Nowa perspektywa - nowe problemy?

Kończący się obecny okres programowania był poligonem doświadczalnym dla beneficjentów, ale także instytucji odpowiedzialnych za wdrażanie środków. Ujawnił wiele nieprawidłowości.

Jak zatem będzie wyglądało rozliczanie projektów w ramach nowej perspektywy finansowej z punktu widzenia przedsiębiorstwa? Czy mamy się czego obawiać?

Niewątpliwie podmioty z sektora MSP, będąc motorami gospodarki i tworząc 98 proc. PKB Polski, będą miały jeszcze więcej możliwości pozyskania dotacji. Komisja Europejska postanowiła, że 4,7 mld euro trafi bezpośrednio do małych i średnich przedsiębiorstw.

Czy na etapie rozliczania przedsiębiorstwa również mogą liczyć na uprzywilejowanie?

Na obecnym etapie zaawansowania prac w zakresie negocjowania, rozpisywania nowych instrumentów wsparcia (w ramach trwających konsultacji społecznych) i tworzenia dla nich ram prawnych można wyodrębnić kilka czynników, które w istotny sposób wpłyną na zasady związane z rozliczaniem nowych środków publicznych.

Decyzje poza centrum

Przede wszystkim na zasady rozliczania projektów w nowej perspektywie finansowej ma to, iż zakłada ona decentralizację wdrożenia funduszy europejskich - na poziom regionalny skierowana zostanie znaczna część środków pochodzących z funduszy europejskich. Zgodnie z zapisami projektu umowy partnerstwa, na realizację 15 regionalnych programów zostanie przeznaczone ok. 60 proc. funduszy strukturalnych (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Społeczny). W praktyce oznacza to, że instytucjami zarządzającymi będą dotychczasowe regionalne instytucje finansujące, odpowiedzialne m.in. za przeprowadzanie kontroli naszych projektów oraz akceptowanie wniosków o płatność (np. PO IG 4.4; PO IG 1.4). System organizacyjny prawdopodobnie utrzyma możliwość wykorzystania przez beneficjenta, który nie godzi się z decyzją instytucji I stopnia, środków ochrony prawnej w postaci odwołania. W obliczu tego, iż ponad połowa środków unijnych będzie w rękach instytucji regionalnych, warto zastanowić się nad zadbaniem lub usprawnieniem (w przypadku kiedy posiadamy już podpisane umowy o dofinansowanie) naszych relacji z przyszłymi partnerami, poprzez np. wskazanie w spółce koordynatora odpowiedzialnego za kontakty z instytucją i zarządzanie naszym projektem lub projektami. Taka strategia działania ma szczególnie duże znaczenie w obliczu tego, że dla części beneficjentów, którzy pozyskali już dotację, okres trwałości nałoży się na nową perspektywę finansowania.

Kontrola projektu może mieć miejsce zarówno w okresie realizacji, jak i w okresie trwałości projektu. Wykryte uchybienia podczas kontroli końcowej czy też w okresie trwałości projektu mogą skutkować m.in. ograniczonym dostępem do aplikowania o dotacje w ramach nowej perspektywy finansowej. Przedsiębiorcy jak żadna inna grupa wnioskodawców wiedzą, że biznes to relacje. Koordynator projektu odpowiedzialny za zarzadzanie projektem to wizytówka naszego projektu i bardzo często od niego zależy płynność i poprawność wydatkowania środków.

Model wsparcia

Kolejna bardzo ważna zmiana w zasadach rozliczania projektów w nowej perspektywie wiąże się bezpośrednio z modelem nowych instrumentów wsparcia oraz kierunkiem przeznaczenia nowych środków takich jak rozwój działalności badawczo-rozwojowej w przedsiębiorstwach. Z badań Związku Banków Polskich i wielu innych instytucji wynika, że banki niechętnie finansują projekty badawczo-rozwojowe. Powodem jest przede wszystkim zbyt wysokie ryzyko generowane przez takie projekty. I to właśnie te projekty będą miały największe szanse na pozyskanie pomocy bezzwrotnej.

W obecnej perspektywie finansowej instrumenty inżynierii finansowej stosowane są w znacznie mniejszym stopniu niż dotacyjne. W perspektywie finansowej 2014-2020 to podejście ulegnie modyfikacji. W raporcie Komisji Europejskiej nt. spójności, który zawiera m.in. propozycje zmian w finansowaniu polityki strukturalnej w ramach budżetu na lata 2014-2020, jako jeden z pięciu instrumentów służących lepszemu wydatkowaniu środków z funduszy strukturalnych podaje się znacznie większe zastosowanie instrumentów inżynierii finansowej, tak zwanych zwrotnych instrumentów finansowych. Zasady funkcjonowania instrumentów finansowych w ramach nowej perspektywy finansowej zakładają:

● znaczne wzmocnienie roli instrumentów finansowych w systemie wykorzystania środków strukturalnych;

● dążenie do unifikacji instrumentów finansowych, w tym zwłaszcza poprzez duże preferencje dla instrumentów tworzonych na poziomie Unii, zarządzanym bezpośrednio lub pośrednio przez Komisję (można przewidywać, że będą to przede wszystkim instrumenty wdrażane przez EBI lub EFI);

● innowacyjne instrumenty inżynierii finansowej mają być głównym instrumentem wsparcia dla przedsiębiorstw i projektów, które prawdopodobnie przyniosą znaczne korzyści finansowe;

● instrumenty inżynierii finansowej powinny być elastyczne, po to aby stymulować znaczący udziału w instrumentach finansowych prywatnych inwestorów i instytucji finansowych sektora prywatnego, przy odpowiednim podziale ryzyka;

● instrumenty zwrotne będą współistniały z dotacjami i będą mogły być z nimi łączone (dotacjami na spłatę odsetek i dotacjami na opłaty gwarancyjne).

