Jak kontrolować jednostki organizacyjne

Czy organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogą kontrolować jednostki organizacyjne, które są miejskimi, powiatowymi lub też wojewódzkimi spółkami prawa handlowego?

Stosownie do art. 18a ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 16 ust. 1 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 30 ust. 1 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa organ stanowiący, przy pomocy powołanej w tym celu komisji rewizyjnej, kontroluje działalność organu wykonawczego (wójta, burmistrza, prezydenta miasta oraz zarządów powiatu i województwa) oraz samorządowych jednostek organizacyjnych (gminnych, powiatowych oraz wojewódzkich), a w przypadku gminy - także jej jednostek pomocniczych. Zgodnie orzecznictwem termin jednostka organizacyjna w przypadku gminy obejmuje: gminne osoby prawne, gminne jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne gminy (wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2006 r., sygn. akt II PK 189/05 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 8 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 878/08). Powyższe odnosi się także do powiatu i województwa.

Definicję powiatowych oraz wojewódzkich osób prawnych zawierają odpowiednio: ustawa o samorządzie powiatowym oraz ustawa o samorządzie województwa. Natomiast ustawa o samorządzie gminnym takiej definicji nie zawiera. Zgodnie z art. 46 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym powiatowymi osobami prawnymi, poza powiatem, są samorządowe jednostki organizacyjne, którym ustawy przyznają wprost taki status, oraz osoby prawne, które mogą być tworzone na podstawie odrębnych ustaw wyłącznie przez powiat. Z kolei art. 47 ust. 2 ustawy o samorządzie województwa stanowi, że wojewódzkimi osobami prawnymi, poza województwem, są samorządowe jednostki organizacyjne, którym ustawy przyznają wprost taki status, oraz osoby prawne, które mogą być tworzone na podstawie odrębnych ustaw wyłącznie przez województwo.

Jednostki organizacyjne razem z wójtem, burmistrzem, prezydentem miasta oraz zarządem (powiatu, jak i województwa) tworzą sferę władzy wykonawczej jednostki samorządu terytorialnego, realizującą zadania odpowiednio: gminy, powiatu lub województwa. Władza wykonawcza podlega natomiast kontroli organu stanowiącego - rady gminy, rady powiatu, a także sejmiku województwa. Uprawnienia kontrolne rady (sejmiku) obejmują zatem działalność organów władzy wykonawczej oraz ustanowionych samorządowych jednostek organizacyjnych.

W związku z powyższym w ocenie ministra spraw wewnętrznych i administracji samorządowe ustawy ustrojowe oraz akty prawne regulujące funkcjonowanie oraz strukturę spółek handlowych nie zawierają przepisów, które uniemożliwiałyby organom stanowiącym kontrolowanie - przy pomocy komisji rewizyjnych - działalności gminnych, powiatowych oraz wojewódzkich spółek kapitałowych (na podstawie interpelacji nr 10041).