Likwidacja gospodarstw pomocniczych

Dla pracowników wszystkich gospodarstw pomocniczych oraz państwowych i części samorządowych zakładów budżetowych regulacje zawarte w projektach nowej ustawy o finansach publicznych oraz ustawy wprowadzającej ustawę o finansach publicznych oznaczają zmianę pracy. Taki skutek niosą zmiany organizacyjne w sektorze finansów publicznych. Projekty obu ustaw stanowią pakiet i są już po pierwszym czytaniu w Sejmie. Od listopada 2008 r. pracuje nad nimi specjalna podkomisja finansów publicznych. Jak wynika z informacji GP, podkomisja kończy pracę i projekt trafi do drugiego czytania. Wszystko wskazuje więc na to, że zmiany, które przewidują projekty rządowe, wejdą w życie od 1 stycznia 2010 r. Jednak najgłębsze zmiany, dotyczące przebudowy sektora finansów publicznych, zostaną wprowadzone do końca 2011 roku.

Z danych resortu finansów wynika, że w 2007 roku funkcjonowało 407 gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych oraz 637 gospodarstw pomocniczych samorządowych jednostek budżetowych. We wszystkich gospodarstwach jest zatrudnionych ok. 17,5 tys. osób. Dużo więcej pracowników zatrudniają zakłady budżetowe. W 2007 roku funkcjonowało 67 państwowych zakładów budżetowych i ok. 2 tys. samorządowych. Zatrudniały one ok. 85 tys. osób. Obecnie dane te zmieniły się, bowiem część jednostek nie czekała na zmianę w ustawie i sama zlikwidowała niektóre zakłady budżetowe. Działalność obu rodzajów jednostek (gospodarstw pomocniczych i zakładów budżetowych) obejmuje wiele dziedzin. Przykładowo w formie gospodarstw pomocniczych funkcjonują gospodarstwa rolne, piekarnie, pralnie, stołówki, bufety, zakłady remontowe, szkoleniowe, wydawnicze i inne. W formie zakładów budżetowych prowadzone są m.in. zakłady komunalne.

Zlikwidowane mają być wszystkie gospodarstwa pomocnicze, zarówno funkcjonujące w podsektorze państwowym, jak i samorządowym. Jeśli chodzi o zakłady budżetowe, to zakres ich funkcjonowania będzie obejmował wyłącznie działalność dotyczącą: gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi, wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, utrzymania porządku i czystości, a także kultury fizycznej i sportu, utrzymania różnych gatunków egzotycznych i krajowych zwierząt (zoo) oraz cmentarzy. Należy wyjaśnić, że obecnie nie są jeszcze znane rezultaty wielomiesięcznych prac parlamentarnych nad nową ustawą o finansach publicznych. Niewykluczone, że zakres zmian się zmniejszy. Powstaje jednak pytanie, kto będzie wykonywał dotychczasową działalność likwidowanych jednostek oraz co z zatrudnionymi w nich osobami.

Analiza projektowanych zmian wskazuje na trzy możliwe wyjścia, w zależności od rodzaju likwidowanej jednostki i zakresu jej działalności. Po pierwsze, zadania likwidowanych jednostek mogą przejąć ich jednostki macierzyste, czyli w przypadku gospodarstw pomocniczych jednostki budżetowe, przy których funkcjonowały te gospodarstwa. Po drugie, zadania niektórych jednostek przejmą nowo utworzone spółki należące do jednostek budżetowych lub nowe jednostki: agencje wykonawcze lub instytucje gospodarki budżetowej. Trzecim rozwiązaniem, jakie ma zostać wprowadzone, jest zakup usług w sektorze prywatnym w drodze przetargów publicznych. Zakłada się, że outsourcing usług może przynieść oszczędności rzędu 10–20 proc. obecnie ponoszonych kosztów. Wydaje się zatem, że znakomita większość zadań będzie w dalszym ciągu wykonywana, tyle że przez nowo utworzone spółki, agencje wykonawcze, instytucje gospodarki budżetowej lub jednostki budżetowe.

W związku z tym, że część zadań zostanie zakupiona w sektorze prywatnym, tylko część pracowników jest zagrożona utratą pracy. Niewykluczone, że osoby, które zbliżają się do wieku emerytalnego, będą miały możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę. Duża część obecnie zatrudnionych zapewne znajdzie zatrudnienie w nowych jednostkach, spółkach czy agencjach wykonawczych. Jeśli jednak pracownik nie zgodzi się na nowe warunki pracy lub płacy, będzie mógł w ciągu dwóch miesięcy rozwiązać nowy stosunek pracy bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem. Również pracodawca będzie mógł rozwiązać stosunek pracy, ale za wypowiedzeniem. W przypadku rozwiązania stosunku pracy pracownikowi będą przysługiwały świadczenia takie jak w przypadku rozwiązania stosunku pracy z winy pracodawcy.