Zespoły i punkty jako nowe formy wychowania przedszkolnego

Wychowanie przedszkolne obejmuje dzieci w wieku 3–6 lat. Jest ono realizowane w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz w innych formach wychowania przedszkolnego. W przypadku dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wychowaniem przedszkolnym może być objęte dziecko w wieku powyżej 6 lat, nie dłużej jednak niż do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 10 lat. Obowiązek szkolny tych dzieci może być równocześnie odroczony do końca roku szkolnego, w którym dziecko kończy 10 lat.

Z kolei w szczególnie uzasadnionych przypadkach dyrektor przedszkola może przyjąć do przedszkola dziecko, które ukończyło 2,5 roku. Przedszkole realizuje podstawę programową wychowania przedszkolnego określoną przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Natomiast dziecko w wieku sześciu lat jest obowiązane odbyć roczne przygotowanie przedszkolne w przedszkolu albo w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej. Zapewnienie warunków do spełniania tego obowiązku jest zadaniem własnym gminy. Opłaty za świadczenia przedszkoli publicznych prowadzone przez gminę ustala rada gminy, a w przypadku innych przedszkoli publicznych – organy prowadzące te przedszkola. Rada gminy ustala również sieć prowadzonych przez gminę publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych. W przypadkach uzasadnionych warunkami demograficznymi i geograficznymi rada gminy może uzupełnić sieć publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych o inne formy wychowania przedszkolnego. Sieć publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych powinna być ustalona tak, aby wszystkie dzieci sześcioletnie zamieszkałe na obszarze gminy miały możliwość spełniania nałożonego na nich obowiązku, a droga dziecka sześcioletniego z domu do najbliższego publicznego przedszkola lub oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej nie przekraczała 3 km. Jeżeli natomiast droga dziecka sześcioletniego z domu do najbliższego publicznego przedszkola lub oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej przekracza 3 km, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka lub zwrot kosztów przejazdu dziecka i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice. Na gminie spoczywa również obowiązek zapewnienia niepełnosprawnym dzieciom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego. Alternatywnym rozwiązaniem jest zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice.

Dodatkowo zgodnie z ustawą o systemie oświaty inne formy wychowania przedszkolnego mogą być organizowane dla dzieci w wieku 3–5 lat, w miejscu możliwie najbliższym miejsca ich zamieszkania. Nauczyciela prowadzącego zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego organizowanej przez gminę zatrudnia dyrektor przedszkola lub szkoły podstawowej prowadzonych przez tę gminę. Podobnie jak w przedszkolach zajęcia w innych formach wychowania przedszkolnego prowadzą nauczyciele posiadający kwalifikacje wymagane od nauczycieli przedszkoli.

Zgodnie z ustawą o systemie oświaty inne formy wychowania przedszkolnego mogą być prowadzone przez gminy (jako zadanie własne) oraz przez osoby fizyczne i osoby prawne inne niż jednostki samorządu terytorialnego. W przypadku organu prowadzącego będącego osobą fizyczną lub osobą prawną inna forma wychowania przedszkolnego może mieć charakter publiczny lub niepubliczny.

Przepis art. 6 ust. 2 ustawy o systemie oświaty stanowi jednoznacznie, iż publiczna forma wychowania przedszkolnego zapewnia bezpłatne nauczanie i wychowanie w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego lub w zakresie wybranej części tej podstawy. Rekrutację dzieci przeprowadza się zgodnie z zasadą powszechnej dostępności. Z kolei art. 14a ust. 5 stanowi, że inne formy wychowania przedszkolnego mogą być organizowane dla dzieci w wieku 3–5 lat, w miejscu możliwie najbliższym miejsca ich zamieszkania.

O zorganizowaniu innej formy wychowania przedszkolnego mają przesądzać przede wszystkim względy demograficzne i geograficzne. Inne formy wychowania przedszkolnego zostały określone w drodze rozporządzenia, które określa warunki tworzenia i organizowania tych form wychowania przedszkolnego oraz sposobu ich działania. Nowe przepisy dotyczące nowych form wychowania przedszkolnego obowiązują od 1 września tego roku. Zgodnie z nimi wychowanie przedszkolne może być prowadzone w następujących, innych niż przedszkola i oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych, formach:

● punktach przedszkolnych, w których zajęcia są prowadzone przez cały rok szkolny, z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący;

● zespołach wychowania przedszkolnego, w których zajęcia są prowadzone przez cały rok szkolny w niektóre dni tygodnia, z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący.

