Nowa ustawa budzi wątpliwości

Nowa ustawa o finansach publicznych przewiduje, że do sektora finansów publicznych zaliczane będą wyłącznie samorządowe zakłady budżetowe, a zatem gminne, powiatowe i wojewódzkie. Ustawa przewiduje jednak określony zakres działalności, która może być wykonywana przez samorządowe zakłady budżetowe.

Przez samorządowe zakłady budżetowe mogą być wykonywane zadania własne jednostki samorządu terytorialnego w zakresie: gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi, dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz, lokalnego transportu zbiorowego, targowisk i hal targowych, zieleni gminnej i zadrzewień, kultury fizycznej i sportu, w tym utrzymywania terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, utrzymywania różnych gatunków egzotycznych i krajowych zwierząt, w tym w szczególności prowadzenia hodowli zwierząt zagrożonych wyginięciem, w celu ich ochrony poza miejscem naturalnego występowania oraz cmentarzy.

Oznacza to, że samorządowe zakłady budżetowe mogą prowadzić działalność w zakresie gospodarki komunalnej. Zakres działalności został ustalony ze stroną samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, ale pojawiają się też opinie, że zakres tej działalności powinien być szerszy. Przykładowo skarbnik Krakowa, dr Lesław Fijał, podczas jednej z konferencji dotyczącej nowej ustawy zwracał uwagę, że to rady poszczególnych miast i gmin powinny decydować, czy chcą utrzymania zakładu budżetowego. W przeszłości, pod rządami ciągle obowiązującej ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, w przypadku gdy forma zakładu budżetowego nie odpowiadała specyfice określonych zadań, zakład budżetowy był likwidowany.

Opinie te nie zostały jednak uwzględnione przez ustawodawcę i zakres działalności zakładów budżetowych jest już określony w ustawie.

Zasady działalności samorządowych zakładów budżetowych, w tym tych, które powstaną, określono w art. 15-17 ustawy o finansach publicznych. Co do zasady, samorządowy zakład budżetowy wykonuje zadania odpłatnie i będzie musiał pokrywać koszty działalności z przychodów własnych. Może on jednak otrzymywać dotacje z budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Chodzi o dotacje przedmiotowe, celowe na zadania bieżące finansowane z udziałem środków z bezzwrotnej pomocy, czyli m.in. środków unijnych oraz dotacje celowe na finansowanie i dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji.

Dotacje przedmiotowe nie będą mogły jednak przekroczyć 50 proc. kosztów działalności zakładu. Zakład będzie mógł otrzymywać również dotacje podmiotowe, pod warunkiem że będzie to wynikało z odrębnych ustaw.

Podstawą gospodarki finansowej zakładu będzie coroczny plan finansowy obejmujący przychody, w tym dotacje z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, koszty i inne obciążenia, stan środków obrotowych, stan należności i zobowiązań na początek i koniec okresu oraz rozliczenia z budżetem jednostki samorządu terytorialnego. Plan będzie mógł być zmieniony w ciągu roku w przypadku, gdy zakład będzie realizował wyższe od planowanych przychody i koszty, pod warunkiem że nie spowoduje to zmniejszenia wpłat do budżetu jednostki samorządu terytorialnego ani zwiększenia dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego.

Samorządowy zakład budżetowy będzie musiał wpłacać do budżetu jednostki samorządu terytorialnego nadwyżkę środków obrotowych ustaloną na koniec okresu sprawozdawczego, chyba że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego postanowi inaczej.

Biorąc pod uwagę wskazane zasady, można stwierdzić, że samorządowe zakłady budżetowe będą mogły wykonywać działalność deficytową. Jeśli nie osiągną zysku, będą mogły dalej funkcjonować. Wydaje się jednak, że taka jest specyfika działalności, którą będą prowadzić samorządowe zakłady budżetowe pod rządami nowej ustawy o finansach publicznych. Nie jest to jednak nic nowego w stosunku do obecnych regulacji. Jak mówiła w wywiadzie dla DGP Elżbieta Suchocka-Roguska, wiceminister finansów, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych, które zarabiają na siebie, jest niewiele. W roku 2010 wpłata do budżetu ogółem wszystkich zakładów budżetowych ma bowiem wynieść zaledwie ok. 70 tys. zł.

