Wybrane miary ryzyka w analizie technicznej

W przypadku analizy technicznej powszechnie sądzi się, że przy przeprowadzaniu analiz nie stosuje się miar ryzyka, opierając badania jedynie na zachowaniu cen, wolumenu obrotu, a w przypadku instrumentów pochodnych także na liczbie otwartych pozycji. W podręcznikach analizy technicznej czy też prasie fachowej dedykowanej analizie technicznej, zazwyczaj przedstawia się różnego rodzaju techniki lub sposoby inwestowania, nie przywiązując wagi do ryzyka towarzyszące otwarciu określonej pozycji długiej lub krótkiej. Można spotkać próby powiązania analizy technicznej z metodami statystycznymi czy też próby wytłumaczenia formacji stworzonych przez zachodnią analizę techniczną na bazie równań czy modeli matematycznych.

Wykresy świecowe były używane w Japonii do prognozowania cen ryżu już w XVII w., a ich głównym celem było wychwytywanie krótkoterminowych zmian cen aktywów. Zostały one przybliżone inwestorom w Europie i USA przez Nisona [1991], który zaleca stosowanie świec japońskich w 10-sesyjnym horyzoncie inwestycyjnym. Wykresy świecowe mogą być stosowane łącznie z innymi technikami analizowania formacji zmiany jak i kontynuacji trendów na wykresach pojedynczych akcji czy też indeksów giełdowych.

W przypadku otwierania przez inwestora pozycji długiej lub krótkiej na dowolnym instrumencie finansowym rozważane są dwa następujące poziomy:

● poziom target price (zwany także taking profit) wyznaczający cenę docelową przy której inwestor zamierza zamknąć swoją pozycję - oznaczmy go jako

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.840.jpg@RY2@

● poziom stop loss określający cenę, po jakiej inwestor zamknie pozycję ze stratą - oznaczmy go jako

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.841.jpg@RY2@

Poziom stop loss jest nazywany także poziomem obrony, przy którym w przypadku innego rozwoju sytuacji na rynku danego waloru niż pierwotnie prognozowano, nastąpi wycofanie się ze stratnej pozycji.

W pobliżu poziomu obrony inwestorzy składają zlecenie określane jako stop loss uaktywniające się najczęściej w momencie, gdy cena instrumentu po raz pierwszy osiągnie ten właśnie poziom. Tego typu zlecenia stop loss określa się mianem statycznych, chociaż na rynkach finansowych występują również dynamiczne zlecenia typu stop loss. Są to zlecenia podążające za ceną w pewnym od niej oddaleniu. Jeśli cena waloru osiąga w chwili czasu

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.842.jpg@RY2@

poziom

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.843.jpg@RY2@

to zlecenie obronne składane jest na poziomie (w przypadku pozycji długich):

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.844.jpg@RY2@

gdzie

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.845.jpg@RY2@

jest stałą wartością określaną przez inwestora w jednostkach pieniężnych lub stanowiących określony ułamek bieżącej ceny rynkowej. Dla pozycji długich wielkość przyjmuje wartości dodatnie, podczas gdy dla pozycji krótkich - ujemne. W przypadku pozycji długiej, jeśli w chwili

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.846.jpg@RY2@

cena osiąga wartość

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.847.jpg@RY2@

taką że:

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.848.jpg@RY2@

to zlecenie stop loss oczekujące na poziomie

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.849.jpg@RY2@

nie zostanie aktywowane. W przypadku kiedy

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.850.jpg@RY2@

zlecenie obronne zostanie uaktywnione (i ewentualnie zrealizowane w zależności od typu zlecenia obronnego). W przypadku pozycji krótkiej warunek wykonania zlecenia stop loss spełnia równanie:

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.851.jpg@RY2@

(przy czym wielkość osiąga wartości ujemne).

W przypadku pewnych formacji jedno-, dwu- i trzyświecowych w technice świec japońskich określa się poziomy, na których lub poniżej których, powinno zostać umieszczone zlecenie stop loss. Jako przykład rozpatrzmy formację młota - rysunek 2 część A. Na rysunku przyjęto następujące oznaczenia:

● L - cena najniższa (Low price),

● H - cena najwyższa (High price),

● O - cena otwarcia (Open price),

● C -cena zamknięcia (Close price).

