Weksel w obiegu prawie jak gotówka

Mimo wprowadzonej na początku roku korzystnej dla przedsiębiorstw ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, której celem była likwidacja, a przynajmniej ograniczenie, zjawiska zatorów płatniczych, nieopłacone w terminie faktury są nadal sporym obciążeniem przedsiębiorstw.

Według agencji Dun and Bradstreet, zajmującej się między innymi badaniem moralności płatniczej firm, 53,1 proc. polskich przedsiębiorstw w ubiegłym roku opłacało faktury z opóźnieniem wynoszącym więcej niż 30 dni (po tym terminie wystawca dokumentu ma prawo, zgodnie z obowiązującymi przepisami, rozpocząć naliczanie karnych, wynoszących nawet 20 proc. w skali roku, odsetek). Jedynie 37,8 proc. należności regulowanych jest w wyznaczonym przez sprzedającego terminie.

Świstek, który może mieć dużą wartość

- Zatory płatnicze są sporym problemem zarówno firm, jak i całej gospodarki, powodują bowiem zmniejszenie tempa obrotu gospodarczego - mówi dr Adam Satovic, ekonomista związany z paryską Wyższą Szkołą Biznesu. - Nie jest to tylko problemem polski. We Francji średnio połowa faktur opłacanych jest w terminie.

Sposobem na przyspieszenie wymiany między firmami mogą być od dawna weksle, wystawiane przez przedsiębiorców imienne papiery wartościowe. Nie sposób oszacować ile tego rodzaju dokumentów znajduje się obecnie w obrocie. Biorąc jednak pod uwagę przeterminowane należności, których wartość na koniec ubiegłego roku oszacowano na ok. 16,2 mld zł. wartość znajdujących się w obiegu prywatnych papierów wartościowych może zamknąć się astronomiczną kwotą 6,2-12,4 mld zł (wartość gwarancji wekslowych oceniana jest najczęściej na 10-20 proc. sumy nieopłaconych należności).

W niektórych branżach jednak (na przykład budowlanej i handlu hurtowego) trudno wyobrazić sobie transakcje bez użycia tego rodzaju papierów. Wystawianie weksli, prócz najpopularniejszego sposobu regulowania należności, jakim jest zapłata za pomocą kart, staje się codziennością. - Właściciele hurtowni spożywczych odchodzą od przyjmowania i wydawania gotówki, bo przechowywanie pieniędzy jest kłopotliwe i czasochłonne, wymaga posiadania sejfu, szczególnego nadzoru, posługiwania się bilonem itp. - mówi Artur Kocoń, właściciel sklepu spożywczego w Zalesiu Górnym pod Warszawą. - Weksle dla osób postronnych są zaś zwykłym świstkiem papieru. Realizacja przez nieuprawnioną osobę, która weszła w ich posiadanie na przykład w wyniku kradzieży, jest praktycznie niemożliwa. Jest to więc bezpieczny sposób zapłaty.

Trasowany lub in blanco

Weksel ma fizyczną formę sporządzanego własnoręcznie i podpisanego dokumentu, w którym dłużnik (transant) zobowiązuje się do opłacenia na rzecz jego odbiorcy (remitent) wynikającej najczęściej z transakcji kupna - sprzedaży należności w uzgodnionym terminie, ewentualnie zgadza się na naliczenie, po jego upływie, odsetek. - W Polsce, inaczej niż w niektórych krajach europejskich, gdzie do tego typu papierów wymagane bywają gwarancje bankowe, weksel może mieć prostą konstrukcję własnoręcznie napisanego na kartce papieru i podpisanego, imiennego zobowiązania - informuje dr Adam Satovic. - W zasadzie jest prywatnym środkiem płatniczym, który ma takie same funkcje jak bilety emitowane przez banki centralne. Można nim płacić w obrocie gospodarczym. Warunkiem jest zgoda obu stron na taki sposób regulowania należności.

Prócz najpopularniejszej formy weksla własnego możliwe jest wystawienie dokumentu trasowanego. Wystawca obiecuje w nim, że wskazana przez niego osoba lub firma ureguluje wynikające ze zdarzenia gospodarczego zobowiązania. Dopuszczalne jest także wystawienie weksla in blanco, którego wymagalność jest uwarunkowana opisanymi w umowie zdarzeniami, które mogą, ale nie muszą, wystąpić w przyszłości (na przykład straty spowodowane niewłaściwym użytkowaniem wynajmowanego lokalu mieszkalnego). Jeśli zdarzenia takie nie będą miały miejsca, weksel pozostanie tylko zapisanym kawałkiem papieru.

