sygnaliści

Chodzi o regulacje zawarte w ustawie o jawności życia publicznego, firmowanej przez ministra koordynatora służb specjalnych Mariusza Kamińskiego i jego zastępcę Macieja Wąsika. Wprowadzają one do polskiego porządku prawnego mechanizmy dotyczące ochrony sygnalistów, czyli ludzi informujących o nieprawidłowościach w firmie. Zdaniem organizacji pozarządowych i przedstawicieli biznesu przepisy nie są satysfakcjonujące.

Nowa ustawa zakłada m.in. obowiązek prowadzenia otwartego rejestru umów cywilnoprawnych i zwiększenie ochrony sygnalistów. Te, i nie tylko te kwestie, mają być uregulowane w ramach jednej ustawy o jawności życia publicznego. Tyle że jeszcze jej nie ujawniono.

Pracownicy, którzy mają poważne podejrzenia, że w ich firmie dochodzi do prania pieniędzy, będą mogli anonimowo zawiadomić o tym generalnego inspektora informacji finansowej.

Pilotażowy program zadziałał. Teraz czas na przepisy, które zapewnią informatorom ochronę i być może wynagrodzenie.

W UE systematycznie zwiększa się ochrona osób, które informują anonimowo o niedozwolonych praktykach. Wprowadzane są też kolejne zachęty do przekazywania sygnałów.

Na początku czerwca ubiegłego roku w Tygodniku Gazeta Prawna opublikowaliśmy artykuł pod tytułem: „Ochrona prawna sygnalistów: rząd umywa ręce, ale zmiany idą z UE”. Pisaliśmy wówczas, że status prawny osób zgłaszających nieprawidłowości w firmach czy nawet poważne przestępstwa jest fatalny.

Zachęty finansowe dla osób zgłaszających naruszenia to nagrody tylko z nazwy. Tak naprawdę są bodźcem do podzielenia się wiedzą, a także rekompensatą za utratę możliwości pracy w zawodzie.

Pracownicy spółek giełdowych, którzy zawiadomią KNF o oszustwach popełnianych w ich firmie, nie są zabezpieczeni prawnie przed szykanami. Za brak odpowiednich przepisów KE upomniała polski rząd.

Osoba zgłaszająca się do mediów, by nagłośniły jej sprawę, w sposób dorozumiany godzi się na podanie swego imienia i nazwiska. Chyba że zastrzeże sobie anonimowość – uznał Sąd Okręgowy w Olsztynie.

Miesiąc temu Ministerstwo Sprawiedliwości zwróciło się do organizacji pozarządowych z prośbą o pomoc przy tworzeniu regulacji mających chronić sygnalistów. Kiedy jednak te zaczęły przedstawiać swoje pomysły, pojawiła się przeszkoda.

Istnieje pilna potrzeba wprowadzenia kompleksowej regulacji dotyczącej ochrony sygnalistów. Pod pojęciem tym (ang. whistleblower) powinna się kryć każda osoba, która w dobrej wierze ujawni nieprawidłowości zagrażające interesowi publicznemu – wynika z opinii Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.

Pełnomocnik rządu ds. społeczeństwa obywatelskiego i równego traktowania chce chronić urzędników i aktywistów lokalnych nagłaśniających nieprawidłowości w urzędach i wymiarze sprawiedliwości. Wtóruje mu Centralne Biuro Antykorupcyjne.

Obecnie ochrona osób ujawniających patologie w administracji publicznej to fikcja. Rząd chce zmian. – Regulacje dotyczące ochrony sygnalistów muszą być kompleksowe. Nie możemy chronić wyłącznie pracowników sektora prywatnego, lecz także tych, którzy ujawniają nieprawidłowości w urzędach czy wymiarze sprawiedliwości – twierdzi Wojciech Kaczmarczyk, pełnomocnik rządu ds. społeczeństwa obywatelskiego i równego traktowania.

Whistleblowing, czyli sygnalizowanie nieprawidłowości np. przez pracowników w miejscu zatrudnienia, nie jest zjawiskiem nowym. Jednak kwestia tego, czy sytuacja prawna sygnalistów wymaga odrębnego uregulowania, to nowy problem. W ostatnim czasie podnosi się go coraz częściej. Prawnicy, organizacje pozarządowe, a nawet instytucje publiczne (w tym również na arenie międzynarodowej) coraz mocniej postulują uregulowanie w powszechnie obowiązujących przepisach ochrony prawnej dla demaskatorów. Obecnie normy ochronne dla takich osób są wyinterpretowywane z różnego rodzaju przepisów, jednak zdaniem wielu nie są one wystarczające.