek trwa krócej. Wynika to z określonego w kodeksie pracy sposobu udzielania urlopu. Przysługuje on bowiem w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Przy udzielaniu wolnego jeden dzień urlopu odpowiada ośmiu godzinom pracy. Oznacza to, że po ustaleniu jego wymiaru, jaki przysługuje konkretnemu pracownikowi, należy przeliczyć go na godziny (np. 13 dni urlopu to 104 godziny urlopu), a następnie - udzielając pracownikowi urlopu na określone dni jego pracy - zdejmować z jego konta urlopowego tylko tyle godzin, ile pracownik miał pracować w danym dniu.

Podstawa prawna

Art. 154, art. 155^[1] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.)

11 Czy odwołanie jest możliwe tylko wyjątkowo

Ostatnio zdarza się w naszej firmie odwoływanie pracowników z urlopu. Czy są jakieś ograniczenia takiego zachowania pracodawcy? Czy trzeba zastosować się do jego decyzji? Czy pracodawca powinien uzasadnić odwołanie z urlopu?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.840.jpg@RY2@

Zasadą jest prawo do nieprzerwanego odpoczynku i pracodawca nie powinien zakłócać spokoju urlopowego. Dlatego odwołanie pracownika z wolnego może nastąpić tylko wtedy, gdy zostaną spełnione i to jednocześnie dwie przesłanki. Muszą wystąpić okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu i obecność pracownika w zakładzie musi być niezbędna.

Przepisy nie wymieniają nawet przykładowo wspomnianych okoliczności. Jednak oczywiste jest, że nie mogą być one znane pracodawcy w chwili rozpoczynania przez pracownika odpoczynku, bo wówczas mógłby on przesunąć jego termin.

W piśmiennictwie przyjmuje się, że odwołanie pracownika z urlopu usprawiedliwiać może wystąpienie awarii, do usunięcia której potrzebne są jego specjalistyczne umiejętności, czy niespodziewana kontrola w firmie w zakresie spraw, których prowadzenie należy do obowiązków osoby korzystającej z urlopu.

Ocena, czy w konkretnym przypadku okoliczności uzasadniają odwołanie pracownika z urlopu, należy do pracodawcy, który dokonuje jej, podejmując decyzję o przerwaniu urlopu pracownika. Kryteria tej oceny nie mogą być jednak dowolne. Pracodawca powinien je podać do wiadomości pracownika. Za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy uznać odwołanie pracownika z urlopu, gdy nie zaistniały niezbędne warunki dopuszczalności odwołania, a rzeczywistym celem takiego działania jest dokonanie wypowiedzenia umowy o pracę.

Pracownik musi się podporządkować decyzji pracodawcy bez względu na własną opinię o zasadności odwołania z urlopu. Jest on bowiem zobowiązany stosować się do poleceń przełożonych oraz dbać o dobro zakładu pracy i chronić jego mienie. Skutki zlekceważenia decyzji pracodawcy mogą być dotkliwe. Niepodporządkowanie się poleceniu stawienia się w pracy może być uznane za opuszczenie jej bez usprawiedliwienia, co upoważnia pracodawcę do zastosowania kary porządkowej, a także za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, czego skutkiem może być wypowiedzenie umowy o pracę albo w najgorszym razie rozwiązanie z podwładnym umowy w trybie natychmiastowym.

Podstawa prawna

Art. 52, art. 100 par. 1 i par. 2 pkt 4, art. 108, 152 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

Uchwała SN z 9 lutego 1967 r. (III PZP 22/66, OSNC 1967/6/100).

12 Czy można żądać rekompensaty utraconych zarobków

W tym roku w czasie urlopu postanowiłem podreperować domowy budżet i pojechałem do pracy przy zbiorze owoców za granicę. Po kilku dniach musiałem wrócić, bo w zakładzie była duża awaria i cała grupa techniczna musiała stawić się do pracy. Czy mogę żądać od pracodawcy oprócz zwrotu pieniędzy za bilety jakiejś rekompensaty tego, co bym zarobił w czasie urlopu?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.841.jpg@RY2@

Z kodeksu pracy wynika, że pracodawca jest obowiązany pokryć koszty poniesione przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu. Chodzi m.in. o wydatki na zakup biletów lotniczych czy kolejowych, opłaconego z góry pobytu w hotelu lub kwaterze prywatnej.

