Co wolno radnym, a co zarządowi, czyli jak sobie poradzić, gdy podjęta wcześniej uchwała nie pasuje do realiów

Zmiany budżetu w toku jego wykonywania mogą mieć dwie postacie, tj. zmian budżetu lub zmian w budżecie.

Co do zasady zmiany budżetu należą do właściwości organu stanowiącego, który ma wyłączność do jego uchwalania. Zmiany te jednak mogą być dokonywane wyłącznie z inicjatywy organu wykonawczego, któremu przyznano również ustawowe prawo do samodzielnego przeprowadzania zmian budżetu (w szczególnych przypadkach). W toku wykonywania budżetu jednostek samorządu terytorialnego (j.s.t.) mogą zachodzić określone sytuacje, które w istotny sposób wpływają na jego kształt, a w konsekwencji niosą za sobą konieczność dokonania globalnych zmian w zaplanowanych dochodach i wydatkach.

Natomiast zmiany niepowodujące zmiany globalnej kwoty planowanych dochodów i wydatków uchwalonych przez organ stanowiący to zmiany w budżecie. Dysponowanie środkami finansowymi podlega bowiem określonym rygorom prawnym, wśród których można wyróżnić zwiększanie planowanych wydatków w granicach uchwalonych w budżecie rezerw lub ich blokowanie. Istnieje także możliwość przenoszenia wydatków budżetowych w sytuacjach stwierdzenia przez organ stanowiący, iż zaplanowane kwoty na wykonanie konkretnego zadania są niewystarczające, a w odniesieniu do innego zadania zaplanowane kwoty okazują się za wysokie.

Czyje kompetencje

Organ wykonawczy j.s.t. (zarząd) posiada uprawnienia do zmiany budżetu w toku jego wykonywania w zakresie określonym w art. 257 pkt 1-4 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz.1240 z późn. zm. - dalej u.f.p.), w szczególności do zmian:

1) planu dochodów i wydatków związanych ze zmianą kwot lub uzyskaniem dotacji przekazywanych z budżetu państwa, z budżetu innych j.s.t. oraz innych jednostek sektora finansów publicznych;

2) planu dochodów j.s.t. wynikających ze zmian kwot subwencji w wyniku podziału rezerw subwencji ogólnej;

3) planu wydatków j.s.t. w ramach działu w zakresie wydatków bieżących, z wyjątkiem zmian planu wydatków na uposażenia i wynagrodzenia ze stosunku pracy, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej;

4) planu dochodów i wydatków j.s.t. związanych ze zwrotem dotacji otrzymanych z budżetu państwa lub innych j.s.t.

Zarząd może także dokonywać innych zmian w budżecie j.s.t., ale wyłącznie na podstawie upoważnienia organu stanowiącego j.s.t. w określonym przez niego zakresie, w szczególności może zgodnie z art. 258 ust. 1 pkt 2 i 3 u.f.p.:

wprzekazać niektóre uprawnienia do dokonywania przeniesień planowanych wydatków innym jednostkom organizacyjnym j.s.t.,

wprzekazać uprawnienia innym jednostkom organizacyjnym j.s.t. do zaciągania zobowiązań z tytułu umów, których termin realizacji w roku budżetowym i w latach następnych jest niezbędna dla zapewnienia ciągłości działania jednostki i z których wynikające płatności wykraczają poza rok budżetowy.

Organ stanowiący j.s.t. może zawrzeć w uchwale budżetowej dodatkowe upoważnienia dla organu wykonawczego do dokonywania innych zmian w planie wydatków niż określone w art. 257 u.f.p., z wyłączeniem przeniesień wydatków między działami (art. 258 ust. 1 pkt 1 u.f.p.).

Trzeba zauważyć, że nie wpływa to na zmianę globalnej kwoty zaplanowanych wydatków, jednocześnie dając możliwość uelastycznienia planu.

Dysponowanie rezerwami

W budżecie j.s.t. można też tworzyć rezerwy celowe i rezerwę ogólną, którymi dysponuje zarząd j.s.t.

Rezerwy stanowią limity kwotowe, które mogą zostać przekształcone w limity wydatków. Ich rozdysponowanie polega na zmniejszeniu limitu zaplanowanej rezerwy o określoną kwotę z równoczesnym zwiększeniem o taką samą kwotę limitów na określone rodzaje wydatków. Rezerwy celowe są tworzone m.in. na wydatki, których szczegółowy podział na pozycje klasyfikacji budżetowej nie może być dokonany w okresie opracowywania budżetu j.s.t.

Zgodnie z art. 222 ust. 3 u.f.p., suma rezerw celowych nie może przekroczyć 5 proc. wydatków budżetu j.s.t. na wydatki określone powyżej oraz w sytuacji, gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Rezerwa ogólna może służyć zwiększeniu już ustalonych w budżecie wydatków ujętych w podziałki klasyfikacji budżetowej. Nie pozwala natomiast na tworzenie nowych kategorii wydatków, tj. tworzenie nowych podziałek klasyfikacji budżetowej - działów i rozdziałów, które nie zostały zaplanowane w budżecie.

Przyjmuje się, że rezerwa ogólna powinna służyć nie tylko zwiększeniu już zaplanowanych wydatków, lecz także sfinansowaniu nieprzewidzianych wydatków związanych z koniecznością sfinansowania nowego zadania, które pojawiło się w trakcie roku budżetowego.

Rezerwa ogólna nie może być wyższa niż 1 proc. wydatków budżetu j.s.t. (art. 222 ust. 1 u.f.p.).

Kiedy zablokować

Blokowanie planowanych wydatków budżetowych oznacza okresowy lub obowiązujący do końca roku zakaz dysponowania częścią lub całością planowanych wydatków. Blokowanie wydatków może być zastosowaną represją lub może służyć jako instrument wymuszający spełnienie określonych warunków przy dokonywaniu wydatków na określony cel.

Zgodnie z art. 260 ust. 1 u.f.p., w przypadku stwierdzenia:

1) niegospodarności w określonych jednostkach,

2) opóźnień w realizacji zadań,

3) nadmiaru posiadanych środków,

4) naruszenia zasad gospodarki finansowej, o których mowa w art. 254

zarząd j.s.t. może podjąć decyzję o blokowaniu planowanych wydatków budżetowych.

Decyzję o zablokowaniu planowanych wydatków budżetowych j.s.t. podejmuje organ wykonawczy (zarząd), zawiadamiając o tym organ stanowiący.

Należy zwrócić uwagę, że zarząd j.s.t. ma prawo, po uzyskaniu pozytywnej opinii komisji właściwej do spraw budżetu, przenieść zablokowane kwoty wydatków do rezerwy celowej, z tym że decyzje o przeznaczeniu środków podejmuje organ stanowiący j.s.t. (art. 260 ust. 3 u.f.p.).

Należy jednak pamiętać, że środki nowo utworzonej rezerwy celowej nie mogą zostać przeznaczone na finansowanie wynagrodzeń i uposażeń.

Małgorzata Pelc

dgp@infor.pl