Korpus świecy utworzony jest przez cenę otwarcia i zamknięcia

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.852.jpg@RY2@

Różnica między ceną najwyższą, a zamknięcia stanowi cień górny świecy

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.853.jpg@RY2@

Z kolei odległość między ceną otwarcia, a najniższą - cień dolny świecy

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.854.jpg@RY2@

Z formacją młota mamy do czynienia, kiedy cena znajduje się na niższym poziomie cenowym, tj. po dłuższej fali spadkowej, a cień dolny jest co najmniej trzykrotnie dłuższy od ciała świecy, tj:

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.855.jpg@RY2@

W przypadku formacji młota sygnał kupna powstaje wtedy, gdy cena zamknięcia na jednej z następnych sesji po formacji młota, jest wyższa niż cień górny młota tj.:

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.856.jpg@RY2@

W przypadku tej formacji teoria sugeruje umieszczenie zlecenia stop loss poniżej cienia dolnego młota tj. poniżej ceny

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.857.jpg@RY2@

Poziom

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.858.jpg@RY2@

jest w tym przypadku poziomem wsparcia w rozumieniu analizy technicznej. Przy założeniu, że pozycja długa została otwarta po cenie

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.859.jpg@RY2@

a zlecenie obronne zostało umieszczone na poziomie

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.860.jpg@RY2@

zł poniżej cienia dolnego świecy tj. po

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.861.jpg@RY2@

inwestor akceptuje ryzyko spadku ceny do

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.862.jpg@RY2@

co w wartościach procentowych można określić jako ryzyko akceptowalne przez inwestora:

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.863.jpg@RY2@

Wielkość zależy od awersji inwestora do ryzyka: w przypadku inwestorów akceptujących małe ryzyko wartość będzie relatywnie mała w stosunku do wartości w przypadku zleceń składanych przez inwestorów charakteryzujących się niższym poziomem awersji do ryzyka.

Podobnie jak w przypadku formacji młota, także w przypadku formacji dwuświecowych np. objęcia bessy składającej się z dwu świec: dużego białego korpusu obejmującego czarny korpus istnieje możliwość wyznaczenia poziomu obronnego. Szczególnego znaczenia nabiera w przypadku tej formacji poziom równy połowie dużego czarnego korpus zdefiniowany jako:

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.864.jpg@RY2@

(wg oznaczeń z rysunku 2 część B). W przypadku, gdy cena na jednej z kolejnych sesji po wystąpieniu tej formacji, przebywa poniżej tego poziomu inwestor powinien liczyć się z możliwością spadku ceny poniżej wsparcia

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.865.jpg@RY2@

co w konsekwencji doprowadziłoby do załamania się formacji. Po zajęciu pozycji długiej zlecenie obronne bardzo często umieszcza się na poziomie

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.866.jpg@RY2@

Literatura przedmiotu sugeruje nabycie instrumentu dopiero jeśli cena

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.867.jpg@RY2@

instrumentu jest wyższa od ceny

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.868.jpg@RY2@

W takim przypadku inwestor otwierający pozycję z ceną

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.869.jpg@RY2@

akceptuje potencjalną stratę w postaci:

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.870.jpg@RY2@

(w ujęciu procentowym).

Wielkość

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.871.jpg@RY2@

i może być wykorzystywana do pomiaru ryzyka inwestycyjnego dla różnych aktywów wchodzących w skład portfela inwestycyjnego. W przypadku innych formacji świecowych istnieje możliwość obliczenia wielkości akceptowalnego przez inwestora ryzyka zarówno dla pozycji długich jak i krótkich analogicznie jak dla dwu wyżej opisanych formacji.

Zauważmy też, że w momencie otwierania pozycji po cenie

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.872.jpg@RY2@

inwestor prognozując poziom docelowy ceny -

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.873.jpg@RY2@

i poziom stop loss -

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.874.jpg@RY2@

na podstawie analizy technicznej uzyskuje oszacowanie współczynnika zysk / strata następującej postaci (dla pozycji długich):

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.875.jpg@RY2@

Przyjmując, że poziom awersji do ryzyka inwestora wynosi

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.876.jpg@RY2@

inwestor otwiera pozycję jedynie w przypadku gdy:

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.877.jpg@RY2@

Podobne rozważania dotyczące miar ryzyka można przeprowadzić dla: wstęgi Bollingera, kanałów Keltnera, kanałów cenowych, kanałów cenowych Fibonacciego, kopert cenowych.

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.05000020b.878.jpg@RY2@

Krzysztof Borowski

analityk domu maklerskiego KBC Securities