Funduszologia od A do Z

Agresywnego wzrostu fundusze

Fundusze zorientowane na jak najszybszy wzrost wartości jednostki uczestnictwa. W większości przypadków sprowadza się to do tego, że zarządzający nimi inwestują większość aktywów w akcje spółek giełdowych. Charakteryzują się potencjalnymi możliwościami osiągania wysokich zysków przy dużym ryzyku utraty części kapitału. Doradcy inwestycyjni proponują, by fundusze agresywne wybierały osoby inwestujące w długim okresie, minimum 5 lat, a najlepiej w okresie kilkunasto- czy kilkudziesięcioletnim. Towarzystwa funduszy inwestycyjnych z prowadzenia funduszy agresywnych czerpią najwyższe zyski. Opłaty dystrybucyjne oraz prowizje za zarządzanie dochodzą w przypadku tych podmiotów do 6 proc.

Aktywa funduszu inwestycyjnego

Cały majątek, jakim dysponuje fundusz inwestycyjny. W jego skład wchodzą środki wpłacone przez uczestników, a także papiery wartościowe i inne prawa nabyte przez fundusz. Aktywa są własnością funduszu jako osoby prawnej. Natomiast uczestnik funduszu posiada wierzytelności wobec funduszu, a więc np. jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne, w zależności od rodzaju funduszu. Wysokość aktywów jest podstawą do obliczania najważniejszego przychodu towarzystwa funduszy inwestycyjnych, czyli prowizji za zarządzanie.

Benchmark

Wzorcowy portfel inwestycyjny, będący punktem odniesienia dla oceny efektywności zarządzania funduszem inwestycyjnym. Innymi słowy jest to wskaźnik, do którego porównuje się wyniki funduszu. Może nim być np. indeks giełdowy. Często jednak benchmark jest złożony np. w 80 proc. z indeksu giełdowego, a w 20 proc. z innego wskaźnika, np. wolnorynkowej stopy procentowej.

Certyfikat inwestycyjny

Papier wartościowy emitowany przez zamknięty fundusz inwestycyjny. Certyfikat inwestycyjny może być notowany na giełdzie papierów wartościowych. W tym celu fundusz jest zobowiązany do przygotowania odpowiedniego prospektu emisyjnego, czyli dokumentu, w którym zawarte są wszelkie informacje np. na temat polityki inwestycyjnej funduszu, TFI zarządzającego tym podmiotem, opłat, prowizji itd. Odpowiednikiem certyfikatu w funduszu inwestycyjnym otwartym jest jednostka uczestnictwa.

Depozytariusz

Bank prowadzący rachunki oraz rejestry funduszu inwestycyjnego. Depozytariusz zapewnia między innymi prawidłowość rozliczeń między funduszem a jego uczestnikami oraz weryfikuje wycenę funduszu. W razie likwidacji funduszu zwykle to właśnie bank depozytariusz jest likwidatorem tego podmiotu. Aktywa funduszu nie podlegają egzekucji w przypadku bankructwa depozytariusza. Koszty banku depozytariusza ponosi fundusz, a pośrednio jego uczestnicy.

Doradca inwestycyjny

Osoba posiadająca licencję doradcy inwestycyjnego wydaną przez Komisję Nadzoru Finansowego. Przyznanie licencji poprzedza trzyetapowy egzamin. W TFI doradcy inwestycyjni zazwyczaj pełnią rolę zarządzających funduszami inwestycyjnymi. Obecnie licencję doradcy inwestycyjnego przyznano kilkuset osobom w Polsce. Międzynarodowym odpowiednikiem tego dokumentu jest tytuł CFA.

Dywersyfikacja ryzyka

Polityka inwestycyjna zmierzająca do zmniejszenia prawdopodobieństwa odnotowania strat z inwestycji. W tym celu fundusz inwestujący w akcje lokuje aktywa w akcje kilku czy kilkunastu spółek giełdowych. Z kolei fundusz mieszany część pieniędzy inwestuje w akcje, a inną część w obligacje. Dywersyfikacja ryzyka może pozwolić na uratowanie się przed stratami. Oznacza też jednak zmniejszenia potencjalnych zysków.

ETF

Exchange traded fund, czyli fundusz inwestycyjny, którego polityka inwestycyjna polega na wiernym odzwierciedleniu jakiegoś indeksu, dzięki czemu koszty zarządzania są bardzo niskie. Certyfikaty takiego funduszu notowane są na giełdzie. Obecnie w naszym kraju dostępny jest jeden ETF - Lyxor ETF WIG20. Jak sama nazwa wskazuje, polityka inwestycyjna tego funduszu odzwierciedla indeks największych spółek notowanych na giełdzie w Warszawie. Certyfikaty funduszu są notowane na warszawskiej GPW na takich samych zasadach jak akcje spółek.

