Jaka jest pozycja audytorów w jednostkach sektora finansów publicznych

starszy konsultant, certyfikowany audytor wewnętrzny (CIA), Departament Doradztwa Gospodarczego, Grant Thornton Frąckowiak

Audytorzy wewnętrzni w jednostkach sektora finansów publicznych stanowią liczną grupę zawodową, jednak w większości jednostek mają niewielki i pośredni wpływ na doskonalenie podstawowej działalność tych jednostek. Przejawia się to w tym, że audytorzy skupiają się przede wszystkim na obszarach związanych z gospodarką finansową organizacji oraz zapewnieniu zgodności z przepisami.

Sytuacja ta nie wynika z tego, że podstawowa działalność jednostek sektora finansów publicznych nie generuje istotnego ryzyka, a bardziej z funkcjonującego cały czas w administracji wąskiego rozumienia przez audytorów wewnętrznych, jak i kierownictwo jednostek ustawowego pojęcia kontrola finansowa (skupienia na realizowanych wydatkach), a nie efektywność i sprawność realizowanych działań podstawowych.

Dodatkowym czynnikiem mającym wpływ na zakres działania audytu jest również kwestia niewłaściwego usytuowania komórki audytu wewnętrznego w organizacji (np. w pionie dyrektora generalnego w urzędach).

Audyt wewnętrzny w sektorze publicznym boryka się również z problemem zbyt małej obsady kadrowej wynikającej według MiF przede wszystkim z ograniczonej liczby etatów, niskich zarobków oraz trudności z pozyskaniem wykwalifikowanych audytorów na rynku pracy. W efekcie w części jednostek publicznych funkcjonowanie audytu stanowi jedynie spełnienie wymogów ustawowych.

Proponowane zmiany do ustawy o finansach publicznych świadczą niewątpliwie o tym, że powyższe problemy zostały dostrzeżone przez Ministerstwo Finansów (MF), które w projekcie nowelizacji zaproponowało zastąpienie kontroli finansowej kontrolą zarządczą, która jest zgodna pojęciowo z powszechnie akceptowanym pojęciem kontroli wewnętrznej, a dodatkowo ma podkreślać, że nie jest to jedynie system przyjęty na poziomie jednostki, lecz dotyczy także działów administracji rządowej i większych grup jednostek.

Dodatkowo MF zaproponowało przypisanie podległości audytu bezpośrednio kierownikowi jednostki, z wyjątkiem jedynie dla urzędów administracji rządowej (podległość dyrektorowi generalnemu).

Ponadto kwestię właściwej analizy ryzyka postanowiono rozwiązać poprzez utworzenie komitetów audytu, których podstawowym zadaniem będzie sygnalizowanie istotnych ryzyk i słabości kontroli zarządczej, wyznaczanie priorytetów planów audytu czy przegląd istotnych wyników audytu i monitorowanie stopnia ich wdrożenia. Dla rzeczywistego wykonywania zadań, o których mowa, kluczowy będzie jednak skład komitetu, stopień jego niezależności oraz odpowiednie kwalifikacje jego członków.

W odpowiedzi na problem związany z funkcjonowaniem komórek audytu stanowiących jedynie wypełnienie wymogu ustawowego MF zaproponowało zmniejszenie liczby jednostek (głównie małych), które będą zobowiązane do prowadzenia audytu wewnętrznego, co powinno wyeliminować problem tych jednostek, w których audytor pracuje na 1/8 etatu.

Dodatkowo umożliwiono średnim jednostkom sektora finansów publicznych (gospodarowanie środkami poniżej 100 mln zł i zatrudnienie poniżej 200 osób) korzystanie z outsourcingu audytu wewnętrznego oraz rozszerzono zakres uznawanych kwalifikacji, co zdaniem MF powinno otworzyć rynek pracy audytorów i umożliwić zdobywanie niezbędnych kwalifikacji do samodzielnego wykonywania audytu.