PKB: najpierw depresja, potem odbicie

Pierwszy powód niskiego wzrostu to efekt statystyczny. W zeszłym roku w czwartym kwartale wzrost PKB wyniósł ponad 4 proc. Powodem był finisz w wydawaniu pieniędzy z poprzedniej unijnej perspektywy. Na samą kolej wydano blisko dwa razy więcej niż w tym roku. Ta tzw. wysoka baza powoduje, że o wyższy PKB trudniej.

Kolejny powód to spadek inwestycji. Już w III kwartale zmniejszyły się o 7,7 proc. roku do roku, ale to nie koniec. Zdaniem analityków banku Credit Agricole w kolejnym kwartale spadną o ponad 5 proc. Także resort finansów podziela te obawy. "Jednym z powodów niskiej dynamiki inwestycji jest słaba realizacja projektów finansowanych ze środków unijnych w kontekście przejścia od starej do nowej perspektywy finansowej. Spadek inwestycji jest też widoczny w innych krajach UE, które są beneficjentem netto środków unijnych" - napisało biuro prasowe resortu. Wolno pieniądze wydaje sektor publiczny, w tym samorządy. Nie palą się do tego krajowe firmy, następuje też wyhamowanie w inwestycjach zagranicznych firm w Polsce.

Dodatkowym czynnikiem, który może blokować wzrost gospodarczy, są problemy z  eksportem. Wczoraj NBP opublikował dane o obrotach w handlu zagranicznym, z których wynika, że po raz pierwszy od dwóch lat spadł eksport - w październiku był o 1,7 proc. mniejszy niż rok wcześniej. Jednocześnie import ma się nieźle, nadal rośnie (1,7 proc. r./r.). Co oznacza, że eksport netto (czyli sama różnica między dynamiką eksportu i importu) jest ujemny, a więc pomniejsza wzrost PKB. Na razie to dane tylko za jeden miesiąc IV kwartału, ale według Grzegorza Maliszewskiego z Banku Millennium nie zanosi się, by miało się to poprawić w kolejnych miesiącach.

- Przy wynikach, jakie nam się rysują po październiku, z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że będziemy mieli ujemny bilans. Globalny handel hamuje i to jest główna przyczyna spadków w eksporcie - mówi ekonomista. Jego zdaniem niewiele tu pomoże osłabienie złotego. Co prawda może się to przełożyć na zwiększenie zysków eksporterów, ale raczej nie zwiększy ilości eksportu, który został już wcześniej zakontraktowany.

Eksport może być również blokowany przez - paradoksalnie - uszczelnianie systemu podatkowego, czyli walkę z wyłudzeniami VAT. NBP podaje, że wśród produktów, których wartość sprzedaży za granicę spadła, są telewizory, leki i komputery. W przynajmniej w dwóch z tych trzech branż dochodziło do wyłudzeń VAT.

Na pewno atutem będzie konsumpcja. Tym bardziej że działa efekt 500 plus, którego na początku programu trudno się było doszukać. - Może to był efekt nowości albo tego, że w pierwszym odruchu duża część pieniędzy poszła na spłacania parapożyczek i dopiero te kolejne pieniądze będą widoczne. W III kwartale mamy wzrost konsumpcji o 3,9 proc. i to jest ślad programu. Teraz będziemy mieli pierwsze święta z pieniędzmi z tego świadczenia i to może być moment przyspieszenia wydatków - zauważa Piotr Bielski z BZ WBK.

To właśnie te tendencje powodują, że szacunki ekonomistów dotyczące IV kwartału są tak niskie.

W kolejnym roku sytuacja ma się zmienić. Po pierwsze, w inwestycjach. Te publiczne na pewno przyspieszą. Bo rząd rozrusza w końcu pieniądze unijne. "Zakładamy, że w kolejnych kwartałach będziemy już obserwować istotny wzrost wydatkowania środków unijnych przyznanych Polsce w ramach nowej perspektywy finansowej. Polska jest największym beneficjentem tych środków i jednym z najbardziej skutecznych krajów, jeżeli chodzi o wydatkowanie tych funduszy" - zauważa resort finansów. Dodatkowo samorządy będą szykowały się do kampanii wyborczej w 2018 r. To zawsze moment, kiedy lokalni włodarze odkręcają kranik z pieniędzmi na inwestycje, by się zapisać w pamięci wyborców. Co tylko przyspieszy wydawanie unijnych pieniędzy. Wzrost inwestycji publicznych pociągnie za sobą także wzrost inwestycji prywatnych. Jakub Borowski zwraca także uwagę, że wzrostowi sprzyjać będzie także koniunktura międzynarodowa. - Wszystkie istotne wskaźniki mające wpływ na wzrost gospodarczym takie jak wskaźniki wyprzedzające dla strefy euro czy gospodarki niemieckiej, są pozytywne. Podobnie jak przedsiębiorstwa w przetwórstwie przemysłowym spodziewają się znaczącego wzrostu inwestycji w przyszłym roku - podkreśla ekonomista.

Na wyższy wzrost liczy rząd. "Dostępne prognozy analityków i ośrodków prognostycznych wskazują, że wśród ekonomistów istnieje dość szeroki konsensus co do przyspieszenia wzrostu gospodarczego w Polsce w przyszłym roku. Listopadowa projekcja NBP wskazuje na wzrost PKB na poziomie 3,6 proc., co jest spójne z prognozą Ministerstwa Finansów" - podkreśla resort finansów. Credit Agricole szacuje wzrost PKB w całym 2017 r. na równo 3 proc.

Marek Chądzyński

Grzegorz Osiecki

dgp@infor.pl