- W przypadku weksla in blanco jednak należy dokładnie określić sytuacje, które powodują jego zapadalność, ustalić miejsce i czas funkcjonowania zobowiązania, wskazać uprawnioną do odbioru należności firmę lub osobę - radzi Satovic. - Jeśli opis będzie nieprecyzyjny taki dokument może stać się przedmiotem sporu.

Nieoprocentowany kredyt

Korzyści wynikające ze stosowania weksli są spore. Opisując swoje zobowiązanie, wystawca przekłada w czasie obowiązek zapłaty należności w gotówce, uzyskując w ten sposób tani, najczęściej nieoprocentowany, kredyt kupiecki. Może w zamian otrzymać od sprzedawcy fakturę z potwierdzeniem zapłaty, którą ma prawo, jak inne, zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów i uwzględnić podczas rozliczeń z fiskusem. Weksel, o ile spełnia warunek akceptacji przez obie strony, może być bowiem takim samym środkiem płatności jak przelew elektroniczny czy tradycyjna gotówka. - Związane ze sprzedażą zobowiązanie po podpisaniu i akceptacji weksla jest zamieniane na inne, wynikające z wystawienia imiennego papieru wartościowego - tłumaczy Satovic. - Sama transakcja pierwotna jest zakończona. Powstaje zaś nowe, funkcjonujące oddzielnie zobowiązanie.

Zastępujący umowę pożyczki weksel jest także najtańszą, pod względem fiskalnym, formą kredytu. Wystawca papieru wartościowego, który byłby tylko zabezpieczeniem zaciągniętej wcześniej pożyczki, musi zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych (2 proc. pożyczanej kwoty). - Z kolei gdy umowa dotyczy nie tyle kredytu, co sprzedaży papieru wartościowego, podatek nie jest wymagany przez urząd skarbowy - twierdzi specjalizujący się prawie gospodarczym mec. Rudolf Trzebnicki.

W obrocie detalicznym formą weksla jest popularne zapisywanie drobnych należności do prowadzonego przez personel zeszytu. Przy nazwisku dłużnika notuje się wydane przez niego kwoty, które klient zwróci przy kolejnych zakupach. - Nikt nie będzie się procesował o należność wynoszącą kilkadziesiąt złotych - mówi Satovic. - Gwarancją takiego zobowiązania jest możliwość robienia kolejnych zakupów w przyszłości.

Co musi zawierać weksel

1. nazwę "weksel" w tekście, w języku, w jakim go wystawiono;

2. bezwarunkowe polecenie zapłaty oznaczonej kwoty;

3. nazwisko osoby, która ma płacić (trasata);

4. oznaczenie terminu i miejsca płatności;

5. nazwisko osoby, na której rzecz zapłata ma być dokonana;

6. datę i miejsce wystawienia;

7. podpis wystawcy.

Bezprawne weksle pracownicze

W niektórych firmach właściciele lub osoby zarządzające uzależniają podpisanie z zatrudnionym umowy o pracę od wystawienia przez niego weksla na poczet ewentualnych strat związanych z wykonywaniem obowiązków zawodowych. Dotychczas sprawa nie była jasna, regulowały ją zarówno przepisy kodeksu cywilnego (k.c.) i pracy (k.p.). Zgodnie jednak z ostatnią, kwietniową interpretacją Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej takie praktyki są niedozwolone i mogą być zaskarżone.

Jak dowodzi resort, w swojej opinii, naruszają one zapisy KP, którego zadaniem jest ochrona pracowników przed działaniami pracodawcy, które mogą skutkować obciążeniem zatrudnionego prawdziwymi lub przypisywanymi mu kosztami. De facto dysponujący wekslem może zażądać od wystawcy dowolnej, w ramach wartości wpisanej na dokumencie, kwoty, argumentując na przykład, że straty spowodowało przykładowo odejście pracownika z firmy.

@RY1@i02/2013/097/i02.2013.097.13000020c.802.jpg@RY2@

Zatory napędzają rynek weksli

Aleksandra Kozicka-Puch

mf_dgp@infor.pl