Wytyczne pozwalają samorządom wykazać wykonalność ich projektów

Na realizację projektów służących polityce rozwoju, jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymać dotacje. Realizacja projektów musi spełniać wymagania narzucone zasadami unijnymi, z których szereg (koncentracji, partnerstwa programowania, kompatybilności) nie przekłada się bezpośrednio na wysokość dotacji. Powinny być one jednak znane samorządowcom.

Z punktu widzenia zakresu czy wielkości projektu, znaczenie mają przede wszystkim zasady współfinansowania i subsydiarności, a także zasady efektywności zadań (np. zasada zanieczyszczający płaci). Zasada współfinansowania oznacza, że dofinansowanie z UE ma uzupełniać, a nie zastępować fundusze z budżetu krajowego, co dla samorządu oznacza konieczność pozyskania środków na wkład własny. Zasada subsydiarności mówi, że władze wyższego szczebla nie mogą podejmować działań w sprawach, których załatwienie leży w gestii władz niższego szczebla. Zasada zanieczyszczający płaci oznacza stosowanie się do wymagań projektów generujących przychody. Te zasady należy rozumieć następująco: zakres należy do samorządu, ale realizacja projektu musi wiązać się z przeznaczaniem przez mieszkańców środków na współfinansowanie projektu. W wyniku tego zakres powinien uwzględniać ekonomikę zadania. Ma to znaczenie w sytuacji, gdy jednostka samorządu chce realizować zadania bardzo drogie i oczekuje na nie dotacji.

Ograniczoność środków na dotacje powoduje konieczność narzucenia warunków brzegowych na projekty. Znaczący wzrost nakładów mógłby skutkować brakiem możliwości sfinansowania w okresie wynikającym ze zobowiązań akcesyjnych. Z kolei niewypełnienie w terminie zobowiązań akcesyjnych może skutkować nałożeniem na Polskę kar przez Komisję Europejską. Dodatkowym skutkiem braku zachowania zasady efektywności przy definiowaniu projektów może być wybudowanie infrastruktury, której koszty utrzymania (ze względu na niską efektywność) będą nie do udźwignięcia przez społeczności lokalne.

Przy poprawie ekonomicznej strony projektów pomocne są metodyki służące określeniu zakresu projektu i wysokości dofinansowania. Z metodyki stosowanej w projektach środowiskowych wynika na przykład, że na jeden kilometr budowanego kolektora powinno przypadać co najmniej 120 osób. Innym pomocnym narzędziem jest analiza dynamicznego kosztu jednostkowego. Uwzględnia ona zarówno nakłady inwestycyjne, jak i przewidywane koszty eksploatacji, co łącznie z określeniem dochodów do dyspozycji mieszkańców i zdolności do ponoszenia opłat jest dobrym instrumentem do określania zakresu zadania.

Wytyczne do projektów unijnych pozwalają, by samorząd wykazał wykonalność techniczną i finansową projektu. Wytyczne skłaniające do efektywności prowadzą również do uzyskania akceptacji społecznej. Przy ich pomocy wyznaczona jest wysokość dotacji oraz szacowane ryzyko projektu. Ponadto wytyczne zmuszają do analizy różnych możliwych wariantów realizacji celów, co jest wymagane również w przepisach środowiskowych (analiza opcji).