Kluczową rolę w systemie zarządzania środkami z UE ma szansę odgrywać Bank Gospodarstwa Krajowego. Bank Gospodarstwa Krajowego najlepiej odpowiada typowi instytucji objętemu zapisami w art. 33: "instytucja finansowa z siedzibą w państwie członkowskim, dążąca do osiągnięcia celów interesu publicznego pod nadzorem organu publicznego". Oznacza to, że instytucja zarządzająca danym programem operacyjnym, w ramach którego zaplanowany jest instrument finansowy, może powierzyć funkcje wykonawcze w zakresie wsparcia tego instrumentu właśnie BGK, przy zastosowaniu odpowiednich przepisów krajowych i wspólnotowych.

W przyszłej perspektywie finansowej możliwe będzie zatem stosowanie modeli zarządzania bezpośredniego i pośredniego i łączenie różnych instrumentów wsparcia. Z uwagi na planowane przechodzenie z narzędzi bezzwrotnego wsparcia, do narzędzi zwrotnych rozważa się zastąpienie w pewnych obszarach dotacji narzędziami mieszanymi takimi jak:

● Kredyty umarzalne - jest to szczególny rodzaj narzędzia wsparcia - połączenie zwrotnego z bezzwrotnym. Jest to realne wsparcie dotacyjne, ale przy zachowaniu procedur kredytowych z narzędzia tego mogą skorzystać tylko tacy przedsiębiorcy, którzy posiadają zdolność kredytową i przejdą odpowiednie procedury weryfikacyjne. Kredyty umarzalne mogą być wypłacane w dwóch trybach. Tryb pierwszy - kredyt umarzalny po spłacie określonej części. Jest ono wprawdzie bezzwrotne, ale odbiorca ostateczny musi najpierw spłacić połowę (jeśli umorzenie wynosi 50 proc.) kredytu. Jeśli odbiorca ostateczny spłacił połowę kredytu, to zapewne założenia biznes planu się sprawdziły w rzeczywistości gospodarczej. Jest to zatem rodzaj wsparcia udzielanego ex post. Wypłacenie wsparcia wpłynie dodatkowo na kolejne inwestycje we wspartej firmie. Wydaje się, że tak rozumiany kredyt umarzalny morze być alternatywą dla bardzo wielu programów dotacyjnych.

Tryb drugi - kredyty spłacane proporcjonalnie - wypłata następuje równocześnie ze spłatami kolejnych rat kredytowych. Jeśli kredyt jest umarzalny w np. 30 proc., to każda rata kredytowa jest współspłacana na przez odbiorcę ostatecznego oraz pośrednika finansowego wybranego do realizacji zadania. Wstrzymanie spłaty przez odbiorcę ostatecznego oznacza automatyczne zawieszenie spłat przez pośrednika. Tak stosowane narzędzie jest bardziej korzystne dla odbiorcy ostatecznego, ale wiąże się z większym ryzykiem.

● Drugim mieszanym narzędziem (bezzwrotnym) wsparcia jest subsydiowanie odsetek wymagającej przejścia procedury bankowej. Narzędzie posiada także pewne cechy kredytów umarzalnych. W miarę spłaty rat kapitałowych kredytu pośrednik finansowy spłaca za odbiorcę ostatecznego całość lub część raty odsetkowej. Oczywiście wstrzymanie spłaty rat kapitałowych powoduje automatyczne wstrzymanie spłaty rat odsetkowych. To narzędzie pozwala na wprowadzenie na rynek niemal zupełnie darmowego pieniądza dłużnego. Jest dość drogie, gdyż subsydiowanie ma charakter bezzwrotny, ale z drugiej strony jest relatywnie tanie w obsłudze - wszystkie formalności leżą na barkach podmiotu kredytującego. Jest to także narzędzie, które pozwala na multiplikację efektu. Wprowadzenie na rynek 1 mln zł na subsydiowanie odsetek może - przy obecnym poziomie oprocentowania kredytów inwestycyjnych - zaowocować nawet kilkoma milionów złotych w postaci kredytów.

O pozostałych zmianach w systemie wsparcia przedsięwzięć przez środki unijne przeczytają państwo w następnym wydaniu "Skrzydeł biznesu".

W obecnej perspektywie finansowej instrumenty inżynierii finansowej stosowane są w znacznie mniejszym stopniu niż dotacyjne. W perspektywie finansowej 2014-2020 to podejście ulegnie modyfikacji

@RY1@i02/2013/225/i02.2013.225.20000060l.803.jpg@RY2@

Jolanta Kałuska senior manager, PNO consultants jolanta.kaluska@pnocee.com

Jolanta Kałuska

senior manager, PNO consultants jolanta.kaluska@pnocee.com