Pracodawca nie musi natomiast rekompensować korzyści nieosiągniętych przez pracownika w związku z odwołaniem z urlopu. Nie jest on zatem zmuszony do zwrócenia kwoty wynagrodzenia, które ten otrzymałby za pracę na rzecz innego pracodawcy w czasie urlopu.

Podstawa prawna

Art. 167 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

13 Czy urodzenie dziecka przerwie urlop wypoczynkowy

Miesiąc przed określoną przez lekarza datą porodu złożyłam wniosek o urlop wypoczynkowy. Urodziłam jednak syna wcześniej, czyli skorzystałam tylko z dwóch tygodni tego urlopu. Czy pozostałą część mogę wykorzystać zaraz po urlopie macierzyńskim?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.842.jpg@RY2@

Z chwilą urodzenia dziecka pracownica nabywa prawo do urlopu macierzyńskiego. Dlatego części wypoczynkowego, która nie mogła być wykorzystana z powodu urodzenia dziecka, pracodawca udzieli w terminie późniejszym. Jest to możliwe bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, jeżeli pracownica wystąpi z takim wnioskiem. Zasadą jest, że wnioski urlopowe składane przez pracowników, choć powinny być brane pod uwagę, nie są wiążące dla pracodawcy. Jednak w przypadku pracownicy, która urodziła dziecko i w związku z tym chciałaby przedłużyć czas sprawowania nad nim pełnej, osobistej opieki, jest inaczej. Pracownik po urlopie z tytułu macierzyństwa ma bowiem możliwość wykorzystania bezpośrednio po nim przysługującego mu urlopu wypoczynkowego, a pracodawca jest obowiązany wniosek ten uwzględnić. Może on dotyczyć nie tylko części urlopu niewykorzystanego w związku z rozpoczęciem urlopu macierzyńskiego, ale całego wypoczynkowego należnego za rok, w którym pracownica była na urlopie macierzyńskim.

Podstawa prawna

Art. 163 par. 3, art. 166 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

Wyrok SN z 9 marca 2011 r. (II PK 240/10, LEX nr 1162165).

14 Czy szef może odmówić urlopu na część dnia

Wiem, że urlop jest przeliczany na godziny. Obecnie pracuję od poniedziałku do piątku po 8 godzin. Chciałem wcześniej wyjechać na weekend i złożyłem wniosek o udzielenie mi w piątek 4 godzin urlopu. Pracodawca odmówił. Czy mógł tak postąpić?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.843.jpg@RY2@

Przy udzielaniu urlopu wypoczynkowego trzeba pamiętać, że:

● przysługuje on w te dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,

● odpowiada dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu, czyli jeśli harmonogram przewiduje dni pracy po 8 godzin, to urlop jest udzielany na 8 godzin - na cały dzień roboczy.

Zatem co do zasady, pracodawca nie może udzielić urlopu wypoczynkowego na część dnia roboczego, np. na 4 z 8 zaplanowanych godzin, i to nawet gdy wystąpi o to pracownik. Od tej zasady jest jeden wyjątek. Udzielenie zatrudnionemu urlopu w dniu pracy na kilka godzin z zaplanowanych do przepracowania jest dopuszczalne wówczas, gdy tylko tyle zostało mu do wykorzystania. Jeżeli zatem z całej puli urlopowej pracownika (160 godzin albo 208 godzin) pozostały mu tylko 4 godziny urlopu (czyli wykorzystał 156 albo 204 godziny) i występuje o te 4 godziny w dniu, w którym ma pracować 8 godzin, to pracodawca może przychylić się do jego wniosku.