Hossa

Okres znacznego wzrostu cen akcji na giełdzie. W czasie hossy najlepszymi wynikami inwestycyjnymi mogą pochwalić się fundusze lokujące największą część aktywów w papiery wartościowe notowane na giełdach. Przeciwieństwem hossy jest bessa - wtedy kursy akcji bardzo szybko spadają. W czasie bessy wyniki osiągane przez fundusze akcyjne są słabe, jednak historyczne dane pokazują, że to właśnie bessa to najlepszy okres na inwestycję w akcje, bo umożliwia zakup papierów po najniższych możliwych cenach.

Indeks giełdowy

Wskaźnik informujący o koniunkturze na rynku akcji. W skład indeksu wchodzą akcje spółek notowanych na giełdzie. W zależności od rodzaju indeksu mogą to być wszystkie spółki lub wybrane. Na giełdzie w Warszawie indeksów jest kilkanaście. Najważniejsze z nich to WIG - grupujący wszystkie spółki notowane na GPW i WIG20 - grupujący 20 największych i najbardziej płynnych spółek na rynku głównym. Indeks giełdowy może być benchmarkiem, czyli odniesieniem dla zarządzających funduszem akcyjnym.

Instrument pochodny

Papier wartościowy, którego wartość zależy od instrumentu bazowego. Instrumentem bazowym może być np. akcja spółki publicznej. Niektóre fundusze mogą inwestować w instrumenty pochodne. Spośród dostępnych w Polsce podmiotów w instrumenty pochodne inwestują np. tzw. fundusze absolutnej stopy zwrotu. Do najbardziej rozpowszechnionych instrumentów pochodnych należą kontrakty terminowe, zwane inaczej kontraktami futures, oraz opcje. W kontrakty terminowe na surowce, np. pszenicę, złoto czy ropę naftową, inwestują fundusze surowcowe. Na rynku kontraktów terminowych bardzo aktywne są fundusze hedgingowe.

Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami

Polska instytucja zrzeszająca największe towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Zajmuje się między innymi opiniowaniem przygotowywanych przez władzę aktów prawnych odnoszących się do funduszy inwestycyjnych, lobbuje w imieniu polskich TFI. IZFiA zajmuje się również analizami i statystykami rynku funduszy w naszym kraju. Aktualnie do IZFiA należy 20 TFI. Prezesem jest Marcin Dyl.

Jednostka uczestnictwa

Tytuł prawny określający uprawnienia uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego i specjalistycznego funduszu inwestycyjnego. W przeciwieństwie do certyfikatów inwestycyjnych, będących tytułem prawnym uczestnika funduszu zamkniętego, jednostki nie można sprzedać. Jednak fundusz inwestycyjny na każde żądanie uczestnika ma obowiązek jednostkę odkupić, co wiąże się automatycznie z jej umorzeniem. Porównanie w czasie wartości jednostki uczestnictwa umożliwia obliczenie stopy zwrotu, czyli zyskowności inwestycji w fundusze inwestycyje.

Krótka sprzedaż

Strategia inwestycyjna, zaliczana czasem (błędnie) do instrumentów pochodnych. Polega na sprzedaży papierów wartościowych, których się nie posiada. Umożliwia to zarabianie pieniędzy w sytuacji, gdy kursy akcji spadają. Inwestor chcący zastosować krótką sprzedaż musi pożyczyć akcję w momencie, gdy jest ona droga, i sprzedać ją na giełdzie. Następnie odczekać, aż kurs danej akcji spadnie, odkupić ją na giełdzie i oddać pożyczającemu. Zyskiem dla inwestora jest różnica między kursem sprzedaży a kursem kupna akcji. Niektóre fundusze mogą stosować strategię krótkiej sprzedaży. W Polsce krótka sprzedaż jest utrudniona ze względu na brak wyspecjalizowanej instytucji zajmującej się pożyczaniem akcji. Prezes GPW Ludwik Sobolewski zapowiedział niedawno, że w przyszłym roku ruszy zorganizowana przez GPW i Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych minigiełda pożyczek akcji. Ma to pomóc w rozwoju krótkiej sprzedaży w Polsce. Na zachodzie Europy krótka sprzedaż jest pod ścisłą obserwacją urzędów nadzorczych. W Unii Europejskiej niedawno zakazano tzw. nagiej krótkiej sprzedaży, w ramach której można było grać na krótko bez pożyczania akcji.

