Wykazy powinny być aktualne, a opłaty egzekwowane

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę egzekwowania przez urzędy marszałkowskie opłat za korzystanie ze środowiska przez fermy zwierząt gospodarskich. Wyniki tej kontroli opublikowano 25 lutego tego roku. W kontrolowanych urzędach stwierdzono niepełną wiedzę o hodowcach zobowiązanych do składania wykazów i wnoszenia opłat. Artykuł 379 prawa ochrony środowiska nakłada na marszałka obowiązek sprawowania kontroli przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym swoją właściwością.

Właściwa współpraca urzędów marszałkowskich z urzędami administracji publicznej, a w szczególności z wojewódzkimi inspektorami ochrony środowiska - ewidencjonującymi na potrzeby państwowego monitoringu środowiska zakres korzystania ze środowiska wszystkich podmiotów zobowiązanych do składania wykazów - umożliwiłaby ustalenie podmiotów, które podlegają obowiązkowi składania wykazów zawierających informacje o zakresie korzystania ze środowiska oraz do wyliczania wysokości i wnoszenia opłat z tego tytułu. Ustalenia kontroli NIK, dotyczące urzędu w Opolu, funkcjonującego w takich samych realiach ekonomiczno-prawnych, potwierdzają, iż przepisy prawa ochrony środowiska nie stanowią przeszkody w należytym egzekwowaniu od hodowców opłat za korzystanie ze środowiska.

Urzędy marszałkowskie, mimo ustawowych uprawnień, nie nawiązywały systemowej współpracy z innymi organami administracji publicznej w celu ustalania hodowców zwierząt gospodarskich zobowiązanych do składania wykazów i wnoszenia opłat.

Najwyższa Izba Kontroli skontrolowała dziewięć urzędów marszałkowskich. Nieprawidłowości dotyczyły: rozpoznania liczby hodowców zobowiązanych do składania wykazów i wnoszenia opłat; rzetelności weryfikacji otrzymywanych wykazów; naliczania opłat z opóźnieniem; gospodarności i legalności egzekwowania niewpłaconych w terminie opłat oraz redystrybucji zgromadzonych środków.

Nieprawidłowości w egzekwowaniu od hodowców opłat spowodowane były brakiem należytej staranności w egzekwowaniu opłat przez wydziały merytoryczne urzędów realizujących obowiązki marszałków województw w tym zakresie.

Spośród dziewięciu kontrolowanych urzędów, które od ponad pięciu lat mają obowiązek egzekwowania przychodów funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, osiem urzędów nie posiadało pełnej wiedzy o liczbie hodowców zobowiązanych do składania wykazów zawierających informacje o zakresie korzystania ze środowiska oraz do wyliczania wysokości opłat z tego tytułu.

Według ustaleń NIK na terenie kontrolowanych województw działalność prowadziło co najmniej 5771 hodowców zobowiązanych do składania wykazów. Urzędy nie posiadały informacji o co najmniej 279 hodowcach, których nie wzywano do składania wykazów i wnoszenia opłat.

W urzędach nie podejmowano wystarczającej współpracy z jednostkami administracji publicznej w celu ustalenia hodowców uchylających się od obowiązku składania wykazów i wnoszenia opłat, a w szczególności w tym celu nie wykorzystywano informacji gromadzonych przez wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska.

Działania ośmiu urzędów spowodowały, że znaczna część hodowców, którzy nie wywiązywali się z obowiązku składania wykazów, nie ponosiła finansowych konsekwencji oddziaływania na środowisko. Niepełne rozeznanie urzędów co do liczby hodowców zobowiązanych do składania wykazów i wnoszenia opłat zaniżało przychody funduszy gromadzone przez marszałków.

W siedmiu urzędach w sposób niezgodny z prawem i nierzetelnie weryfikowano wykazy zawierające informacje o zakresie korzystania ze środowiska oraz do wyliczenia należnych opłat.

W badanym przez NIK okresie do ośmiu urzędów (z wyjątkiem urzędu w Poznaniu) hodowcy złożyli 5308 wykazów, spośród których w 2490 (46,9 proc.) opłaty wyliczono w kwotach zwolnionych od wnoszenia. Ustalono, że hodowcy w 99 wykazach przesłanych do urzędów (30,3 proc.) przedstawili nierzetelne informacje, a 54 wykazy (16,5 proc.) złożyli z opóźnieniem, dochodzącym w skrajnych wypadkach do 32 miesięcy.

W sześciu urzędach (w Białymstoku, Katowicach, Łodzi, Olsztynie, Szczecinie i Wrocławiu) nie korzystano z uprawnień określonych w art. 288 i 379 prawa ochrony środowiska i nie przeprowadzano samodzielnie kontroli hodowców w celu weryfikacji informacji zawartych w wykazach oraz ustalonych przez nich opłat. W ośmiu urzędach (z wyjątkiem Opola) w latach 2004-2007 nie zlecano wojewódzkim inspektorom ochrony środowiska przeprowadzenia kontroli rzetelności informacji przedstawianych w wykazach przez hodowców.

Najwyższa Izba Kontroli jako niegospodarne oceniła egzekwowanie od hodowców należnych opłat niewpłacanych w terminie. Nieprawidłowości wystąpiły w pięciu urzędach i dotyczyły egzekwowania opłat wpłaconych po terminie. I tak np. w stosunku do hodowców, którzy nie wpłacili w terminie opłat, działania egzekucyjne podejmowano z opóźnieniem od 3 do 24 miesięcy. W dwóch urzędach nie podejmowano żadnych działań w stosunku do hodowców, którzy z opóźnieniem od 6 do 23 miesięcy wpłacili należne opłaty (z odsetkami).

Dopiero w toku kontroli NIK w czterech urzędach wysłano do hodowców upomnienia i tytuły wykonawcze dotyczące należności. NIK oceniła jako nielegalny i niegospodarny sposób przekazania w sześciu urzędach na poszczególne fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej opłat wniesionych przez hodowców. Przedłużający się w czasie podział opłat powodował, iż środki gromadzone na rachunkach bankowych urzędów nie były wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem (na podstawie wyników kontroli Najwyższej Izby Kontroli nr ewid. 160/2008/P /08/154/LSZ).