Warunkiem utworzenia punktu lub zespołu jest uzyskanie przez organ prowadzący pozytywnych opinii państwowego powiatowego inspektora sanitarnego oraz komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej o zapewnieniu w lokalu, w którym mają być prowadzone zajęcia w ramach punktu lub zespołu, bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu dzieci. Kolejnym koniecznym warunkiem jest wyposażenie lokalu w sprzęt i pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego.

Lokal, w którym mają być prowadzone zajęcia w ramach punktu lub zespołu, musi znajdować się w budynku lub jego części spełniających wymagania określone w przepisach techniczno-budowlanych oraz przepisach o ochronie przeciwpożarowej dla tzw. kategorii zagrożenia ludzi ZL II lub wskazane w ekspertyzie technicznej rzeczoznawcy budowlanego oraz do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, opracowanej w trybie określonym w tych przepisach.

Dopuszczalne jest również prowadzenie zajęć w ramach punktu lub zespołu w lokalu znajdującym się w budynku lub jego części innych niż określony powyżej, jeżeli lokal będzie przeznaczony dla nie więcej niż 25 dzieci. Taki lokal powinien znajdować się na parterze budynku wykonanego z elementów nierozprzestrzeniających ognia, posiadać co najmniej dwa wyjścia na zewnątrz, przy czym jednym z nich są drzwi wyjściowe z lokalu, a drugim inne drzwi lub okno umożliwiające bezpośrednie wyjście na przestrzeń otwartą. Dodatkowo musi być wyposażony w trudno zapalne wykładziny podłogowe i inne stałe elementy wyposażenia i wystroju wnętrz oraz gaśnicę proszkową ABC o zawartości co najmniej 4 kg środka gaśniczego.

Organ prowadzący punkt lub zespół ustala jego organizację, określając w szczególności nazwę punktu lub zespołu i miejsce jego prowadzenia, cele i zadania punktu lub zespołu oraz sposób ich realizacji, z uwzględnieniem wspomagania indywidualnego rozwoju dziecka oraz wspomagania rodziny w wychowaniu dziecka i przygotowaniu go do nauki w szkole. W przypadku dzieci niepełnosprawnych trzeba uwzględnić rodzaj i stopień niepełnosprawności.

W przypadku jednostek samorządu terytorialnego właściwe przepisy powinny się znaleźć się w uchwale rady gminy (miasta), która zdecydowała się na utworzenie na swoim terenie punktu przedszkolnego lub zespołu wychowania przedszkolnego. Dodatkowo uchwała rady gminy określać ma dziedziny i wymiar zajęć w punkcie lub zespole, w tym wymiar godzin, w czasie których jest realizowana podstawa programowa wychowania przedszkolnego, a w przypadku zespołu również dni tygodnia, w których są prowadzone zajęcia oraz warunki przyjmowania dzieci na zajęcia w punkcie lub zespole. Znajdą się tam również postanowienia dotyczące praw i obowiązków wychowanków punktu lub zespołu, w tym w szczególności warunków pobytu dzieci zapewniających im bezpieczeństwo oraz przypadki, w których organ prowadzący może skreślić dziecko z listy wychowanków punktu lub zespołu.

Uchwała rady gminy (miasta) musi również określać sposób sprawowania opieki nad dziećmi w czasie zajęć oraz warunki przyprowadzania ich na zajęcia i odbierania z nich przez rodziców (prawnych opiekunów) lub upoważnioną przez nich osobę zapewniającą dziecku pełne bezpieczeństwo. Przepisy lokalne określać mają również warunki organizowania zajęć dodatkowych, wykraczających poza zakres podstawy programowej wychowania przedszkolnego i terminy przerw w pracy punktu lub zespołu. Znajdą się tam również postanowienia określające zakres zadań nauczycieli związanych z:

● współdziałaniem z rodzicami (prawnymi opiekunami) w sprawach wychowania i nauczania dzieci, z uwzględnieniem prawa rodziców (prawnych opiekunów) do znajomości treści zawartych w programie wychowania przedszkolnego realizowanym w punkcie lub zespole oraz uzyskiwania informacji dotyczących dziecka, jego zachowania i rozwoju,

