Związek kolei i węgla przypieczętowany

Przewozy węgla wykonywało w Polsce w ubiegłym roku 24 licencjonowanych przewoźników kolejowych. Jak wynika z danych Urzędu Transportu Kolejowego, numerem jeden jest tutaj PKP CARGO, którego udział mierzony przewiezioną masą wyniósł prawie 54 proc. Jeśli weźmiemy pod uwagę pracę przewozową - czyli kilometry przejechane z ładunkiem - udział ten sięga 67 proc. Za PKP CARGO pod względem udziałów w rynku węgla znajdują się m.in. PKP LHS, CTL Logistics i DB Schenker.

Udział przewozów węgla kamiennego w przewozach PKP CARGO systematycznie pnie się w górę od 2011 r. Np. podczas trzech kwartałów 2013 r. przewozy węgla kamiennego stanowiły prawie połowę ogółu transportów wykonywanych przez PKP CARGO. W tym okresie wyniosły 40,2 mln ton, czyli o 2,3 mln ton więcej niż w analogicznym okresie 2012 r. Powodem był przede wszystkim zwiększony eksport węgla kamiennego za pośrednictwem bałtyckich portów.

Spółka PKP CARGO ściśle współpracuje z sektorem energetycznym, który w procesie wytwarzania energii opiera się dziś w 85 proc. na węglu. Co prawda, UE poprzez swoją politykę klimatyczną wymusza na Polsce zmniejszenie udziału węgla w tzw. miksie energetycznym - np. poprzez zwiększanie cen praw do emisji CO₂ - ale ten proces będzie odbywał się stopniowo. Wicepremier Janusz Piechociński zapowiedział, że do 2040-2050 r. Polska nie zrezygnuje z węgla jako dominującego surowca w wytwarzaniu energii. Stanowisko resortu gospodarki jest takie, że w przeciwnym wypadku zmniejszyłaby się konkurencyjność polskiej gospodarki, co mogłoby się skończyć wyniesieniem się przemysłu energochłonnego za granicę.

W portfelu klientów PKP CARGO znajdują się tacy giganci jak Kompania Węglowa, Katowicki Holding Węglowy i Bogdanka, z którymi przewoźnik zawiera umowy wieloletnie. Ale spółka cały czas walczy o nowe kontrakty, np. w połowie stycznia wygrała przetarg na przewóz węgla kamiennego koleją do elektrociepłowni PGE w Lublinie i Rzeszowie. Umowa zostanie zawarta na lata 2014-2015, a transporty obejmą do 540 tys. ton. W przetargu PKP CARGO pokonało siedem firm.

Szansą dla kolejowych spółek cargo są kontrakty na rozbudowę bloków węglowych w polskich elektrowniach. W lutym koncern energetyczny PGE rozpoczął budowę dwóch potężnych bloków - o łącznej mocy 1800 MW - w elektrowni w Opolu wartych ponad 11,5 mld zł. Od jesieni 2012 r. Enea buduje nowy blok za 6,3 mld zł w Kozienicach (1000 MW mocy). W kolejce czekają inne nowe instalacje opalane węglem, np. Tauronu w Jaworznie i PGE w Turowie. Nie jest wykluczony powrót do węglowej inwestycji w Ostrołęce, z której w 2012 r. wycofała się tymczasowo Energa. Według wyliczeń firmy doradczej PMR wartość bloków energetycznych w zaawansowanej fazie przygotowań przekracza 32 mld zł, z czego większość ma być opalana węglem.

Na korzyść towarowych przewoźników kolejowych działa to, że przewóz czarnego złota transportem drogowym jest mniej korzystny cenowo dla kontrahentów. Co prawda, udział transportu drogowego w przewozach węgla od 2008 r. wzrósł z 14 proc. do prawie 24 proc. obecnie, ale rola kolei wydaje się niezagrożona. Pozycję przewoźników kolejowych wzmacnia w tym roku dodatkowo zarządzona przez spółkę PKP Polskie Linie Kolejowe obniżka - średnio o 20,4 proc. - stawek dostępu do torów, co wymusił na zarządcy infrastruktury kolejowej ubiegłoroczny wyrok Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu.

- Bardzo liczymy na pozytywny efekt trwających modernizacji linii kolejowych oraz skutki wprowadzenia niższych stawek dostępu do infrastruktury, zrównania ich poziomu ze średnią europejską. Te dwa czynniki przyczynią się do wzrostu konkurencyjności kolei i w efekcie sprawniejszego transportu, także węgla. Przed koleją towarową rysują się coraz lepsze perspektywy - mówi Adam Purwin, prezes zarządu PKP CARGO.

Perspektywy te wynikają z ogromnych inwestycji modernizujących sieć kolejową w Polsce - w samym 2014 roku na ten cel przeznaczone zostanie 9 mld zł.

- Obecnie największym wyzwaniem jest niska prędkość handlowa. Przy wzroście prędkości choćby o jeden kilometr wartość naszego biznesu wzrośnie o kilka milionów złotych. Dla nas oznacza to, że wraz ze zmianą tego fundamentalnego dla rozwoju przewozów kolejowych czynnika przyciągniemy jeszcze większą liczbę klientów, którym będziemy mogli zaoferować jeszcze lepsze usługi - mówi prezes największego przewoźnika w Polsce.

Dzisiaj transport kolejowy zaspokaja nadal blisko 76 proc. wszystkich potrzeb przewozowych na ten towar. Oprócz kolei i dróg mamy jeszcze transport rzeczny, ale ten w przewozach węgla stanowi absolutny margines.

Dzisiaj zapotrzebowanie na transporty węgla pochodzi w przeważającej części ze strony kopalń i elektrowni. W ciągu trzech kwartałów ubiegłego roku sprzedaż węgla kamiennego w Polsce wyniosła 55,3 mln ton (o 3,3 mln ton więcej niż rok wcześniej). Eksport węgla wyniósł 8,3 mln ton, z tego do krajów UE wywieziono 7,5 mln ton (najwięcej do Niemiec, które realizują obecnie największy w UE program inwestycji energetycznych w bloki węglowe).

Główne szlaki transportu węgla kamiennego wiodą z południa Polski (przede wszystkim ze Śląska) i kierunków importowych (najczęściej od wschodniej granicy). Towar jedzie następnie w kierunku dużych elektrowni opalanych węglem i do portów morskich - w związku z eksportem węgla na rynki zewnętrzne. Udział węgla kamiennego w przewozach kolejowych od kilku lat utrzymuje się na podobnym poziomie - ponad 40 proc. Eksperci są zgodni co do tego, że popyt na usługi przewozowe węgla dla przewoźników kolejowych w ciągu najbliższych lat będzie rósł.

@RY1@i02/2014/035/i02.2014.035.00000070b.803.jpg@RY2@

Udział PKP CARGO w rynku przewozów węgla kamiennego

Mikołaj Tomaszewski

@RY1@i02/2014/035/i02.2014.035.00000070b.804.jpg@RY2@