Wykonawca nie może żądać wypłacenia zaliczki

Instytucja zaliczki została wprowadzona do ustawy - Prawo zamówień publicznych na mocy noweli z listopada 2011 roku. Pomimo jej walorów praktycznych zamawiający niezwykle rzadko wprowadzają ten instrument do prowadzonych postępowań o udzielenie zamówienia publicznego.

Celem wprowadzenia do systemu zamówień publicznych zaliczki było ułatwienie wykonawcom pozyskiwania środków finansowych na realizację zamówienia. Taka forma rozliczeń wymaga z jednej strony wyłożenia środków finansowych pozostających w dyspozycji zamawiającego, co ogranicza go w możliwości obracania nimi i generowania dodatkowego zysku, z drugiej strony zaś umożliwia mu dyscyplinowanie i monitorowanie terminowej i oszczędnej realizacji przez wykonawcę udzielonego zamówienia. Korzystanie z tego instrumentu przez zamawiających może w sposób korzystny wpłynąć na liczbę i jakość realizowanych zamówień, jednakże obawa przed nadużywaniem dobrodziejstwa tej instytucji przez nierzetelnych wykonawców zdaje się skutecznie marginalizować jej praktyczne zastosowanie.

Zaliczka według prawa

Pojęcie zaliczki nie zostało zdefiniowane ani na gruncie ustawy Prawo zamówień publicznych, ani w innych przepisach prawa. Pojęciu temu najbliższa jest regulacja zawarta w art. 743 kodeksu cywilnego, zgodnie z którą jeśli wykonanie zlecenia wymaga wydatków, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić mu odpowiedniej zaliczki. Zaliczkę należy odróżnić od instytucji zadatku uregulowanego w art. 394 k.c., pociągającego za sobą inne skutki prawne niż wpłata zaliczki.

Wskazać należy, że ustawa - Prawo zamówień publicznych nie daje zamawiającemu pełnej swobody w podejmowaniu decyzji o wypłaceniu zaliczki wykonawcy zamówienia publicznego.

Zgodnie z art. 151a ust. 1 p.z.p. zamawiający może udzielić zaliczek na poczet wykonania zamówienia, jeżeli możliwość taka została przewidziana w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia.

Zaliczka ma zawsze w prowadzonym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego charakter elementu fakultatywnego i jej wprowadzenie do umowy zależy wyłącznie od decyzji zamawiającego.

Warunki wypłaty

Wysokość zaliczki jest uzależniona od decyzji zamawiającego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami jeżeli kwota zaliczki nie przekracza 20 proc. wartości zamówieni nie są wymagane żadne dodatkowe procedury. Z kolei przy wypłacaniu zaliczki o wartości większej niż 20 proc. wartości wynagrodzenia należnego wykonawcy, zamawiający musi:

● nałożyć na wykonawcę obowiązek wykazania, że wykonana już została ta część zamówienia, która obejmuje wartość poprzednio udzielonych zaliczek,

● zażądać od wykonawcy wniesienia zabezpieczenia kwoty zaliczki w jednej z form określonych przepisami ustawy - Prawo zamówień publicznych.

Co do zasady kwota zaliczki powinna zostać wypłacona na konto wykonawcy, który realizuje umowę o zamówienie publiczne. Nie powinno się wypłacać zaliczki w formie pieniężnej.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jeżeli kwota zaliczki nie przekracza 20 proc. wartości zamówienia, nie są wymagane żadne dodatkowe procedury

Marek Okniński