● zachowaniem właściwej jakości pracy wychowawczo-dydaktycznej,

● prowadzeniem obserwacji pedagogicznych mających na celu poznanie możliwości i potrzeb rozwojowych dzieci oraz dokumentowaniem tych obserwacji,

● przeprowadzeniem, w roku szkolnym poprzedzającym rok szkolny, w którym możliwe jest rozpoczęcie przez dziecko nauki w szkole podstawowej, diagnozy gotowości do podjęcia nauki w szkole,

● współpracą ze specjalistami świadczącymi dzieciom pomoc psychologiczno-pedagogiczną lub opiekę zdrowotną.

Analiza uchwał podejmowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, które zdecydowały się na utworzenie punktu, prowadzi do wniosku, że głównym celem ich tworzenia jest wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci w wieku 3–5 lat oraz przygotowanie dziecka do odbycia obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego. Dodatkową zaletą punktów jest również pełnienie funkcji doradczych i wspierających działania wychowawcze rodzin. Zadania, jakie przypisują punktom przedszkolnym samorządy, to dostosowanie realizacji wybranych obszarów edukacyjnych do potrzeb i możliwości rozwojowych dziecka, współpraca z rodzicami (prawnymi opiekunami) dzieci. W praktyce współpraca z rodzicami realizowana jest poprzez comiesięczne spotkania z rodzicami, kontakt z nauczycielem bądź udział rodziców lub innych pełnoletnich członków rodzin dzieci w sprawowaniu opieki nad dziećmi w czasie prowadzenia zajęć.

Zajęcia w punktach i zespołach mogą być prowadzone w grupach liczących od 3 do 25 dzieci. Minimalny dzienny wymiar zajęć prowadzonych w punkcie lub zespole, w czasie których jest realizowana podstawa programowa wychowania przedszkolnego, wynosi trzy godziny, a minimalny tygodniowy wymiar tych zajęć wynosi:

● w grupie liczącej od 3 do 15 dzieci – 12 godzin;

● w grupie liczącej od 16 do 19 dzieci – 16 godzin;

● w grupie liczącej od 20 do 25 dzieci – 20 godzin.

Z kolei nauczyciel prowadzący zajęcia w punkcie lub zespole realizuje program wychowania przedszkolnego. W zajęciach prowadzonych w punkcie lub zespole mogą uczestniczyć rodzice (prawni opiekunowie) dzieci uczęszczających na zajęcia lub inni pełnoletni członkowie ich rodzin upoważnieni przez rodziców (prawnych opiekunów). Nauczyciel prowadzący zajęcia w punkcie lub zespole współpracuje z rodzinami dzieci uczęszczających na zajęcia, w szczególności przez korzystanie z ich pomocy lub innych pełnoletnich członków rodzin dzieci. Dodatkowo nauczyciele prowadzący zajęcia w punkcie lub zespole oraz inne osoby wykonujące pracę w takich miejscach powinni posiadać orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do wykonywania tych zajęć, wydane zgodnie z przepisami o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Sam przebieg działalności wychowawczo-dydaktycznej z dziećmi w punkcie lub zespole przedszkolnym w danym roku szkolnym jest dokumentowany w dzienniku zajęć. W dzienniku zajęć punktu lub zespołu wpisuje się nazwiska i imiona dzieci uczęszczających na zajęcia, daty i miejsca ich urodzenia, nazwiska i imiona rodziców (prawnych opiekunów) i adresy ich zamieszkania. Odnotowuje się w nim także obecność dzieci na zajęciach wychowawczo-dydaktycznych. Nauczyciel potwierdza podpisem w dzienniku przeprowadzenie zajęć wychowawczo-dydaktycznych w danym dniu.

Uchwały samorządów określają również warunki przyjmowania dzieci na zajęcia. Zgodnie z zasadami przyjętymi przez samorządy rekrutację do punktu przedszkolnego przeprowadza się w oparciu o zasadę powszechnej dostępności. Przyjmowane są do nich dzieci w danym wieku z terenu gminy, która otworzyła dany punkt, przy czym w pierwszej kolejności przyjmowane są dzieci zamieszkujące tereny wiejskie.