Podstawa prawna

Art. 154^[2] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

15 Czy krótszy niż miesiąc staż wyklucza prawo do wolnego

W tym roku podjąłem po zakończeniu studiów pierwszą pracę. Przepracowałem tylko 15 dni i doszło do rozwiązania umowy za porozumieniem. Czy to prawda, że mimo przepracowania tych kilkunastu dni nie przysługuje mi nawet jeden dzień urlopu?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.844.jpg@RY2@

Uprawnienia urlopowe pracownika w roku kalendarzowym, w którym podejmuje on pierwszą pracę, uregulowane są w kodeksie pracy odrębnie. Taki zatrudniony nabywa bowiem prawo do urlopu sukcesywnie - z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 z 20 dni.

W przedstawionej sytuacji pracownik nie pozostawał w zatrudnieniu przez miesiąc, a jedynie przez 15 dni, dlatego też nie nabył prawa do urlopu wypoczynkowego. Jeżeli jednak jeszcze w tym roku podejmie kolejne zatrudnienie i osiągnie łącznie z wcześniejszym miesięczny okres pracy, to wówczas u tego następnego pracodawcy nabędzie prawo do urlopu.

Podstawa prawna

Art. 153 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

16 Czy ustalając staż zsumować okres nauki i pracy

Po ukończeniu szkoły średniej ogólnokształcącej rozpoczęłam pracę. Po roku zatrudnienia zaczęłam studia zaoczne. Udało mi się łączyć naukę z pracą zawodową przez 5 lat i niebawem uzyskam tytuł magistra. Czy przy ustalaniu stażu urlopowego okres pracy i nauki uwzględnia się podwójnie?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.845.jpg@RY2@

Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się okres nauki. Z tytułu ukończenia średniej szkoły ogólnokształcącej dolicza się 4 lata, a z tytułu ukończenia szkoły wyższej 8 lat. Trzeba jednak pamiętać, że okresy nauki w kolejnych szkołach ukończonych przez pracownika nie podlegają sumowaniu. Nie można zatem przykładowo osobie, która ukończyła szkołę średnią, a potem studia doliczyć 12 lat (4+8). Zalicza się bowiem okres, jaki wynika z tytułu ukończenia ostatniej szkoły. Ukończenie szkoły wyższego stopnia automatycznie konsumuje okres nauki w szkole niższego stopnia.

Pamiętać trzeba, że uzyskanie absolutorium nie ma wpływu na wymiar urlopu. W analizowanym przypadku liczy się uzyskanie tytułu magistra potwierdzone dyplomem. Kodeks pracy rozstrzyga także, jak należy obliczać staż, gdy pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia. Wówczas do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się albo okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, albo okres nauki. Zależy to od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika. Chodzi o to, by wykluczyć dwukrotne zaliczenie tego samego okresu do stażu - pierwszy raz z tytułu pracy, a drugi z tytułu nauki.

W przestawionej sytuacji należy dokonać dwóch wyliczeń:

● do okresu z tytułu ukończenia szkoły średniej należy dodać okres zatrudnienia (4+6 = 10),

● do okresu pracy przed rozpoczęciem szkoły wyższej trzeba dodać okres z tytułu ukończenia szkoły wyższej (1+8 = 9).

Po porównaniu wyników wiadomo co jest korzystniejsze dla pracownika.

Podstawa prawna

Art. 155 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

17Czy szef musi się zgodzić na urlop po chorobie

W trakcie trzytygodniowego urlopu zachorowałam. Dostarczyłam pracodawcy zwolnienie lekarskie. Czy mogę wymagać od pracodawcy, aby udzielił mi drugiej części urlopu bezpośrednio po chorobie?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.846.jpg@RY2@

Jeżeli pracownik rozpoczął urlop, ale nie może go kontynuować z powodu choroby, to pracodawca jest obowiązany udzielić mu go w terminie późniejszym. W takiej sytuacji termin wykorzystania niedokończonego urlopu wypoczynkowego wymaga przeprowadzenia uzgodnień między pracodawcą a zainteresowanym pracownikiem. Nie można zatem zmusić pracodawcy do udzielenia przerwanego urlopu zaraz po chorobie. Zatem tylko pracownik, który zawiadomi pracodawcę o chorobie przedstawiając zaświadczenie lekarskie i uzyska jego akceptację na kontynuowanie urlopu bezpośrednio po niej, nie ma obowiązku zgłoszenia się do pracy.

