historia

Tradycja romantyczna miała wpływ na treść polskiego dziedzictwa, ale to nie znaczy, że bez tej tradycji nie odzyskalibyśmy niepodległości – mówi PAP prof. Andrzej Chwalba, historyk z UJ. Na 100-lecie niepodległości Dzieje.pl skierowały trzy jednakowe pytania do historyków i filologów badających historię i kulturę XIX i XX w. oraz do szefów instytucji dziedzictwa narodowego.

Jego biografia ma kolor polskiej flagi: to biały koń ułana i czerwone maki na Monte Cassino.

Na kartach historii zapisał się już w nocy z 6 na 7 listopada 1918 r., kiedy stanął na czele Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie. Choć pełnił tę funkcję jedynie kilka dni (po powrocie Piłsudskiego z Magdeburga przekazał mu władzę), zdążył wysunąć kilka postulatów (przede wszystkim ośmiogodzinny dzień pracy), które w dużej mierze wskazały kierunek reform w przyszłej Polsce.

Już w liceum założył organizację patriotyczną. Zwalczał idee rewolucyjne socjalistów. Tu fundamentalnie się różnił z Piłsudskim i jego Polską Partią Socjalistyczną, a różnice te z biegiem lat tylko się pogłębiały. W 1908 r. wydał książkę, która wyznaczyła kierunek myślenia ruchu narodowego: „Niemcy, Rosja i kwestia polska”. Przekonywał, że to Prusy są największym zagrożeniem dla Polski.

Nigdy w historii wojen tak wielu nie zawdzięczało tak wiele tak niewielu” - choć wbrew potocznej opinii słynne zdanie Winstona Churchilla odnosiło się raczej do wszystkich pilotów walczących w bitwie o Anglię, a nie tylko Dywizjonu 303, to jednak Polacy mieli prawo być szczególnie dumni. Ich olbrzymi wkład w zwycięstwo był niezaprzeczalny.

Chociaż Bank Gospodarstwa Krajowego powstał w 1924 r. z inicjatywy premiera Władysława Grabskiego, to utożsamiany był przed wojną z Góreckim, który funkcję prezesa objął trzy lata później. To częsty w tamtym okresie przykład wojskowego, który po przewrocie majowym trafił na stanowisko w rządzie lub okolicach. Górecki był żołnierzem Legionów. Wsławił się organizacją buntu II Brygady po ogłoszeniu pokoju brzeskiego (groziła mu za to kara śmierci).

Urodzony w Wiedniu syn chorwackiej arystokratki i austro-węgierskiego feldmarszałka z rodu o polsko-rusińskich korzeniach, podobno już w dzieciństwie czuł się Polakiem, choć długo nie posługiwał się językiem polskim. Zgodnie z testamentem ojca Halecki podjął studia w Krakowie i zgłębiał genealogię rodu.

Komunizm uważał za zło ponadnarodowe, a antykomunizm – za swój światopogląd. W jego przypadku przekonania szły w parze z działaniem.

 Bez niego nie byłoby polskiej archeologii. W starożytnych kulturach zakochał się już na studiach. Wypraw archeologicznych posmakował jako słuchacz francuskiej uczelni specjalizującej się w odkopywaniu historii – École française d’Athènes.

Rotmistrz kawalerii Wojska Polskiego (przed pięciu laty pośmiertnie awansowany do stopnia pułkownika) byłby pewnie jednym z tysięcy zaangażowanych w walkę o niepodległość. Tym, co uczyniło go niezapomnianym, było przedostanie się na ochotnika do obozu zagłady w Auschwitz we wrześniu 1940 r.

Po wrześniu 1939 r. obowiązujące przed wojną zasady prawne zostały dostosowane do warunków okupacyjnych. W ten sposób powstały przepisy Walki Cywilnej, które określały kodeks praw i obowiązków Polaka pod okupacją. Regulowały, co powinien czynić, a czego robić mu nie wolno. Tak właśnie wprowadzono zakaz grania na loterii niemieckiej, chodzenia do kin, teatrów, kasyn i na koncerty niemieckie.

Pewnego razu wyjeżdżał poza Warszawę. Przebrał się, przyprawił sobie wąsy i brodę i tak, nierozpoznany, minął wszystkie straże i szczęśliwie dotarł do celu. W przeddzień porwania i śmierci pilnującym go dzień i noc trzem drabom w samochodzie zaproponował (…) czarną kawę na rozgrzewkę” – wspominał go prałat Teofil Bogucki, ówczesny proboszcz parafii św. Stanisława Kostki, w której ks. Popiełuszko pełnił posługę od 1980 r.

 Alarm – do rąk własnych! 31 lipca, godz. 19.00. Nakazuję godzinę „W” dnia 1 sierpnia, godz. 17.00. Adres miejsca postoju Okręgu Jasna 22 m. 20., czynny od godziny „W”. Otrzymanie rozkazu kwitować. „X” – tak o momencie tuż przed wybuchem powstania pisał Władysław Bartoszewski w „Dniach Walczącej Stolicy”. Były minister spraw zagranicznych wolnej Polski był tylko jedną z ważnych osób życia publicznego III RP, które w młodości nosiły biało-czerwoną opaskę na ramieniu.

Alarm – do rąk własnych! 31 lipca, godz. 19.00. Nakazuję godzinę „W” dnia 1 sierpnia, godz. 17.00. Adres miejsca postoju Okręgu Jasna 22 m. 20., czynny od godziny „W”. Otrzymanie rozkazu kwitować. „X” – tak o momencie tuż przed wybuchem powstania pisał Władysław Bartoszewski w „Dniach Walczącej Stolicy”. Były minister spraw zagranicznych wolnej Polski był tylko jedną z ważnych osób życia publicznego III RP, które w młodości nosiły biało-czerwoną opaskę na ramieniu.

Był uosobieniem wszystkiego, co komuniści najbardziej chcieli zniszczyć” – napisał o nim Norman Davies. A knuć przeciwko Rosjanom Kazik zaczął już jako nastolatek – w gimnazjum założył tajną, radykalną organizację patriotyczną. W 1911 r. za walkę z caratem skazano go na 8 lat więzienia i zesłanie na Sybir. Po powrocie do Polski wszedł w skład Komitetu Centralnego PPS, a potem został jego sekretarzem generalnym.