Oprócz jednostek samorządu terytorialnego, również osoby prawne i osoby fizyczne mogą prowadzić inne formy wychowania przedszkolnego. Warunkiem niezbędnym utworzenia innych form wychowania przedszkolnego zgodnie z art. 89a ust. 1 ustawy o systemie oświaty jest uzyskanie wpisu do ewidencji prowadzonej przez gminę właściwą ze względu na miejsce prowadzenia tych form przedszkolnych. Zgłoszenie do ewidencji zamiast statutu powinno zawierać projekt organizacji wychowania przedszkolnego, które ma być realizowane w danej formie. Zajęcia w niepublicznej innej formie wychowania przedszkolnego również powinien prowadzić nauczyciel posiadający kwalifikacje wymagane od nauczycieli przedszkoli. Nadzór pedagogiczny zarówno nad publicznymi, jak i niepublicznymi innymi formami wychowania przedszkolnego pełni kurator oświaty. Zgodnie z art. 90 ust. 2d ustawy o systemie oświaty – osoba prawna lub fizyczna prowadząca niepubliczne wychowanie przedszkolne otrzymuje na każdego ucznia objętego tą formą wychowania przedszkolnego dotację z budżetu gminy w wysokości nie niższej niż 40 proc. wydatków bieżących ponoszonych na jednego ucznia w przedszkolu publicznym prowadzonym przez gminę. Warunkiem koniecznym do otrzymania dotacji jest podanie przez osobę prowadząca niepubliczną formę wychowania przedszkolnego planowaną liczbę uczniów nie później niż do 30 września roku poprzedzającego rok udzielania dotacji. Gmina jest zobligowana ustawowo do udzielania dotacji po spełnieniu przez wnioskodawcę wszystkich warunków formalnych.

Z dostępnych danych wynika, że roczny koszt funkcjonowania jednej innej formy wychowania przedszkolnego szacuje się w wysokości ok. 45–50 tys. zł. Tworzenie punktów przedszkolnych lub zespołów wychowania przedszkolnego jest korzystne dla gmin ze względu na niskie koszty ponoszone na jedno dziecko uczęszczające na zajęcia w tych innych formach wychowania przedszkolnego. Nie oznacza to jednak, że inne formy wychowania przedszkolnego mają zastąpić tradycyjne przedszkola.

Ustawy o systemie oświaty gwarantują każdej osobie fizycznej i osobie prawnej otrzymanie dotacji z budżetu gminy na działalność prowadzonego przez siebie małego przedszkola. Dotacja dla placówek publicznych nie może być niższa niż 50 proc. wydatków bieżących przewidzianych na jednego ucznia w przedszkolu publicznym prowadzonym przez gminę. Dotacja roczna powinna być przekazywana przez gminę w miesięcznych transzach na rachunek bankowy zespołu lub punktu przedszkolnego, nie później niż do końca każdego miesiąca. Opóźnienie w jej przekazaniu jest podstawą do roszczenia o zapłatę przez gminę odsetek ustawowych. Istotne jest przez to poprawne ustalenie kwoty dotacji należnej dla utworzonego zespołu lub punktu przedszkolnego. Osoba, która na podstawie zgody wyrażonej przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) prowadzi małe przedszkole w formie jednostki publicznej, otrzymuje dotację na rok kalendarzowy. Należy podkreślić, że zasady szacowania kwoty dotacji rocznej opierają się na trzech elementach składowych – na podstawie dotacji, stawce dotacji oraz liczbie uczniów małego przedszkola. Podstawą dotacji dla publicznego zespołu i publicznego punktu przedszkolnego jest kwota wydatków bieżących (niemajątkowych), jakie w aktualnym roku budżetowym ponosi gmina na własne przedszkola w przeliczeniu na ucznia (chodzi o przedszkola prowadzone przez gminę). Należną wysokość dotacji ustala się poprzez przemnożenie jej podstawy przez obowiązującą w gminie stawkę dotacji (nie mniejszą niż 50 proc. podstawy) oraz przez liczbę uczniów objętych w danym roku działalnością prowadzonego przez beneficjenta publicznego zespołu lub publicznego punktu przedszkolnego. W analogiczny sposób oblicza się dotację dla małego przedszkola zarejestrowanego w gminie jako niepubliczny zespół wychowania przedszkolnego lub niepubliczny punkt przedszkolny. Jednak w tym przypadku stawka dotacji na ucznia nie może być mniejsza niż 40 proc. podstawy.

