UE przypomina o niepełnosprawnych, a w urzędach wciąż króluje niska cena

W Polsce wciąż pokutuje pogląd, że procedury związane z zamówieniami publicznymi to przykry obowiązek, którego celem jest co najwyżej wybór możliwie taniej oferty, zapewnienie uczciwej konkurencji i przejrzystości w wydawaniu publicznych pieniędzy. Tymczasem od kilku już lat zarówno w naszym kraju, jak i całej Unii Europejskiej promuje się tzw. nowe podejście do zamówień publicznych. Jego głównym założeniem jest udzielanie zamówień przy zachowaniu jak najkorzystniejszej relacji jakości do ceny. W ramach takiego podejścia zamawiający mogą podczas udzielania zamówień próbować osiągać dodatkowe cele, w tym również społeczne, takie jak walka z bezrobociem czy wspieranie zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Darmowe wydawnictwo

Takie podejście określane jest mianem społecznych zamówień publicznych. Urząd Zamówień Publicznych właśnie opublikował podręcznik, który ma promować te ideę. Wydawnictwo zatytułowane "Aspekty społeczne w zamówieniach publicznych" jest już dostępne za darmo na stronie www.uzp.gov.pl (zakładka: społeczne zamówienia publiczne). Jego olbrzymią zaletą jest to, że nie tylko wskazuje, jakie społeczne aspekty można uwzględniać przy udzielaniu zamówień, lecz także pokazuje zapisy konkretnych dokumentacji przetargowych przygotowanych przez różne urzędy.

To cenniejsze tym bardziej, że czy to w administracji samorządowej, czy rządowej wciąż niewiele można znaleźć przykładów na praktyczne zastosowanie aspektów społecznych w przetargach. Jak podaje autorka publikacji Katarzyna Ołdak-Bułanowska z Departamentu Unii Europejskiej i Współpracy Międzynarodowej UZP, w minionym roku uśredniony poziom społecznych zamówień publicznych został oszacowany na 4,5 proc. wszystkich ogłoszonych zamówień. Te dane dotyczą jednak uwzględnienia choćby najmniejszych aspektów społecznych. Gdy weźmiemy pod uwagę bardziej konkretne wskaźniki, jak chociażby zamówienia przewidziane wyłącznie dla firm zatrudniających osoby niepełnosprawne, to się okaże, że w 2013 roku stanowiły one zaledwie 0,23 proc. ogłoszonych postępowań.

Zamówienia zastrzeżone

Jedną z form społecznych zamówień publicznych są zamówienia zastrzeżone, o których mowa w art. 22 ust. 2 ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 907 ze zm.). Na podstawie tego przepisu zamawiający może przesądzić, że w przetargu mają prawo wystartować jedynie wykonawcy, u których ponad 50 proc. zatrudnionych pracowników stanowią osoby niepełnosprawne w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub właściwych przepisów państw członkowskich Unii Europejskiej bądź Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Warto zwrócić uwagę, że chodzi nie tylko o polskie zakłady pracy chronionej.

Możliwość wprowadzenia tego zastrzeżenia nie jest obwarowana żadnymi dodatkowymi warunkami. Zamawiający ma więc prawo sięgnąć po nie zawsze, gdy uzna to za uzasadnione. Najczęściej ograniczenia te są stosowane w przetargach na proste usługi, np. gastronomiczne.

Na potwierdzenie spełniania tego warunku zamawiający żąda złożenia oświadczenia o zatrudnianiu ponad 50 proc. osób niepełnosprawnych. Warto jednak wprowadzić także dodatkowe obostrzenia, które zagwarantują, że stan ten będzie utrzymany przez cały okres realizacji zamówienia. [przykład 1]

Walka z wykluczeniem

Inny przykład klauzuli społecznej przedstawia art. 29 ust. 4 pkt 1 p.z.p. Zgodnie z nim zamawiający może określić w przedmiocie zamówienia wymagania dotyczące zatrudnienia osób:

a) bezrobotnych lub młodocianych w celu przygotowania zawodowego, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

b) niepełnosprawnych, o których mowa w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

c) innych niż określone w lit. a lub b, o których mowa w przepisach o zatrudnieniu socjalnym - lub we właściwych przepisach państw członkowskich Unii Europejskiej bądź Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

W tym ostatnim punkcie chodzi o pomoc osobom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji życiowej, np. bezdomnym czy uzależnionym (po zakończeniu terapii). Chociaż teoretycznie mogą to być obywatele dowolnego państwa UE, to oczywiste jest, że najczęściej będą to mieszkańcy gminy czy powiatu, w którym organizowany jest przetarg. [przykład 2]

Inne aspekty

Można też mówić o społecznych aspektach w opisie przedmiotu zamówienia, gdy zamawiający zadba, by był przystosowany dla osób niepełnosprawnych. Przykładem są przetargi na autobusy miejskie, w których wymaga się pojazdów niskopodłowych, o odpowiedniej szerokości drzwi czy przyciskach oznaczonych alfabetem Braille’a.

Kryteria oceny

O społecznym charakterze zamówień publicznych mogą też świadczyć zastosowane kryteria oceny ofert. Niestety większość polskich zamawiających kieruje się wyłącznie ceną (w 2013 roku aż 92 proc. postępowań poniżej progów unijnych). Ci nieliczni, którzy sięgają po dodatkowe kryteria, zazwyczaj korzystają z tych wskazanych wprost w art. 91 p.z.p. Tymczasem wyliczony w tym przepisie katalog ma charakter przykładowy i nic nie stoi na przeszkodzie, by zamawiający posłużył się innymi kryteriami.