Ustawa o finansach publicznych przewiduje szczególne regulacje dotyczące nowo tworzonych samorządowych zakładów budżetowych. Przykładowo w zakład mogą zostać przekształcone gospodarstwa pomocnicze, które prowadzą działalność w zakresie określonym w nowej ustawie o finansach dla samorządowych zakładów.

Jak wynika z art. 16 ustawy o finansach publicznych, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, czyli rada gminy, miasta, powiatu lub sejmik województwa, mogą tworzyć, łączyć i przekształcać w inną formę organizacyjno-prawną oraz zlikwidować samorządowy zakład budżetowy. Jeśli np. rada gminy zdecyduje się utworzyć samorządowy zakład, to musi również określić: nazwę i siedzibę zakładu, przedmiot jego działalności, źródła przychodów własnych zakładu, stan wyposażenia w środki obrotowe i składniki majątkowe przekazane zakładowi w użytkowanie, terminy i sposób ustalania zaliczkowych wpłat nadwyżki środków obrotowych dokonywanych przez zakład do budżetu jednostki samorządowej oraz sposób i terminy rocznych rozliczeń i dokonywania wpłat do budżetu.

Ponadto nowo tworzonemu samorządowemu zakładowi może być przyznana jednorazowa dotacja z budżetu jednostki samorządowej na pierwsze wyposażenie w środki obrotowe.

Szczegółowe zasady prowadzania gospodarki finansowej samorządowych zakładów budżetowych ma określić minister finansów w rozporządzaniu.

Rozporządzenie to zastąpi rozporządzenie wydane na podstawie obecnej ustawy o finansach publicznych z 29 czerwca 2006 r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych oraz trybu postępowania przy przekształcaniu w inną formę organizacyjno-prawną (Dz.U. nr 116, poz. 783 z późn. zm.). Zgodnie z art. 119 ustawy, wprowadzającej ustawę o finansach publicznych, rozporządzenie wydane na podstawie ustawy o finansach publicznych z 2005 roku zachowuje moc do czasu wejścia nowego rozporządzenia, ale nie dłużej niż do 31 grudnia 2010 r.

Szczególne regulacje ustawowe przewidziano w przypadku zakładów opieki zdrowotnej. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych wprowadzą zmiany w ustawie z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 14, poz. 89 z późn. zm.). Ustawa ta obecnie przewiduje dwie formy prowadzenia zakładów opieki zdrowotnej: w formie zakładu budżetowego lub jednostki budżetowej. Po zmianach zakłady budżetowe zajmujące się opieką zdrowotną zostaną przekształcone albo w jednostki budżetowe, albo w instytucje gospodarki budżetowej.

Przepisy wprowadzające przewidują też zmiany w ustawie z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), na mocy których przedszkola, szkoły i placówki publiczne zakładane przez ministrów i jednostki samorządu terytorialnego mogą funkcjonować jedynie w formie jednostki budżetowej. A zatem przedszkola przestaną być zakładami budżetowymi. Oznacza to zmianę formy prawnej i zasad budżetowania w przedszkolach.

Zadania samorządowych zakładów budżetowych

Zakłady będą wykonywać działalność m.in. w zakresie:

● gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi,

● dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych,

● utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych,

● zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,

● lokalnego transportu zbiorowego,

● targowisk i hal targowych,

● zieleni gminnej i zadrzewień,

● kultury fizycznej i sportu,

● zakładów zoologicznych,

● cmentarzy.

lukasz.zalewski@infor.pl

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240) - zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2010 r.