Jeśli gmina nie prowadzi żadnego przedszkola, to zarówno w przypadku dotacji dla placówek publicznych, jak i niepublicznych podstawą ustalenia jej wysokości są wydatki bieżące ponoszone przez (terytorialnie) najbliższą gminę na prowadzenie przedszkoli publicznych. Najczęściej każda gmina sąsiaduje z co najmniej kilkoma innymi gminami. W takiej sytuacji pojawia się pytanie o podstawę do wyliczenia wysokości dotacji. Czy powinna stanowić ją średnia wydatków bieżących ponoszonych przez wszystkie sąsiednie gminy czy też tylko jedną z nich? Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego gramatyczna wykładnia sformułowania: wydatki bieżące ponoszone przez najbliższą gminę lub powiat, a w szczególności użyte w nim określenie: przez najbliższą gminę lub powiat – w liczbie pojedynczej, wskazuje, że podstawę do ustalenia dotacji stanowią wydatki bieżące ponoszone tylko w jednym, a nie w kilku najbliższych powiatach na prowadzenie szkoły publicznej danego typu lub rodzaju. Oznacza to, że to organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego powinien ustalić gminę najbliższą i dane dla określenia podstawy naliczania dotacji. Ten przepis nie ma jednak zastosowania do obliczania wysokości dotacji dla innych form przedszkolnych. Gmina najbliższa powinna zatem oznaczać tę gminę, która prowadzi własne publiczne przedszkole i zarazem której siedziba władz leży najbliżej gminy nieposiadającej własnego przedszkola gminnego.

W celu otrzymania dotacji od 1 stycznia 2010 r. należy do 30 września tego roku złożyć wniosek do urzędu miasta lub gminy o przyznanie dotacji na rok następny. O takie wsparcie może wystąpić osoba fizyczna lub osoba prawna prowadząca placówkę przedszkolną wpisaną do ewidencji gminnej.

Wniosek o udzielenie dotacji powinien zawierać:

● nazwę i adres zespołu wychowania przedszkolnego lub punktu przedszkolnego,

● numer i datę wydania zaświadczenia o wpisie do ewidencji szkół i placówek niepublicznych,

● planowaną liczbę dzieci, które będą uczęszczać do zespołu lub punktu przedszkolnego,

● imienny wykaz dzieci wraz z datą urodzenia i adresem zamieszkania,

● nazwę banku i numer rachunku bankowego, na który ma być przekazywana dotacja.

Obowiązujące przepisy dotyczące innych form wychowania przedszkolnego zobowiązują rady gminy do podjęcia uchwały o stawkach oraz o trybie udzielenia i rozliczenia dotacji rocznej dla tych placówek. Zgodnie z nimi uchwała rady gminy (miasta) powinna określać tryb udzielania dotacji rocznej wraz ze wskazaniem danych, jakie powinien zawierać wniosek o dotację, a także tryb rozliczania dotacji z określeniem danych, jakie ma zawierać rozliczenie się podmiotu prowadzącego placówkę (beneficjenta) z wykorzystania środków pochodzących z dofinansowania. Oznacza to, że przedmiotowa uchwała rady gminy powinna zawierać:

● wysokość obowiązujących w gminie stawek dotacji (tj. stawki dla publicznych zespołów i punktów przedszkolnych oraz stawki dla niepublicznych zespołów i punktów przedszkolnych),

● zakres danych do składanego wniosku o dotację roczną,

● formę przekazywania gminie bieżącej lub rocznej informacji o liczbie uczniów objętych działalnością małego przedszkola w celu ewentualnej weryfikacji kwoty dotacji naliczanej na każdego ucznia,

● termin przekazywania beneficjentowi miesięcznej transzy dotacji na każdego ucznia (nie później niż do ostatniego dnia miesiąca),

● zasady dopłat do przekazanych transz dotacji lub potrąceń dokonywanych na skutek zmiany w trakcie roku podstawy dotacji, albo w związku ze zmianą liczby uczniów w prowadzonym przez beneficjenta zespole lub punkcie przedszkolnym,

● tryb rozliczenia dotacji.

