Planowanie deficytu powinno pomagać inwestycjom

naczelnik Wydziału Polityki Zadłużenia, Urząd m.st. Warszawa

Zgodnie z informacją przekazaną przez Ministerstwo Finansów jednostki samorządu terytorialnego na 2009 r. planują deficyt w wysokości ponad 12 mld 101 mln zł. Wielkość ta choć nominalnie wysoka, jest jednak niższa o 12 proc. od planowanego deficytu na 2008 r. Jednostki planują to osiągnąć dzięki wyższej przewidywanej dynamice dochodów. Realizacja budżetów w 2009 roku może jednak nie przynieść tak pozytywnych wyników jak w latach poprzednich, głównie za sprawą spowolnienia gospodarczego. W 2009 roku jednostki samorządu terytorialnego będą również funkcjonowały w warunkach ustawowo obniżonych wpływów z tytułu PIT. Ponadto wiele jednostek wchodzić będzie w fazę realizacji planów inwestycyjnych, często związanych z wykorzystaniem środków unijnych. Planowany przez samorządy deficyt ma uzasadnienie tylko wówczas, gdy służy do finansowania inwestycji poprzez pozyskanie zewnętrznych jego źródeł. Źle natomiast byłoby, gdyby miał być przeznaczany na finansowanie wyższych od dochodów wydatków bieżących.

Dobra sytuacja gospodarcza spowodowała, że na koniec 2007 r. łączna kwota zobowiązań w jednostkach samorządowych wyniosła ponad 25 mld 876 mln zł i stanowiła 19,7 proc. planowanych dochodów ogółem. Po odliczeniu zobowiązań związanych z realizacją programów i projektów z udziałem środków z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności wskaźnik ten wyniósł 17,9 proc. Obecnie obowiązują dwa ustawowe limity: zadłużenie samorządów nie może przekroczyć 60 proc., zaś obsługa zadłużenia 15 proc. planowanych dochodów. W przypadku drugiego limitu należy spodziewać się, że przy znaczącym wzroście stóp procentowych, wywołanym nałożeniem się dwóch czynników: wysokich stóp procentowych ustalanych przez banki centralne oraz dramatycznego wzrostu wyceny ryzyka w konsekwencji kryzysu finansowego jednostki samorządu terytorialnego zrealizowały w 2008 r. wydatki na obsługę długu na poziomie wyższym niż w roku poprzednim.

Dla wielu jednostek kwestia limitu umożliwiającego utrzymywanie zadłużenia na poziomie zbliżonym do poziomu ustalanego na podstawie oceny zdolności kredytowej będzie miała coraz większe znaczenie, a szczególne dla tych, które prowadzą znaczące, długookresowe programy inwestycyjne. Pozwalają one nadrobić wieloletnie opóźnienia w rozwoju infrastruktury czy ochronie środowiska. Potwierdza to w dużym stopniu struktura wydatków majątkowych. We wszystkich jednostkach ogółem wzrosły one w 2007 roku w porównaniu z 2006 rokiem o 8,5 proc., natomiast w miastach na prawach powiatu aż o 25,9 proc. Szybki rozwój gospodarczy powodował w ostatnich latach, że realizacja ostrożnie planowanych budżetów zaskakiwała pozytywnymi rezultatami, dlatego kwota planowanego deficytu nie zwiększała automatycznie ogólnej wielkości zobowiązań samorządów na koniec roku. Sytuacja taka miała miejsce w 2007 roku, w którym samorządy wykazały nadwyżkę w wysokości ponad 2 mld 267 mln zł. Nie oznacza to jednak, że wszystkie jednostki na koniec 2007 roku były w tak dobrej sytuacji, bowiem 1046 spośród nich w tym czasie wykazało deficyt. Ponadto rok 2009 może być pod tym względem znacznie trudniejszy. Nowa sytuacja na rynkach finansowych, charakteryzująca się dużą zmiennością, mniejszą podażą pieniądza oraz wyższymi kosztami jego pozyskania stawia dodatkowe wyzwania związane z bezpiecznym planowaniem przez samorządy wydatków inwestycyjnych oraz zapewnieniem źródeł ich pokrycia.