Podstawa prawna

Art. 166 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

18 Czy można zredukować urlop przed emeryturą

Z końcem czerwca rozwiążę umowę o pracę, bo uzyskam prawo do emerytury. Pracodawca twierdzi, że przysługuje mi urlop proporcjonalny - tylko 13 dni. Czy ma on rację, jeśli zapewniam, że po przejściu na emeryturę nie podejmę już zatrudnienia i nie będę miała możliwości skorzystania z pozostałej części urlopu?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.847.jpg@RY2@

Pracodawca musi udzielić pracownikowi urlopu adekwatnie do okresu zatrudnienia u niego w danym roku kalendarzowym. Zatem każdy pracodawca odpowiada tylko za tę część urlopu, która dotyczy okresu pracy u niego. W przypadku zatrudnienia od stycznia do czerwca 2015 r. urlop proporcjonalny dla osoby uprawnionej do wymiaru 26 dniowego wynosi 13 dni [6/12 (liczba przepracowanych miesięcy w roku) x 26 dni (wymiar urlopu dla pracownika z co najmniej 10-letnim stażem)].

Prawo pracodawcy do udzielenia pracownikowi odchodzącemu z pracy urlopu tylko w wymiarze proporcjonalnym nie jest uzależnione od sposobu rozwiązania stosunku pracy i zamiaru pracownika co do podjęcia kolejnego zatrudnienia. Nie ma więc podstaw prawnych, aby w tym zakresie wyróżniać i odmiennie traktować rozwiązanie stosunku pracy związane z uzyskaniem przez pracownika uprawnień emerytalnych. Dlatego urlop proporcjonalny dotyczy również pracowników kończących pracę zawodową w związku z przejściem na emeryturę. Mimo uzyskania prawa do emerytury możliwe jest bowiem podjęcie nowego zatrudnienia. Jednak uprawnienia pracownika i obowiązki pracodawcy związane z urlopem są niezależne od tego, czy pracownik zamierza podjąć to nowe zatrudnienie.

Podstawa prawna

Art. 154, art. 155^[1] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

Postanowienie SN z 20 sierpnia 1997 r. (III ZP 26/97, OSNAPiUS 1998/5/145).

19 Czy rodzinie zmarłego przysługuje roszczenie

Mój mąż zmarł nagle. Nie wykorzystał w tym roku ani jednego dnia urlopu. Czy pracodawca męża powinien się ze mną jakoś za to rozliczyć?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.848.jpg@RY2@

Prawo do urlopu wypoczynkowego ma osobisty charakter dlatego nie może podlegać dziedziczeniu. W przypadku śmierci pracownika jego uprawnienia urlopowe ulegają przekształceniu w roszczenie majątkowe. Przechodzą one po śmierci pracownika, w równych częściach, na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej (m.in. dzieci). Są to uproszczone, bo z pominięciem prawa spadkowego, zasady realizacji świadczeń wynikających ze stosunku pracy, w którym pozostał zmarły pracownik, na rzecz jego najbliższej rodziny.

Podstawa prawna

Art. 63^[1], art. 152 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

20 Czy konflikt uzasadnia wysłanie na przymusowy urlop

Za publiczną krytykę decyzji pracodawcy zostałem wysłany na przymusowy urlop wypoczynkowy. Sądzę, że po powrocie z niego zostanę zwolniony. Zapewne będą ze mną negocjować rozstanie za porozumiem stron albo wręczą mi wypowiedzenie. Czy pracodawca w takiej sytuacji mógł sam zdecydować o terminie mojego urlopu?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.849.jpg@RY2@

Pracodawca może zdecydować jednostronnie o terminie urlopu pracownika, gdy wypowiedział mu umowę o pracę. W pozostałych przypadkach urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów albo po porozumieniu z pracownikiem. Nie jest zatem możliwe samodzielne udzielenie urlopu w okresie poprzedzającym wypowiedzenie czy rozwiązanie umowy za porozumieniem stron.

