Polityczna bitwa o benefity dla matek

Reprezentująca w Senacie Nowy Jork Kirsten Gillibrand, która jest jedną z sześciu kobiet demokratek walczących o to, kto stawi czoła Donaldowi Trumpowi w przyszłorocznych wyborach prezydenckich, upubliczniła projekt ustawy, który gwarantowałby matkom Amerykankom na poziomie federalnym takie świadczenie. Nazywa się on FAMILY ACT. Zakłada, że każda kobieta, która urodzi lub adoptuje dziecko, będzie miała możliwość wzięcia trzymiesięcznego urlopu, w ramach którego otrzyma 66 proc. wynagrodzenia. Środki na to mają pochodzić z uniwersalnego podatku w wysokości 0,2 proc. poborów, którego jedną połowę zapłacą pracobiorcy, a drugą pracodawcy. Senatorka szacuje, że będzie to kosztowało podatników średnio cztery dolary tygodniowo, czyli tyle – jak sama powiedziała podczas rozmowy z dziennikarzami stacji MSNBC – ile warta jest jedna kawa w Starbucksie.

W trudnej wewnątrzpartyjnej kampanii o nominację do reprezentowania stronnictwa w wyborach, w której już bierze udział ponad tuzin polityków, a kolejnych dziesięciu (w tym były wiceprezydent Joe Biden) do startu się się przygotowuje, Gillibrand dzięki FAMILY ACT zdobywa punkty i popularność w elektoracie demokratów. Jej projekt zyskał poparcie wszystkich jej rywali. Jeden z nich, ultralewicowy senator Bernie Sanders z Vermont, który w 2016 r. rywalizował z Hillary Clinton w prawyborach Partii Demokratycznej, przypomniał, że w ramach ówczesnej debaty proponował podobne rozwiązanie. Ale ustawa Gillibrand jest już konkretnym pomysłem. Inną sprawą jest to, czy demokratom, którzy są w Senacie w mniejszości, uda się w ogóle rozpocząć procedurę legislacyjną.

– Jeżeli udałoby się wprowadzić płatne urlopy macierzyńskie, byłaby to naprawdę wielka sprawa. Ale w związku z tym, że Ameryka nie jest z tym tematem obyta, obawiam się, czy ludzie zrozumieją, że to leży w ich interesie. Z punktu widzenia filozofii polityki takie benefity w amerykańskiej debacie wielu kojarzą się z socjalizmem, czyli ideologią bardzo Stanom Zjednoczonym obcą. Republikanie uważają, że urlop macierzyński narusza wolność przedsiębiorców, bo zmusza ich do płacenia nie za pracę, a za brak jej wykonywania. I jak bardzo absurdalnie by to brzmiało, tak samo myśli Donald Trump – mówi DGP Heather Boushey, ekonomistka, która pracowała jako doradca w sztabie Clinton w 2016 r.

I rzeczywiście. Propozycja Gillibrand oburzyła republikanów w Senacie. Zgodnie uznali, że jest to próba niegodziwego opodatkowania i pracobiorców, i pracodawców. Senator Mike Lee z Utah oświadczył, iż FAMILY ACT będzie piętnem dla biznesu i zaszkodzi amerykańskiej gospodarce. Zaproponował on inny projekt: by koszty urlopu macierzyńskiego w całości przenieść na matkę. Trzymiesięczne benefity miałyby pochodzić z jej oszczędności emerytalnych zbieranych w ramach federalnego systemu Social Security. Za treść republikańskiej ustawy odpowiada konserwatywna i probiznesowa organizacja pozarządowa Independent Women’s Forum.