Tryb rozliczenia dotacji powinien obejmować ostateczne ustalenie kwoty dotacji należnej beneficjentowi na każdego ucznia w rozliczanym roku kalendarzowym oraz właściwe rozliczenie wykorzystania dotacji przez beneficjenta. Rozliczenie powinno być dokonywane poprzez dostarczenie gminie danych o kosztach, jakie beneficjent poniósł na działalność zespołu lub punktu wychowania przedszkolnego – według specyfikacji tych danych określonej uchwałą rady gminy. Dodatkowo zasady rozliczenia powinny określać również zasady ewentualnych zwrotów dotacji do budżetu gminy przez beneficjenta lub dopłat beneficjentowi kwoty odpowiadającej różnicy między dotacją należną a kwotą faktycznie przekazaną.

Dotacja roczna przekazywana jest w dwunastu miesięcznych ratach na rachunek bankowy osoby fizycznej lub prawnej prowadzącej inną formę wychowania przedszkolnego wskazany we wniosku o udzielenie dotacji, sporządzonym według wzoru ustalonego uchwałą gminy (miasta). Gmina nie przekaże dotacji w sytuacji, gdy wpis osoby fizycznej lub osoby prawnej do ewidencji prowadzonej przez gminę stracił aktualność. Opóźnienie w przekazywaniu dotacji upoważnia z kolei beneficjenta do żądania zapłaty przez gminę odsetek ustawowych. Warunkiem podstawowym będzie zatem prawidłowe ustalenie kwoty dotacji przysługującej utworzonemu zespołowi lub punktowi przedszkolnemu.

W celu otrzymania miesięcznej części dotacji osoba prowadząca szkołę, przedszkole niepubliczne, zespół wychowania przedszkolnego lub punkt przedszkolny składa w terminie do określonego w uchwale dnia każdego miesiąca sprawozdanie o liczbie uczniów uczęszczających do tych placówek w poprzednim miesiącu, na których przysługuje za dany miesiąc odpowiednia dotacja z budżetu gminy. Wzór sprawozdania miesięcznego powinien stanowić załącznik do uchwały danej rady gminy (miasta). W tym miejscu warto podkreślić, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2006 r. (sygn. akt II GSK 97/2006) dotacje przysługują na każdego ucznia, a więc w wysokości odpowiadającej faktycznej, rzeczywistej liczbie uczniów w chwili przekazywania dotacji. Podawana przez szkołę do 30 września roku poprzedzającego rok udzielenia dotacji planowana liczba uczniów służy jedynie do planowania wysokości dotacji na rok następny. Nie może być natomiast wykorzystywana jako podstawa obliczenia.

Stąd też rozliczenia dotacji dokonuje się na podstawie faktycznej liczby uczniów uczęszczających do placówek. Opóźnienie w złożeniu sprawozdania skutkuje odpowiednim opóźnieniem w przekazaniu dotacji, nieprzedłożenie sprawozdania powoduje wstrzymanie kolejnej raty dotacji. Należy podkreślić, że rozliczenia dotacji za dany rok dokonuje się w formie sprawozdania rocznego w terminie do wskazanego w uchwale dnia miesiąca przypadającego w styczniu roku następnego po wykorzystaniu dotacji. Wzór rozliczenia będzie stanowił załącznik do uchwały rady gminy (miasta).

Weryfikacja dotacji może również polegać na jej pomniejszeniu, jeśli w trakcie roku w gminie obniży się podstawa dotacji. Każda z dotacji, również udzielanych dla dwóch rodzajów zespołów i punktów przedszkolnych, zarówno publicznych, jak i niepublicznych jest dotacją podmiotową. Jej przeznaczeniem jest dofinansowanie kosztów działalności bieżącej ustawowo określonego podmiotu, czyli publicznych lub niepublicznych zespołów i punktów przedszkolnych.

Ustalenie zaniżonej dotacji, tak samo jak i nieprzekazanie dotacji w należnej wysokości, może być podstawą wystąpienia przez beneficjenta ze skargą do sądu administracyjnego. Właściwym trybem dochodzenia roszczenie będzie skarga na zaniechanie wykonania czynności określonych prawem w trybie art. 101a ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Skargę musi poprzedzić wezwanie organu do zaniechania naruszania prawa. W takim przypadku sąd administracyjny może nakazać organowi nadzoru wykonanie niezbędnych czynności na rzecz skarżącego, na koszt i ryzyko gminy.