Podstawa prawna

Art. 167^[1] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

21 Czy dotychczasowy pracodawca zaokrągli urlop

Od ponad 12 lat pracuję u jednego pracodawcy. Doszliśmy do porozumienia i umowa rozwiąże się 17 lipca. Jeszcze w lipcu (od 20) zacznę pracę w nowej firmie. Nie mam co prawda urlopu zaległego, ale jeszcze w tym roku nie korzystałam z dni wolnych. Czy w związku ze zmianą pracodawcy w połowie miesiąca dostanę urlop za lipiec?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.850.jpg@RY2@

Pracownica u dotychczasowego pracodawcy ma prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym do przepracowanego okresu. W przedstawionej sytuacji umowa zostanie rozwiązana 17 lipca, a zatem pracownik przepracuje w tej firmie 6 miesięcy i 17 dni. Będzie mu przysługiwał urlop za 7 miesięcy (7/12 x 26 dni = 15,16 dni, a po zaokrągleniu 16 dni). Jest tak, bo z kodeksu pracy wynika, że:

● niepełny miesiąc zatrudnienia traktujemy jak pełny miesiąc pracy (przyjmujemy zatem, że pracownik przepracował cały lipiec),

● niepełny dzień urlopu zaokrąglamy w górę do pełnego dnia (w analizowanej sytuacji do 16 dni).

Gdy rozwiązanie i nawiązanie kolejnego stosunku pracy następuje w tym samym miesiącu kalendarzowym, to urlop za ten miesiąc należy się od pierwszego pracodawcy. To on dokonuje zaokrąglenia okresu pracy do pełnego miesiąca. Kolejny pracodawca jest zwolniony od ustalania proporcji za ten miesiąc. Taka zasada uniemożliwia dwukrotne przyznanie pracownikowi urlopu proporcjonalnego za ten sam miesiąc kalendarzowy.

Podstawa prawna

Art. 155^[2a] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

22 Czy w razie przesunięcia nowy termin narzuci pracodawca

Miałam zaplanowany dwutygodniowy urlop od początku lipca. Pracodawca mi go jednak przesunął z uwagi na podpisanie ważnego dla firmy zlecenia. Czy w takiej sytuacji pracodawca może mi nakazać wykorzystanie urlopu w wyznaczonym przez niego terminie?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.851.jpg@RY2@

Pracodawca może przesunąć urlop pracownika z powodu jego szczególnych potrzeb, jeżeli nieobecność zatrudnionego spowodowałaby poważne zakłócenia w toku pracy. W piśmiennictwie wymienia się wśród takich potrzeb m.in. zawarcie kontraktu, którego realizacja może znacząco wpłynąć na kondycję finansową firmy.

Przepisy nie określają dopuszczalnej liczby przesunięć terminu urlopu. Jeśli jednak będą one zbyt częste można postawić pracodawcy zarzut nadużycia prawa.

W przypadku zmiany terminu rozpoczęcia urlopu pracodawca nie może narzucić pracownikowi nowego. Z przepisów wynika bowiem, że musi być on uzgodniony z pracownikiem. Przy jego ustalaniu trzeba pamiętać o obowiązku udzielenia urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo, a najpóźniej do końca września następnego roku.

Podstawa prawna

Art. 161, art. 164 par. 2, art. 168 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

Par. 5 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14).

23 Czy wolne bez zgody pracownika jest możliwe

Nie mogę dojść do porozumienia z pracodawcą w kwestii terminu wykorzystania zaległego urlopu. Wszystkie proponowane przez niego terminy mi nie odpowiadają. Ostatnio usłyszałam, że i tak wyśle mnie na urlop do końca września. Czy bez mojej zgody będzie to możliwe?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.852.jpg@RY2@

W przedstawionej sytuacji pracodawca będzie uprawniony do jednostronnego ustalenia terminu urlopu. Chodzi bowiem o urlop zaległy, czyli taki, który nie został przez pracownika wykorzystany do końca roku kalendarzowego, za jaki przysługuje. W takim przypadku kodeks pracy zobowiązuje pracodawcę do udzielenia urlopu do końca września kolejnego roku kalendarzowego. Pracodawcy przestrzegają tego obowiązku, bo nieudzielenie zaległego urlopu wypoczynkowego we wskazanym terminie może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Sankcją jest kara grzywny od 1 tys. do 30 tys. zł.

