Innowacje i komercjalizacja nauki wyzwaniem dla polskich naukowców

Znaczącą rolę w tym procesie odgrywa innowacyjność. Według OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) innowacyjność jest to zdolność do tworzenia i wprowadzania innowacji, natomiast definicją tożsamą z innowacją będzie wynalazek, który jest wynikiem prowadzonych badań i prac naukowych, stanowiący produkt lub proces dostarczający nowego rozwiązania istniejącego problemu.

Polscy naukowcy stoją dziś przed wyzwaniem tworzenia rozwiązań naukowych, których nadrzędnym celem jest nie zdobycie stopnia/tytułu naukowego, lecz wykorzystanie wyników badań w praktyce. Synergia nauki i biznesu ma polegać na kreowaniu procesu badawczego, który będzie identyfikować i definiować luki innowacyjne, a jego efekt przyniesie oczekiwane rezultaty, satysfakcjonujące obie strony.

Według podręcznika Oslo, opracowanego przez OECD i Eurostat, wyrażenie "gospodarka oparta na wiedzy" (knowledge-based economy) reprezentuje pogląd, że w rozwiniętych gospodarczo krajach determinującą rolę rozwoju odgrywają nauka, wiedza i zaawansowane umiejętności oraz rosnąca potrzeba łatwego dostępu do rozwiązań naukowych w sektorze zarówno przedsiębiorstw, jak i publicznym. Rozwija się złożoność wiedzy, nauki i technologii, co prowadzi do wzrostu powiązań między firmami i innymi podmiotami jako sposobu na zdobywanie specjalistycznej wiedzy. Podejście "oparte na wiedzy" ogniskuje się na procesach interaktywnych, które tworzą i wymieniają wiedzę. W wielu krajach o dynamicznie rozwijającej się gospodarce istotny wzrost odnotowało wiele dziedzin wiedzochłonnych, takich jak wyroby wysokiej techniki czy usługi biznesowe. Działalność naukowo-badawcza odgrywa żywotną rolę w procesach innowacyjnych.

Niestety dla Polski, poziom innowacyjności i transfer technologii w ostatnich pięciu latach znacząco zmalał. Z ostatniego raportu (Innovation Union Scoreboard 2013) wynika, że wydajność wzrostu w zakresie innowacji spadła do 0,4% (2008-2012), choć przykładowo w latach 2006-2010 wynosiła 1,6%, co uplasowało Polskę w grupie powolnego wzrostu innowacji. Polska jest jednym z umiarkowanych innowatorów o wydajności poniżej średniej. Zauważalne są atuty w zakresie potencjału ludzkiego, jednakże raport określa słabości w relacjach przedsiębiorca - naukowiec (wynalazca). Wysoki wzrost obserwuje się w partnerstwie publiczno-prywatnym oraz w zakresie licencji i patentów pozyskiwanych z zagranicy. Stosunkowo silny spadek widać natomiast w zakresie nadawanych stopni doktora oraz innowacyjności MŚP i ich współpracy z naukowcami. Z raportu płynie więc wniosek, że o ile potencjał intelektualny zasobów ludzkich jest znacznie powyżej średniej, o tyle relacje łączące przedsiębiorczość i naukę są znacznie poniżej średniej. Potwierdza to wykres wydajności państw członkowskich UE w zakresie innowacji, w którym Polska została zaliczona do grupy małych innowatorów, wykazujących działania na poziomie znacznie niższym niż pozostałe kraje UE-27.

Identyfikacja problemu jest pierwszym krokiem do jego rozwiązania. W tym wypadku kluczem do zmiany tego stanu powinno być podnoszenie umiejętności z zakresu zarówno zarządzania badaniami naukowymi, jak i komercjalizacji wyników prac badawczych. Warto też zadbać o podnoszenie wiedzy w temacie ochrony własności przemysłowej, realizację projektów związanych z podnoszeniem świadomości pracowników naukowych i przedsiębiorców w odniesieniu do wagi badań naukowych dla rozwoju gospodarki, tworzenie płaszczyzny kontaktu naukowiec - przedsiębiorca, tworzenie i rozwój istniejących jednostek organizacyjnych na rzecz współpracy pomiędzy sferą nauki a sferą gospodarki oraz o zwiększenie liczby międzynarodowych zgłoszeń patentowych pochodzących z jednostek naukowych mających siedzibę w Polsce.

Źródłem pomocnym do realizacji tych celów może okazać się przyszły budżet UE, a konkretnie Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER), który w latach 2014-2020 będzie konsumował 25% środków Europejskiego Funduszu Społecznego przyznanych Polsce. Jednym z jego celów jest pobudzenie innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez wsparcie przedsiębiorstw w obszarach innowacyjności i działalności badawczo-rozwojowej, podniesienie jakości i interdyscyplinarności badań naukowych oraz zwiększenie stopnia komercjalizacji i umiędzynarodowienia badań naukowych.

Przed polskimi naukowcami otwiera się zatem ogromna szansa - teraźniejszość identyfikuje problemy, definiuje cele i wskazuje mechanizmy wsparcia, a przyszłość pokaże, czy polska nauka sprostała wyzwaniu.

@RY1@i02/2013/180/i02.2013.180.13400030j.803.jpg@RY2@

Źródło: Innovation Union Scoreboard 2013

@RY1@i02/2013/180/i02.2013.180.13400030j.804.jpg@RY2@

dr inż. Tomasz Warężak, dyrektor Instytutu Nowych Technologii Inżynierii Środowiska, Zielona Góra

dr inż. Tomasz Warężak,

dyrektor Instytutu Nowych Technologii Inżynierii Środowiska, Zielona Góra