Niektóre stany wprowadziły własne przepisy, ułatwiające nieco życie matkom. 25 stanów wymaga zapewnienia 12-tygodniowego bezpłatnego urlopu przez firmy zatrudniające 10 lub więcej pracowników. Siedem wydłużyło czas trwania urlopu. Wciąż jednak tylko trzy gwarantują, że mimo nieobecności w pracy matki będą dostawać pensje. Na płatny urlop macierzyński może liczyć bardzo niewiele kobiet. Zależy on tylko i wyłącznie od polityki zatrudnienia obowiązującej w danej firmie. W praktyce większość kobiet jest zdana wyłącznie na siebie, swoich partnerów i ewentualne programy socjalne. ©℗

Nasi południowi sąsiedzi mają dość swoich elit politycznych. Pokazało to wyraźnie sobotnie zwycięstwo w wyborach prezydenckich politycznej nowicjuszki. Zuzana Čaputová, prawniczka i aktywistka, jeszcze dwa miesiące temu na starcie kampanii mogła liczyć na nie więcej niż 10-proc. poparcie wyborców. Przedwczoraj w drugiej turze uzyskała 58,4 proc. głosów, pokonując wiceszefa Komisji Europejskiej i gwiazdę słowackiej dyplomacji Maroša Šefčoviča. Čaputovą zagraniczne media okrzyknęły słowacką Erin Brockovich, ponieważ wygrała prawną batalię z firmą, która chciała założyć w jej rodzinnym mieście Pezinok wysypisko śmieci. Jej dokonania polityczni rywale próbowali dyskredytować nazywając Čaputovą „babą od wysypiska”.

Ale od zwycięstwa Čaputovej do gruntownego przemeblowania słowackiej polityki droga jeszcze daleka. Čaputová przejmie obowiązki głowy państwa w połowie czerwca.

Łukasz Ogrodnik, analityk Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych (PISM), spodziewa się utrudnionej współpracy pomiędzy prezydentem a koalicyjnym rządem, w którym pierwsze skrzypce gra Smer. Ugrupowanie to kieruje rządem w Bratysławie od 2006 r. (z dwuletnią przerwą), ale w ostatnim czasie traci na poparciu z powodu skandali korupcyjnych i powiązań ze światem przestępczym.

Čaputová jako wschodząca gwiazda słowackiej polityki poważnie zagraża Smerowi. Od niedawna jest wiceszefową Progresywnej Słowacji, liberalnego ugrupowania, które nie ma jeszcze reprezentacji w parlamencie. – Z pewnością po sobotnim zwycięstwie możemy się spodziewać, że jej partia znajdzie się w parlamencie po wyborach w przyszłym roku – mówi Ogrodnik. Ale kluczem do odebrania władzy Smerowi i politycznej zmiany może być ustępujący prezydent Andrej Kiska. W ocenie eksperta PISM to on miałby największe szanse na zwycięstwo, gdyby wystartował w wyborach prezydenckich. Obecna głowa państwa cieszy się bowiem na Słowacji dużym społecznym zaufaniem. Kiska nie powiedział jednak ostatniego słowa w polityce i teraz trwają spekulacje, co zrobi – czy zdecyduje się na współpracę z którymś z opozycyjnych ugrupowań, czy stworzy coś nowego, co może podkopać szanse ugrupowania Čaputovej.

– Słowacki prezydent jest reprezentantem państwa, ale nie ma szerokich kompetencji. To w rękach rządu leży kierowanie polityką zagraniczną i wewnętrzną. Głowa państwa ma znaczące kompetencje, jeśli chodzi o personalia w sądownictwie – tłumaczy Ogrodnik. Obsada stanowisk w wymiarze sprawiedliwości może więc stać się głównym polem walki pomiędzy prezydentem a rządem. Zwłaszcza że w przyszłym roku kończy się kadencja prokuratora generalnego, dla którego największym wyzwaniem jest wyjaśnienie wszystkich okoliczności morderstwa dziennikarza Jana Kuciaka i jego narzeczonej.

Čaputová będzie pierwszą kobietą, która obejmie stanowisko prezydenta na Słowacji. Do tej pory kobieta nigdy nie była wybrana na tę funkcję także w pozostałych krajach Wyszehradzkiej Czwórki: w Polsce, Czechach i na Węgrzech. ©℗

Dla republikanów to absurd: płaci się za pracę, a nie za jej niewykonywanie