Z czego wynikają różnice między planowaniem a wykonaniem budżetu

Katedra Finansów, Uniwersytet Szczeciński

@RY1@i02/2010/140/i02.2010.140.092.007b.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

dr Marcin Będzieszak, Katedra Finansów, Uniwersytet Szczeciński

W przypadku planowania w polskich samorządach czynniki, które są brane pod uwagę, różnią się w zależności od planowanej grupy dochodów lub wydatków. W przypadku dotacji celowych plan po stronie dochodów i wydatków jest praktycznie niezależny od gminy czy powiatu. Realizacja dochodów i wydatków w tym przypadku, wbrew pozorom nie zawsze osiąga 100 proc. Jest to widoczne szczególnie w przypadku dotacji celowych na inwestycje. Przeciętnie w samorządach realizacja dotacji celowych inwestycyjnych w 2009 r. wyniosła od 23,5 proc. do 74,7 proc. (w latach wcześniejszych minimalny poziom to ok. 50 proc., lecz maksymalny znacznie niższy niż 100 proc.). W zakresie procedur planowania podobnie sytuacja wygląda w przypadku subwencji ogólnej. Decyzje w zakresie określenia dochodów są każdej jednostce samorządu terytorialnego dostarczane indywidualnie.

Inaczej sytuacja wygląda w zakresie dochodów własnych, do których należą też udziały w podatkach dochodowych, planowane podobnie jak subwencja i dotacje. W przypadku dochodów tych wystąpić może przeszacowanie (a także niedoszacowanie), zwykle niezależne od danego samorządu. Dochody te są zasadniczo dochodami budżetu centralnego i ich planowanie następuje także na tym poziomie. Skoro jednak realizacja dochodów z tytułu udziałów w podatku dochodowym od osób fizycznych i od osób prawnych w budżecie państwa jest niższa niż przewidywana, to analogicznie będzie to wyglądać na poziomie samorządu. W roku 2009 wykonanie wpływów z PIT i CIT wyniosło odpowiednio 91,5 proc. i 87,5 proc., podczas gdy w latach wcześniejszych przekraczało 100 proc.

Dochód zależny od jednostek samorządu terytorialnego, którego realizacja jest zwykle niższa od planu, to dochód z majątku, w tym szczególnie z jego sprzedaży. W roku 2009 realizacja w tej grupie wyniosła tylko 71,3 proc. (w 2008 - 91,2 proc.). Przeciętnie realizacja dochodów w roku 2009 wyniosła 98,3 proc. planu, czyli ok. 2,5 mld zł mniej. W latach wcześniejszych realizacja dochodów ogółem była wyższa niż 100 proc.

W przypadku wydatków różnice pomiędzy pierwotnym planem a wykonaniem zwykle wynikają z wydatków majątkowych. W roku 2009 i 2008 realizacja wyniosła ok. 76 proc., a w 2007 - 85 proc., czyli była niższa od planu odpowiednio o 13,6 mld zł, 10,1 mld zł i 4,8 mld zł.

Tak ogromne różnice wynikają w dużym stopniu z czynników losowych, np. procedur przetargowych, braku dofinansowania projektu, opóźnień w realizacji inwestycji, braku środków (wykonanie dochodów to 98,3 proc. w skali kraju, co oznacza, że niektóre samorządy mogły wykonać dochody na poziomie np. 75 proc.). Istotne jest zatem to, że podczas planowania budżetu trudno jest przewidzieć, że takie sytuacje wystąpią.

Oba czynniki składają się na sytuację, w której wobec planowanego deficytu podsektora rządowego na poziomie 25 mld zł wykonano deficyt na poziomie 12 mld zł (w roku 2008: deficyt wyniósł 16 mld zł, a wykonanie 2 mld zł, w roku 2007 plan przewidywał deficyt w wysokości 11 mld zł, a wykonana została nadwyżka w wysokości 2,2 mld zł). Dane te mogą sprawiać wrażenie słabej jakości planowania, lecz należy wziąć pod uwagę fakt, że są to skutki niewielkich różnic pomiędzy planowaniem a wykonaniem w wielkiej liczbie jednostek samorządu terytorialnego (prawie 3 tys.).

łz