Komitet Standardów Rachunkowości

Rok 2026 przynosi istotne zmiany w zakresie Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej i Krajowych Standardów Rachunkowości. Część z nich ma charakter porządkujący i doprecyzowujący, a inne zapowiadają realne zmiany w sposobie prezentacji danych finansowych, podejmowania osądów rachunkowych oraz dokumentowania przyjętych rozwiązań. Dla jednostek, które sporządzają sprawozdania finansowe, a także dla biur rachunkowych obsługujących te podmioty, oznacza to konieczność uważnego śledzenia nowych regulacji i odpowiedniego przygotowania się do ich stosowania.

Projekt Krajowego Standardu Rachunkowości „Wartości niematerialne i prawne” to pierwsza próba kompleksowego uregulowania zasad ewidencji, wyceny i prezentacji tego rodzaju aktywów w polskiej praktyce. Standard porządkuje rozproszone dotąd przepisy ustawy o rachunkowości i praktykę jednostek, wskazując rozwiązania zbliżone do MSR 38, ale dostosowane do realiów polskich firm i instytucji.

Do końca września br. można jeszcze przesłać uwagi do projektu standardu „Wartości niematerialne i prawne”. Komitet Standardów Rachunkowości przekazał dokument do publicznych konsultacji. Projekt porządkuje zasady uznawania, wyceny, ujęcia w księgach rachunkowych oraz prezentacji WNiP, w zgodzie z ustawą o rachunkowości.

Nowy projekt Krajowego Standardu Rachunkowości porządkuje zasady ujmowania inwestycji w nieruchomości oraz wartości niematerialne i prawne. Jeśli wejdzie w życie w obecnym kształcie, konieczna będzie nowelizacja KSR nr 11 „Środki trwałe”.

Komitet Standardów Rachunkowości przedstawił projekt poświęcony inwestycjom niefinansowym. Porządkuje on zasady ich klasyfikacji, wyceny i prezentacji w sprawozdaniach finansowych. To ważne dla jednostek, które muszą rozstrzygnąć, czy konkretne aktywa służą działalności operacyjnej, czy powinny być ujmowane jako inwestycja.

Wytyczne precyzują, czym różnią się podatki obrotowe, kosztowe i dochodowe oraz wskazują, w jakich przypadkach obciążenia wpływają na wynik finansowy, a kiedy nie powinny być ujmowane w przychodach. Podpowiadamy, jak przeprowadzać analizę podatków i opłat publicznoprawnych na podstawie stanowiska KSR. Wyjaśniamy, co i w jakiej formie zamieścić w polityce rachunkowości oraz jakie informacje wykazywać w sprawozdaniu finansowym.

Maciej Czapiewski: „Stanowisko KSR to nie rewolucja, lecz potrzebny zbiór wytycznych, który pomaga księgowym i audytorom rozróżnić, co jest podatkiem obrotowym, a co kosztem. Jego stosowanie zwiększy porównywalność sprawozdań i ułatwi decyzje dotyczące polityki rachunkowości”

Przeprowadzenie i rozliczenie inwentaryzacji jest jednym z warunków prawidłowego sporządzenia sprawozdania finansowego. W myśl art. 4 ust. 3 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 120; ost.zm. Dz.U. z 2024 r. poz. 619 – dalej: u.r.) rachunkowość jednostki obejmuje m.in. okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów. Zadaniem inwentaryzacji jest stworzenie podstaw do oceny zgodności stanu składników aktywów i pasywów wykazanych w księgach rachunkowych ze stanem rzeczywistym w celu prawidłowego ich zaprezentowania w sprawozdaniu finansowym. Niestety w praktyce pojawia się wiele pytań dotyczących m.in. kwestii technicznych, które muszą być dostosowane do specyfiki jednostki. 

Zbliżający się dla większości jednostek koniec roku obrotowego to czas, kiedy trzeba szczególną uwagę zwrócić na należności. Są one bardzo ważną kategorią w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym każdej jednostki. Prawidłowe kształtowanie ich wartości determinuje płynność jednostki. W przepisach prawa bilansowego nie ma jednak definicji należności. Przyjmuje się więc – zgodnie z definicją aktywów zawartą w art. 3 ust 1 pkt 12 ustawy o rachunkowości – że należności to prawa jednostki do otrzymania aktywów, najczęściej środków pieniężnych, powstałe wskutek zdarzeń, które zaistniały w przeszłości. Prawa te mogą wynikać z umów, regulacji prawnych, czasem też zwyczajów. W praktyce mamy do czynienia z różnego rodzaju należnościami, tj. od: kontrahentów (odbiorców i dostawców), urzędów, pracowników, właścicieli jednostki, banków czy innych instytucji finansowych.

Komitet Standardów Rachunkowości zalecił stosowanie Krajowego Standardu Rachunkowości nr 15 „Przychody ze sprzedaży wyrobów, półproduktów, towarów i materiałów” (Dz.Urz. MF z 2022 r. poz. 81; dalej: KSR 15) dopiero od roku obrotowego rozpoczynającego się 1 stycznia 2023 r., jednak już teraz warto się z nim zapoznać. Tym bardziej że jednostki mają prawo go zastosować wcześniej, wystarczy, że uwzględnią ten fakt we wprowadzeniu do sprawozdania finansowego. I choć KSR 15 bardzo lakonicznie objaśnia przepisy ustawy o rachunkowości w zakresie momentu rozpoznawania i wysokości ujmowanych przychodów w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym, to jednocześnie wskazuje, w jaki sposób należy zastosować zasady memoriału i współmierności przychodów oraz kosztów, tak aby właściwie odzwierciedlić przyrost korzyści ekonomicznych jednostki. W tym opracowaniu zaprezentowane zostaną w szczególności wskazania dotyczące łączenia i dzielenia umów oraz powiązanych z nimi przychodów, a także tzw. sprzedaże zawierane na szczególnych warunkach.

Komitet Standardów Rachunkowości wydał rekomendacje, w których wskazuje wpływ rosyjskiej inwazji na Ukrainę na sprawozdanie finansowe. Podpowiada też, jak wykazać w księgach rachunkowych udzieloną pomoc.

Epidemia może wpłynąć m.in. na kontynuację działalności, inwentaryzację drogą spisu z natury, ujęcie w księgach rządowego wsparcia oraz dodatkowych kosztów działalności operacyjnej, spowodowanych COVID-19. 

Już od jutra, tj. 1 października, można rozpocząć inwentaryzację należności. Warto ją przeprowadzać, korzystając z opublikowanego 1 sierpnia 2019 r. stanowiska Komitetu Standardów Rachunkowości w sprawie rozrachunków z kontrahentami. Zwłaszcza że w praktyce te czynności nadal sprawiają księgowym wiele kłopotów. Dlatego zweryfikowaliśmy, jakie są najczęstsze problemy i na co trzeba zwrócić szczególną uwagę.

Przyjęte przez Komitet Standardów Rachunkowości na posiedzeniu 9 lipca br. stanowisko w sprawie rozrachunków z kontrahentami ma obowiązywać już przy sporządzaniu sprawozdań finansowych za 2019 r. Czekający na publikację w Dzienniku Urzędowym ministra finansów dokument ma pomóc w praktyce służbom księgowym w ujmowaniu, wycenie i prezentacji należności i zobowiązań wynikających z prowadzenia bieżącej operacyjnej działalności jednostki.

Obowiązuje już nowy krajowy standard rachunkowości – nr 13 „Koszt wytworzenia jako podstawa wyceny produktów”.