Zmiany w zakresie opłat środowiskowych ważne także dla samorządów

1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce (trzecia ustawa deregulacyjna), której podstawowym celem jest poprawa płynności finansowej przedsiębiorców, ograniczenie zatorów płatniczych w gospodarce, zwiększenie dyscypliny płatniczej między przedsiębiorcami, uproszczenie w systemie podatkowym oraz zwiększenie pewności działania przedsiębiorców dzięki jawności interpretacji wydawanych przez organy publiczne.

Nie tylko wykazy

Od 2013 r. ustawa deregulacyjna zmienia też system opłat za korzystanie ze środowiska regulowany prawem ochrony środowiska (p.o.ś.). Projekt założeń przewidywał jedynie uproszczenie realizacji obowiązku informacyjnego wynikającego z p.o.ś. poprzez zmianę zasad składania przez podmioty korzystające ze środowiska wykazu tzw. opłatowego zawierającego informacje i dane wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz wysokość tych opłat. Wykaz miał być składany tylko w jedno miejsce, a nie jak dotychczas w trzy. Ostatecznie jednak zmiany są większe, gdyż wprowadzają także roczny (do 31 marca) system opłat za korzystanie ze środowiska w miejsce obecnego półrocznego (do 31 lipca i do 31 stycznia) systemu, a wykazy opłatowe podmioty przedkładać będą tylko marszałkowi województwa, którego obowiązkiem będzie przekazanie ich niezwłocznie odpowiednio wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska (WIOŚ) albo wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. W rezultacie zmiany dotyczą już opłat za 2013 rok. Ustawa zmienia następujące przepisy w p.o.ś.: art. 285 ust. 2 i 4, art. 286 ust. 1b i 2, art. 287 ust. 1 zdanie wstępne oraz art. 289 w ust. 1 zdanie pierwsze.

Jeszcze w styczniu

W art. 25 ustawy deregulacyjnej są przepisy przejściowe mówiące, że opłaty za korzystanie ze środowiska za 2012 r. należy wnosić na podstawie art. 285 ust. 2 p.o.ś. jeszcze w brzmieniu dotychczasowym, a więc do 31 stycznia 2013 r., a także wykazy opłatowe za drugie półrocze 2012 r. należy składać i przekazywać zgodnie z przepisami dotychczasowymi, a więc do marszałka województwa i odpowiednio do WIOŚ albo do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.

Raz w roku, w marcu

Opłaty za korzystanie ze środowiska według powyższych zmian p.o.ś. mają być roczne, czyli nie będzie już opłat w lipcu 2013 r. za I półrocze 2013 r., a tym samym:

wnie będzie w lipcu 2013 r. wpływów do budżetów powiatów i gmin oraz do funduszy (NFOŚiGW, WFOŚiGW) z tytułu tych opłat za I półrocze, co wymaga uwzględnienia odpowiednio w zatwierdzanych budżetach i planach na 2013 rok ale za to w 2014 roku w marcu (a nie w styczniu jak dotychczas) będzie wpływ z opłat za cały 2013 rok.

wpodmioty zobowiązane do tych opłat nie muszą planować na 2013 rok opłat za I półrocze - dla jednych to wada, dla innych zaleta, bo niektórzy wolą płacić częściej, ale w mniejszych kwotach; ale za to w 2014 roku w marcu (a nie w styczniu jak dotychczas) będzie wymagana opłata za cały 2013 rok.

Ponadto ze skutkami zmian muszą się liczyć urzędy marszałkowskie, które w systemie półrocznych opłat otrzymywały w styczniu i lipcu opłaty i wykazy opłatowe, a w systemie rocznych opłat będą je otrzymywać w marcu, w którym to miesiącu do urzędu marszałkowskiego spływa sporo sprawozdań związanych z odpadami. Ponadto nowe przepisy zobowiązują, aby marszałek województwa otrzymane wykazy opłatowe przekazywał niezwłocznie odpowiednio do WIOŚ albo do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, co będzie w marcu dodatkowym obciążeniem dla tego organu. Przy tym nowe przepisy nie precyzują, w jakiej formie mają być przekazywane dalej wykazy - czy mają to być sporządzone w urzędzie marszałkowskim kopie papierowe, czy elektroniczne oraz czy mają być potwierdzane za zgodność i w jaki sposób.

Dwie opcje

Sytuacja, jaką opisaliśmy wyżej wynika ze zmian p.o.ś. przez ustawę deregulacyjną. Jednak nadal nie został odwołany stary przepis przejściowy dotyczący opłat za emisję substancji do powietrza wg p.o.ś. w brzmieniu obowiązującym przed 18 września 2009 r. Według tego przepisu półroczne opłaty w tym zakresie są wymagane do 31 stycznia i 31 lipca i wykazy wg wzorów z dotychczasowego rozporządzenia w tym samym terminie mają być składane do marszałka województwa i WIOŚ. Nie został bowiem uchylony przez ustawę deregulacyjną przepis przejściowy z art. 60a ust. 1 ustawy z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (USZE).