Narodowy fundusz inwestycyjny

Zamknięty fundusz inwestycyjny utworzony przez polski rząd na podstawie ustawy o NFI z 1993 roku. NFI były elementem programu powszechnej prywatyzacji. Utworzono 15 różnych NFI. Ich zadaniem była restrukturyzacja i sprzedaż z zyskiem państwowych firm, których akcje wniesiono do poszczególnych NFI. Tytułem prawnym uczestnictwa w funduszu były powszechne świadectwa udziałowe, które mógł nabyć każdy Polak. Później NFI zostały przekształcone w spółki akcyjne i są notowane na GPW w Warszawie pod zmienionymi nazwami.

Papier wartościowy

Dokument potwierdzający prawo majątkowe właściciela. Papierem wartościowym może być akcja, obligacja, certyfikat inwestycyjny czy jednostka funduszy inwestycyjnych. Większość papierów wartościowych ma postać zdematerializowaną, czyli jest tylko zapisem w rejestrach komputerowych i nie ma postaci fizycznej.

Pochodne instrumenty

Instrumenty finansowe, których wartość zależy od ceny instrumentu bazowego, np. akcji. Instrumentem pochodnym, zwanym też inaczej derywatem, może być np. kontrakt terminowy czy opcja. Często - błędnie - do instrumentów pochodnych zaliczana jest też krótka sprzedaż. Tymczasem krótka sprzedaż to strategia inwestycyjna, a nie instrument pochodny.

Parasolowy fundusz

Rodzaj funduszu inwestycyjnego, który składa się z mniejszych podmiotów, tzw. subfunduszy. Każdy z subfunduszy ma inną strategię inwestycyjną. Subfunduszami mogą więc być np. podmioty akcyjne, obligacyjne, pieniężne, sektorowe itd. Z zasady przenosiny środków między subfunduszami w jednym funduszu parasolowym wiążą się z niższymi opłatami manipulacyjnymi niż w przypadku środków wpłacanych z zewnątrz. Co ważne, w momencie przenosin aktywów między subfunduszami w funduszu parasolowym nie powstaje obowiązek uiszczania podatku od zysków kapitałowych. Pojawia się on dopiero po zakończeniu inwestycji i zupełnym wyjściu z funduszu parasolowego.

Podatek od zysków kapitałowych

Podatek Belki od nazwiska ministra finansów w latach 2001 - 2002 Marka Belki, który podatek ten wprowadził. Obecnie stawka podatku wynosi 19 proc. Płacimy go od wszelkich zysków wypracowanych na rynku kapitałowym, czyli np. od odsetek wypłacanych przez bank od lokat, od zysków funduszy inwestycyjnych czy ze sprzedaży akcji i innych papierów wartościowych.

Skarbowe bony

Papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa o krótkim terminie zapadalności. Inwestują w nie fundusze gotówkowe i pieniężne. Inwestycja w bony skarbowe charakteryzuje się największym bezpieczeństwem.

Stopa zwrotu

Procentowa zmiana, wzrost lub spadek wartości inwestycji w czasie. Stopa zwrotu określa wysokość zysku przypadającą na jednostkę zainwestowanego kapitału. Stopę zwrotu wyrażamy w procentach. Z punktu widzenia inwestora możemy wyróżnić zrealizowaną i oczekiwaną stopę zwrotu. Ta pierwsza wyraża wysokość zysku osiągniętego na danej inwestycji. Z kolei stopa oczekiwana wyraża wysokość zysku, jakiej oczekuje się po zainwestowaniu w dany instrument.

Tytuł uczestnictwa w funduszu

Dokument potwierdzający prawa do uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym. Tytułem uczestnictwa może być jednostka uczestnictwa w przypadku funduszu inwestycyjnego otwartego czy certyfikat inwestycyjny, w przypadku funduszu zamkniętego.

Towarzystwo funduszy inwestycyjnych

Firma zarządzająca funduszami inwestycyjnymi. Nazwa jest chroniona, tzn. że posługiwać się nią może tylko firma posiadająca odpowiednie zezwolenie wydane przez Komisję Nadzoru Finansowego. TFI może tworzyć i zarządzać funduszami otwartymi czy zamkniętymi. W tym celu zatrudnia licencjonowanych, również przez KNF, doradców inwestycyjnych. Posiadanie przez TFI zezwolenia udzielonego przez KNF nie uprawnia jeszcze do uruchomienia funduszu inwestycyjnego. W tym celu TFI musi jeszcze opracować odpowiedni dokument - prospekt, również zatwierdzany przez państwowy nadzór.

Zamknięte fundusze inwestycyjne

Rodzaj funduszu, którego tytułem uczestnictwa jest certyfikat inwestycyjny. Fundusz zamknięty emituje je w określonym czasie i zobowiązuje się do wykupienia w określonym momencie. Certyfikaty inwestycyjne mogą być notowane na giełdzie papierów wartościowych, gdzie można je kupować i sprzedawać.