Szkodliwe odstąpienie od umowy

Zgodnie z treścią przepisu art. 145 ust. 1 ustawy pzp w razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o tych okolicznościach.

Regulacja ta ma charakter w wyjątkowy w stosunku do powszechnie obowiązującej zasady prawa cywilnego w postaci równości stron w związku z przyznaniem tego prawa jedynie zamawiającemu. Ustawodawca przewidział jedynie przesłanki, które muszą zaistnieć, aby zamawiający mógł odstąpić od umowy.

Pojęcie istotnej zmiany okoliczności można porównać do instytucji nadzwyczajnej zmiany stosunków, będącej przesłanką zastosowania klauzuli rebus sic stantibus przewidzianą przepisami Kodeksu cywilnego. Przyjmuje się, iż "istotna zmiana okoliczności" jest pojęciem na tyle zbliżonym (choć o mniejszej intensywności - por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 lipca 2011, I ACa 13/11) do "nadzwyczajnej zmiany stosunków", że można posłużyć się jego dorobkiem orzeczniczym przy interpretacji. Termin "zmiana stosunków" nie określa zmiany w indywidualnej sytuacji strony zobowiązania (np. kłopoty finansowe, choroba), ale zmiany w zakresie stosunków społecznych, dotyczące większej grupy podmiotów, a w szczególności zmiany warunków gospodarczych, o charakterze powszechnym i niezależnym od stron (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 maja 1993, I CR 5/93), a także zmiany ustawodawcze, w szczególności w zakresie przepisów prawa podatkowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 2007, III CSK 111/07).

Koniecznym warunkiem dla skorzystania z prawa odstąpienia jest nieprzewidywalność istotnej zmiany okoliczności w chwili podpisywania umowy. W orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej wskazuje się, że chodzi o zdarzenia przyszłe i niepewne, których wystąpienia nie tylko nie można przewidzieć, ale również zdefiniować (por. wyrok KIO z 16 czerwca 2010, KIO/UZP 1041/10).

Ostatnim warunkiem umożliwiającym odstąpienie od umowy jest zaistnienie takiej zmiany okoliczności, która spowodowała, że wykonanie zamówienia nie leży w ogóle w interesie publicznym. Pojęcie interesu publicznego jest pojęciem niedookreślonym, co stwarza problemy interpretacyjne. Z całą pewnością stwierdzić należy, iż interes publiczny nie może być utożsamiany z interesem samego zamawiającego.

Na każdym etapie

Zamawiający może wykonać uprawnienie wynikające z art. 145 ust. 1 ustawy pzp na każdym etapie realizacji umowy w sprawie zamówienia publicznego, przy czym nie później niż w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o okolicznościach stanowiących podstawy odstąpienia. Oświadczenie o odstąpieniu od umowy powinno być złożone wykonawcy w formie pisemnej. Oświadczenie woli zamawiającego o odstąpieniu od umowy w sprawie zamówienia publicznego wywołuje swoje skutki dopiero od chwili, gdy doszło do wykonawcy w taki sposób, że ten mógł się zapoznać z jego treścią. Uznaje się, iż zamawiający powinien w treści oświadczenia o odstąpieniu wskazać na przyczyny, informując na czym polegała istotna zmiana okoliczności, której nie dało się wcześniej przewidzieć, oraz faktu, że wykonanie zamówienia nie leży w interesie publicznym.

Wynagrodzenie należne

W przypadku odstąpienia od umowy przez zamawiającego na podstawie art. 145 ust. 1 ustawy pzp wykonawca może żądać wyłącznie wynagrodzenia należnego z tytułu wykonania części umowy. Biorąc pod uwagę, iż odstąpienie od umowy może nastąpić nawet na bardzo zaawansowanym etapie, a wykonawca mógł poczynić już wydatki na realizację zamówienia, odstąpienie od umowy może spowodować powstanie po stronie wykonawcy rażącej szkody. Wątpliwości budzi, czy wykonawca może w takim przypadku dochodzić naprawienia szkody, jeżeli Zamawiający wykonał swoje uprawnienie w sposób zgodny z prawem.

Łukasz Mackiewicz

prawnik, Specjalista ds. zamówień publicznych z Kancelarii Prawniczej Kawczyński i Kieszkowski Adwokaci i Radcowie Prawni w Gdańsku

@RY1@i02/2012/244/i02.2012.244.21100020b.802.jpg@RY2@