"Nie jest przy tym wykluczone, aby zamawiający, kierując się charakterem określonego zamówienia oraz stopniem jego złożoności, zdecydował się na określenie innych kryteriów oceny ofert niż te przykładowo wskazane w ustawie, w tym także kryteriów o charakterze społecznym. Społeczne kryteria oceny ofert mogą odnosić się do cech przedmiotu zamówienia zapewniających dostępność dla osób niepełnosprawnych lub wszystkich użytkowników lub wymagań związanych z zaspokajaniem specyficznych potrzeb każdej kategorii użytkowników" - pisze Katarzyna Ołdak-Bułanowska.

Przykładowo w przetargach na stworzenie serwisu internetowego jako dodatkowe - poza ceną - kryterium może być oceniana jego dostępność dla osób niepełnosprawnych. W jednym z takich przetargów 10 proc. punktacji stanowiła funkcjonalność oceniana poprzez zapewnienie posiadania przez serwis wyższego (zgodność z poziomem AAA) niż wymagany minimalny poziomu zgodności ze standardami Web Content Accessibility Guidelines (wytyczne dotyczące dostępności treści internetowych) w zakresie zasady numer 1 ,,Postrzeganie" oraz zasady numer 2 ,,Funkcjonalność".

Wybierając kryteria, trzeba jedynie pamiętać, że nie mogą się one odnosić do właściwości wykonawcy. Zasada ta nie dotyczy jednak zamówień na usługi niepriorytetowe (np. usługi opiekuńcze), gdzie można dodatkowo promować np. zatrudnianie określonych osób.

@RY1@i02/2014/131/i02.2014.131.088001100.803.jpg@RY2@

Rynek zmówień publicznych w Polsce znów rośnie

PRZYKŁAD 1

Umowa o odbiór odpadów komunalnych

Dokumentacja przetargowa na odbiór odpadów komunalnych z terenu gminy miasto Brzeziny. Fragmenty umowy dotyczące zobowiązań dotyczących zatrudniania osób niepełnosprawnych.

1. Wykonawca zobowiązuje się w szczególności do:

(...)

f ) utrzymania zatrudnienia ponad 50 proc. osób niepełnosprawnych przez cały okres obowiązywania niniejszej umowy;

g) przekazywania Zamawiającemu co miesiąc informacji o liczbie osób zatrudnionych w ogóle oraz liczbie zatrudnionych osób niepełnosprawnych;

h) przedstawiania na każde wezwanie Zamawiającego dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w pkt f;

(...)

1. Wykonawca zapłaci Zamawiającemu kary umowne:

(...)

d) w przypadku naruszenia § 3 pkt 1 f umowy Wykonawca będzie zobowiązany do zapłacenia kary umownej Zamawiającemu w wysokości 30 proc. miesięcznego wynagrodzenia za każdy rozpoczęty miesiąc niedotrzymania tego warunku.

(...)

4. Wykonawca oświadcza, że wyraża zgodę na potrącenie kary umownej z należności z faktury.

(...)

d) gdy Wykonawca przez okres co najmniej 3 miesięcy nie będzie spełniał wymagań stawianych w par. 3 pkt 1 f niniejszej umowy,

e) w przypadku uchylania się przez Wykonawcę od obowiązków określonych w § 3 pkt 1 g-h.

PRZYKŁAD 2

Umowa o utrzymanie terenów zielonych

Fragment dokumentacji przetargowej na świadczenie usług związanych z utrzymaniem terenów zielonych na terenie gminy Złocieniec. Fragmenty specyfikacji istotnych warunków zamówienia dotyczące warunku zatrudnienia osób, o których mowa w przepisach o zatrudnieniu socjalnym.

1.Realizacja zamówienia powinna przewidywać zatrudnienie przy wykonywaniu zamówienia co najmniej 6 osób, o których mowa w przepisach o zatrudnieniu socjalnym. (...) Są to:

a) bezdomni realizujący indywidualny program wychodzenia z bezdomności, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej,

b) uzależnieni od alkoholu, po zakończeniu programu psychoterapii w zakładzie lecznictwa odwykowego,

c) uzależnieni od narkotyków lub innych środków odurzających, po zakończeniu programu terapeutycznego w zakładzie opieki zdrowotnej,

d) chorzy psychicznie, w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia psychicznego,

e) zwalniani z zakładów karnych, mający trudności w integracji ze środowiskiem, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej,

f) uchodźcy realizujący indywidualny program integracji, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej.

2. Zatrudnienie przy realizacji zamówienia powinno trwać od rozpoczęcia do końca upływu terminu realizacji zamówienia; w przypadku rozwiązania stosunku pracy przez osobę o której mowa w przepisach o zatrudnieniu socjalnym lub przez pracodawcę przed zakończeniem tego okresu, wykonawca będzie obowiązany do zatrudnienia na to miejsce innej osoby.

3. Zamawiający ma prawo w każdym okresie realizacji zamówienia zwrócić się do wykonawcy o przedstawienie dokumentacji zatrudnienia skierowanych osób, wykonawca zaś ma obowiązek przedstawić ją niezwłocznie zamawiającemu.

Sławomir Wikariak

slawomir.wikariak@infor.pl