Z kolei jeżeli z dokumentów przedstawionych organowi gminy przez przedszkole lub placówkę dotyczących m.in. faktycznej liczby uczniów, podobnie jak i z protokołów pochodzących z kontroli przeprowadzonej w punkcie lub placówce wynika, że dotacja została przyznana w nadmiernej wysokości bądź wykorzystano ją niezgodnie z przeznaczeniem, beneficjent zobowiązany jest do jej zwrotu. Jeżeli nie uczyni tego dobrowolnie, to wójt (burmistrz, prezydent miasta) powinien w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego wszcząć postępowanie administracyjne i na podstawie art. 190 ustawy o finansach publicznych rozstrzygnąć o zwrocie dotacji. W takiej sytuacji w decyzji należy określić kwotę dotacji podlegającą zwrotowi oraz datę, od kiedy naliczane są odsetki. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego, a potem ewentualnie skarga do sądu administracyjnego. Jeżeli mimo prawomocnej decyzji przesądzającej o konieczności zwrotu dotacji wraz z odsetkami beneficjent jej nie zwraca, to obowiązkiem wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest zapoczątkowanie postępowania egzekucyjnego w celu przymusowego wyegzekwowania należności.

Związane z dotacją obowiązki organu i jej beneficjenta sankcjonowane są także przepisami ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Przykładowo, gdy gminny urzędnik odpowiadający za przyznawanie dotacji udzieli dotacji na rzecz podmiotu, któremu dotacja się nie należy, np. punktowi przedszkolnemu, który nie złożył do 30 września informacji o planowanej liczbie uczniów, albo z naruszeniem określonego w uchwale danej rady gminy trybu udzielania dotacji dochodzi do naruszenia przez niego zasad dyscypliny finansów publicznych.

Naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest:

● wydatkowanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem określonym przez udzielającego dotację;

● nierozliczenie otrzymanej dotacji lub nieterminowe rozliczenie tej dotacji;

● niedokonanie zwrotu dotacji w należnej wysokości lub nieterminowe dokonanie zwrotu tej dotacji.

Zarzut naruszenia dyscypliny finansów publicznych może być również postawiony wobec pracownika organu, który uchybił przepisom o trybie rozliczania dotacji. Podobne konsekwencje pociąga za sobą nierozliczenie się z dotacji lub nieterminowe jej rozliczenie. Na tę odpowiedzialność naraża się organizator dotowanej szkoły, przedszkola lub placówki. Dodatkowo jeśli w ramach gminnych uchwał dotyczących dotowania innych form wychowania przedszkolnego przewidziano, że dotacja pobrana w nadmiernej wysokości będzie podlegać bezpośredniemu zwrotowi do organu, wówczas niedokonanie zwrotu lub nieterminowe dokonanie wpłaty stanowi wykroczenie z ustawy o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych. W konsekwencji przepisy przewidują odpowiedzialność pracownika organu z tytułu niedochodzenia zwrotu należności z dotacji i odsetek, odpowiedzialność za przedawnienie należności oraz odpowiedzialność za wadliwe umorzenie należności budżetu z tytułu zwrotu dotacji.

Z kolei w przypadku nienależnego pobrania bądź wypłaty, albo wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem, pracownikom urzędów mogą być również postawione zarzuty popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego. Zgodnie z kodeksem karnym skarbowym każdy, kto naraża finanse publiczne na uszczuplenie poprzez nienależną wypłatę, pobranie lub niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie dotacji lub subwencji, podlega karze grzywny. Jeżeli natomiast wypłata lub pobranie nienależnej, nadmiernej lub wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem dotacji lub subwencji nie przekracza ustawowego progu, sprawca czynu zabronionego podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.

Kolejną konsekwencję związaną z nieprawidłowym wykorzystaniem dotacji przewiduje ustawa o finansach publicznych. Zgodnie z jej postanowieniami wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem wyklucza prawo otrzymania dotacji przez kolejne trzy lata, licząc od dnia stwierdzenia nieprawidłowego wykorzystania dotacji, z wyłączeniem dotacji celowych przyznawanych jednostkom samorządu terytorialnego na realizację:

● zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami;

● zadań własnych, których obowiązek dotowania z budżetu państwa wynika z odrębnych ustaw.