W kwestii uprawnień pracodawcy do wyznaczenia terminu wykorzystywania zaległego urlopu we wrześniu następnego roku kalendarzowego wypowiedział się Sąd Najwyższy i stwierdził, że w takim przypadku pracodawca nie ma obowiązku uzgadniania z pracownikiem terminu wykorzystywania urlopu. Zatem pracownik nie może się uchylać od pójścia na zaległy urlop we wskazanym terminie.

Podstawa prawna

Art. 168, art. 282 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

Wyroki SN z 2 września 2003 r. (I PK 403/02, OSNP 2004/18/310) oraz z 24 stycznia 2006 r. (I PK 124/05, OSNP 2006/23-24/354).

24 Czy długi urlop bezpłatny skraca wypoczyn-kowy

Jestem zatrudniony na cały etat. W styczniu i lutym 2015 r. wykorzystałem 15 dni urlopu z przysługujących mi 20. Następnie od marca do maja przebywałem na urlopie bezpłatnym. Od 1 czerwca wróciłem do pracy. Czy to prawda, że w tym roku nie mam już szansy na urlop wypoczynkowy?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.853.jpg@RY2@

Kodeks pracy wymienia okresy bezczynności zawodowej, które negatywnie wpływają na wymiar urlopu wypoczynkowego. Wśród nich jest m.in. trwający co najmniej jeden miesiąc urlop bezpłatny, jeżeli podwładny wrócił po nim do pracy w tym samym roku kalendarzowym. Trzymiesięczny okres takiej przerwy w pracy powoduje proporcjonalne obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego. Może jednak ono nastąpić, gdy przed okresem bezczynności zawodowej jaką jest urlop bezpłatny, urlop wypoczynkowy nie został wykorzystany w całości lub w takiej części, że pełne obniżenie wymiaru urlopu nie jest już możliwe. Takiej redukcji nie można dokonać w przedstawionej sytuacji. Urlop wypoczynkowy powinien być obniżony o 3/12 z 20 dni (urlop bezpłatny trwał 3 miesiące w 2015 roku), czyli o 5 dni. Zatem za 2015 rok pracownik powinien wykorzystać 15 dni urlopu. Z uwagi na to, że w styczniu i lutym odpoczywał 15 dni, do końca 2015 roku nie przysługują mu już dni urlopowe.

Podstawa prawna

Art. 155^[2] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

25 Czy chorobowe wpływa na okres wypoczynku

Od marca przez prawie trzy miesiące korzystałam ze zwolnień lekarskich. Po powrocie do pracy dowiedziałam się, że z tego powodu skrócono mi okres urlopu wypoczynkowego za ten rok. Czy pracodawca może tak zredukować mi urlop?

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.854.jpg@RY2@

Kodeks pracy określa, kiedy pracodawca może obniżyć wymiar urlopu wypoczynkowego w związku z nieobecnością pracownika w pracy. Nie jest to możliwe z powodu usprawiedliwionej nieobecności spowodowanej chorobą.

Proporcjonalne obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego jest dopuszczalne m.in., gdy po nabyciu przez pracownika prawa do urlopu w danym roku kalendarzowym korzystał on z trwającego co najmniej 1 miesiąc urlopu bezpłatnego czy nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy, a jego powrót do pracy przypadł w tym samym roku kalendarzowym.

Podstawa prawna

Art. 155^[2] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.007000100.855.jpg@RY2@

shutterstock

©?

Redaktor prowadzący: Barbara Grzywińska-Doktór

barbara.doktor@infor.pl