Im bardziej czysta energia, tym wyższe rachunki za prąd

Elektroenergetyka jest tak ekologiczna jak paliwa używane do produkcji energii. Polska jest w szczególnej sytuacji, bo ponad 90 proc. prądu produkujemy z węgla, a to oznacza wysokie emisje dwutlenku węgla, dwutlenku siarki, tlenków azotu i pyłów. Założenia polityki energetycznej Polski do 2030 roku przewidują, że za nieco ponad 20 lat z węgla będziemy wytwarzać niespełna 60 proc. prądu. Realizacja tych ambitnych założeń to jednak także nowe wyzwania w ochronie środowiska.

W ostatnich kilkunastu latach elektroenergetyka obniżyła emisję dwutlenku siarki o 40 proc., pyłów o 60 proc., tlenków azotu o 27 proc. i o około 10 proc. poprawiła średnią efektywność wytwarzania energii.

- Należąca dziś do Południowego Koncernu Energetycznego elektrownia Jaworzno III wyemitowała w 1990 roku 100 046 ton SO₂, a 15 lat później już tylko 18 718 ton, czyli pięć razy mniej - mówi Paweł Gniadek, rzecznik Tauron Polska Energia, do którego należy Południowy Koncern Energetyczny w 80 proc. emitujący SO₂ zgodnie z normami.

Nie byłoby to możliwe bez inwestycji. Elektroenergetyka w ostatnich kilkunastu latach wydała na modernizację 35 mld zł. Proces inwestowania trwa. Normy ochrony środowiska są jednak tak szybko zaostrzane, że elektroenergetyka, grzęznąca w zmianach strukturalnych, nie jest w stanie na nie szybko i adekwatnie reagować. Wkrótce Parlament Europejski ma głosować nowelizację tzw. dyrektywy IPPC, czyli przepisów o zapobieganiu i zmniejszaniu zanieczyszczeń.

- Jeśli poprawki przejdą, to już od 2016 roku spalanie węgla do celów energetycznych będzie niemożliwe bez wysokosprawnych instalacji odsiarczania, odazotowania oraz odpylania spalin - mówi Paweł Gniadek.

Gdybyśmy nie zdążyli zmodernizować elektrowni, to z powodu zaostrzanych norm może powstać w 2016 roku obowiązek wyłączenia 7000 MW mocy, czyli około 20 proc. mocy całego obecnego polskiego systemu elektroenergetycznego.

Koszty przystosowań elektrowni do nowych wymagań ochrony środowiska szacuje się w miliardach euro. Kolejne miliardy będą potrzebne na budowę nowych bloków energetycznych i na energetykę odnawialną. Zgodnie z celami Unii, Polska ma w 2020 roku osiągnąć 15 proc. udziału energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii w ogóle, a władze rozważają już zwiększenie tego obowiązku do 20 proc. do 2030 roku. Żeby tak się stało, w Polsce w 2030 roku z energetyki odnawialnej musiałoby pochodzić aż 18,8 proc. produkcji energii elektrycznej netto. Realizacja tego celu wymagałaby instalacji prawie 8 tys. MW mocy w samej energetyce wiatrowej wobec nieco ponad 400 MW w 2008 roku. Rząd wydaje się być zdeterminowany.

- Chcemy mocno rozwijać energetykę wiatrową. Na lądzie się rozwija, musimy jednak stworzyć warunki, żebyśmy mogli energetykę wiatrową uruchomić na Bałtyku - powiedział Zbigniew Kamieński, dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwa Gospodarki, prezentując założenia polityki energetycznej Polski do 2030 roku.

W przyszłości spodziewany jest dwukrotny skokowy wzrost cen energii, związany głównie z przewidywanym wzrostem kosztów produkcji prądu z węgla, wynikającym z zasad handlu emisjami CO₂. Ceny mają wyraźnie pójść do góry po raz pierwszy w 2013 roku, gdy powstanie obowiązek zakupu 30 proc. uprawnień do emisji CO₂, a drugi raz w 2020 roku, gdy trzeba będzie kupować już 100 proc. tych uprawnień.

W sumie w ocenie resortu gospodarki należy się liczyć, że w 2030 roku cena 1 MWh energii dla przemysłu zbliży się do 500 zł, a dla gospodarstw domowych przekroczy 600 zł.

W przypadku elektroenergetyki największa ingerencja w środowisko jest i będzie skutkiem wydobywania węgla, który i w przyszłości ma być podstawowym paliwem energetycznym. To efekt założenia, że surowce krajowe mają być stabilizatorami energetyki. Wychodząc wyłącznie z przesłanek ekonomicznych, należałoby rozwijać jak szybko się da energetykę jądrową, która bez wad też nie jest (m.in. składowanie wypalonego paliwa jądrowego).

- W naszych warunkach przy kosztach emisji CO₂ poniżej 10 euro za tonę konkurencyjne mogą być elektrownie na węgiel brunatny. Ale przy cenie powyżej 10 euro absolutnie bezkonkurencyjna jest energetyka jądrowa, bo nie emituje CO₂ - ocenia dr Mirosław Duda z Agencji Rynku Energii.

Resort gospodarki wskazuje, że kopalnictwo węgla ma negatywny wpływ na ponad 10 tys. ha powierzchni. Przyznaje też, że i energia odnawialna nie jest bez wad, a zwłaszcza mocno promowane ostatnio wytwarzanie energii z biomasy, czyli uprawa różnego rodzaju roślin energetycznych. Oznacza to bowiem co najmniej zwiększanie monokultur roślinnych z nie do końca rozpoznanymi skutkami, jak wyjaławianie gruntów, rozwój szkodników. Szczególnej rozwagi wymaga zaś przeznaczanie gruntów ornych pod uprawy energetyczne, bo to może oznaczać spadek produkcji żywności i wzrost jej cen.

Skala wyzwania jest ogromna, bo, zdaniem resortu gospodarki, postawienie na biomasę może oznaczać zasiewanie roślinami energetycznymi nawet do 2 mln ha i zbiory tych roślin liczone w dziesiątkach milionów ton.