Ponadto od 2017 roku pojawią się nowe rozbieżności w zakresie opłat za korzystanie ze środowiska, gdyż ustawa deregulacyjna nie uchyliła art. 56 pkt 7 USZE (zmieniającego art. 285 i 286 p.o.ś.) i art. 60a ust. 2 USZE (dotyczącego opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za I półrocze 2017 r.).

800 zł albo nic

Opłaty za 2012 rok i opłaty zaległe też nie są jasno określone przez ustawę deregulacyjną. Można spodziewać się więc niejednoznacznego stosowania nowych i starych przepisów skutkujących różnymi terminami wnoszenia opłat i składania wykazów oraz przyjęcia kwoty, która zwalnia z wnoszenia opłaty (800 zł rocznie lub nic), a konsekwencje tego dla rozliczających się to: odsetki, kary, decyzje, odwołania, inne niż planowane terminy i kwoty wpływów do budżetów powiatów i gmin oraz do funduszy i inne niż planowane terminy ich wydatkowania na finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

Moim zdaniem takie niejednoznaczne przepisy w zakresie opłat za korzystanie ze środowiska wymagają kolejnej zmiany.

Zakres bez zmian

Nowe przepisy nie zmieniły jednak zakresu opłat za korzystanie ze środowiska ani zakresu podmiotów objętych tym obowiązkiem. Tak więc p.o.ś. nadal reguluje opłaty za korzystania ze środowiska w zakresie:

wwprowadzania gazów lub pyłów do powietrza,

wwprowadzania ścieków do wód lub do ziemi,

wpoboru wód (podziemnych lub powierzchniowych),

wskładowania odpadów.

Przypadki przedmiotowego zwolnienia z opłaty za korzystanie ze środowiska nadal określa p.o.ś.:

ww art. 2 ust. 2 pkt 2 - zwolnienie dotyczy korzystania ze środowiska w razie prowadzenia działań ratowniczych,

ww art. 294 - zwolnienie dotyczy niektórych przypadków poboru wody,

ww art. 296 - zwolnienie dotyczy niektórych przypadków wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi,

ww art. 297a - zwolnienie dotyczy umieszczenia na składowisku odpadów wydobytych ze składowiska lub zwałowiska niespełniającego wymagań ochrony środowiska.

Natomiast jedyny przypadek podmiotowego zwolnienia z opłaty wynika z art. 284 ust. 2 p.o.ś. - zwolnienie dotyczy osób fizycznych niebędących przedsiębiorcami, korzystających ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie nie wymaga pozwolenia.

Przy czym p.o.ś. nie wyłącza zwolnień podmiotowych wynikających z innych ustaw. Tak jest np. w przypadku zwolnienia z opłat (administracyjnych, skarbowych) przez art. 16 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych.

Tak więc obowiązek opłatowy nadal dotyczy nie tylko przedsiębiorców, ale też m.in. urzędów, jednostek organizacyjnych samorządu, szkół, uczelni, szpitali, spółek komunalnych, przedsiębiorstw wodociągów i kanalizacji, stowarzyszeń itd., gdy korzystają ze środowiska chociażby w przypadku wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza ze spalania paliw w pojazdach.

Kto musi uważać

wkażdy marszałek województwa, gdyż jest właściwy do rozliczania opłat za korzystanie ze środowiska (art. 288 p.o.ś.) i będzie zobowiązany do niezwłocznego przekazywania otrzymanych wykazów opłatowych (art. 286 p.o.ś.) odpowiednio do WIOŚ albo do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta,

wkażdy WIOŚ, gdyż jest właściwy do kontroli prowadzenia ewidencji opłatowej i terminowości składanych wykazów opłatowych (art. 359 p.o.ś.) i do nakładania grzywien za niewypełnienie tych obowiązków,

wkażdy fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej - narodowy (NFOŚiGW) i wojewódzki (WFOŚiGW), który planuje finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej, gdyż część wpływów z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska stanowi przychód tych funduszy (art. 401 p.o.ś.),

wkażdy powiat i każda gmina, gdyż do ich zadań własnych m.in. należy finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej w wysokości nie mniejszej niż kwota wpływów z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska (art. 403 p.o.ś.),

wponadto każdy podmiot, który jest obowiązany do wnoszenia opłat i składania wykazów opłatowych (np. szpitale, urzędy czy spółki komunalne; art. 272-297a p.o.ś.), a w przypadku nieterminowego uiszczenia opłaty jest obowiązany wnieść odsetki od zaległości.

@RY1@i02/2013/006/i02.2013.006.08800030a.802.jpg@RY2@

Joanna Wilczyńska, ekspert firmy ATMOTERM SA

Joanna Wilczyńska

ekspert firmy ATMOTERM SA

Podstawa prawna

Ustawa z 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce - Dz.U. z 2012 r. poz. 1342. Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.) - Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz. 150, z późn. zm. Ustawa z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (USZE) - Dz.U. z 2009 r. nr 130, poz. 1070, z późn. zm.