Najwyższa pora na publiczny ośrodek kompetencji

W obliczu szybko wyczerpujących się zdolności samorządów do zaciągania dodatkowego zadłużenia PPP jest traktowane jako panaceum na brak środków finansowych przy niemal nieograniczonych potrzebach inwestycyjnych. Według różnych informacji przewidzianych do realizacji w formule PPP jest w Polsce ponad 200 projektów, a w I półroczu 2010 r. ogłoszono postępowania na wybór partnera prywatnego w 35 przedsięwzięciach.

Mimo znacznego wzrostu zainteresowania PPP w dalszym ciągu duża część projektów kończy się niepowodzeniem. Jest to najczęściej efektem nieumiejętnego ustrukturyzowania transakcji bądź niewłaściwego zarządzania procesem dojścia do PPP przez przedstawicieli sektora publicznego. Projekty nieatrakcyjne dla partnerów prywatnych i dla instytucji finansujących są skazane na porażkę. Wiedza o właściwym podziale ryzyka i obowiązków w projekcie wymaga wieloletniego doświadczenia związanego z bezpośrednim udziałem w transakcjach finansowania i doradztwa. Doświadczenie to nie jest udziałem sektora publicznego, gdyż w oczywisty sposób partnerzy publiczni nie mają możliwości uczestniczenia w odpowiedniej liczbie złożonych projektów finansowych, aby wykształcić odpowiednio doświadczone kadry.

Aby zaradzić problemowi braku odpowiednich doświadczeń i kompetencji w poszczególnych jednostkach sektora finansów publicznych (co jest problemem nie tylko w Polsce, ale również w innych krajach), państwa mające obecnie bardziej zaawansowane rynki PPP powoływały tzw. publiczne ośrodki kompetencji PPP (np. Partnerships UK w Wielkiej Brytanii, Partnershaften Deutschland w Niemczech, Parpublica w Portugalii, Mission d’appui aux PPP we Francji).

Celem tego typu ośrodków jest wykorzystywanie i gromadzenie doświadczeń sektora publicznego uzyskiwanych w prowadzonych projektach PPP na potrzeby tegoż sektora przy realizacji przyszłych projektów PPP. Dzięki zogniskowaniu doświadczeń w ośrodku kompetencji uzyskana wiedza i doświadczenia są przekazywane i ponownie wykorzystywane, co pozwala na zawieranie coraz korzystniejszych transakcji z punktu widzenia interesu sektora publicznego, czyli w efekcie końcowym tańszych dla każdego podatnika. W przypadku braku istnienia publicznego ośrodka kompetencji know-how zdobyty przy danym projekcie (również ten o źródłach porażek) jest często bezpowrotnie przez sektor publiczny tracony.

W istniejących uwarunkowaniach optymalnym ulokowaniem ośrodka w systemie instytucji zajmujących się PPP wydaje się być jego działalność w formie spółki powiązanej z Bankiem Gospodarstwa Krajowego. Jako bank państwowy, instytucja mająca duże doświadczenie we współpracy z jednostkami sektora finansów publicznych, w tym z samorządami, BGK jest wiarygodnym, renomowanym podmiotem, oraz, co w przypadku konieczności ścisłej współpracy pomiędzy ośrodkiem kompetencji a jednostkami sektora publicznego niezmiernie ważne, cieszącym się zaufaniem tychże jednostek.

Część projektów rozważanych do przeprowadzenia w formule PPP boryka się z zarzutami, że brak pewności, czy ta forma realizacji przedsięwzięcia będzie korzystniejsza z punktu widzenia interesu społecznego aniżeli np. samodzielna realizacja inwestycji przez sektor publiczny poprzez udzielanie kolejnych zamówień publicznych. Ze względu na odmienność tych dwóch rodzajów realizacji inwestycji, w tym w szczególności przejęcie części ryzyka projektu przez partnera prywatnego w projektach PPP, porównanie dostępnych opcji nie jest łatwe i wymaga specjalistycznej wiedzy. Zwłaszcza gdy nieraz pozornie tańsza opcja samodzielnej realizacji projektu nie uwzględnia wszystkich kosztów, które natomiast uwzględnia droższa na pierwszy rzut oka opcja PPP.

O ile już samo porównanie dostępnych opcji jest skomplikowane, jeszcze trudniejsze jest przekonanie do właściwego wariantu osób niemających fachowej wiedzy - obserwatorów życia publicznego, dziennikarzy, radnych, działaczy itd. Niektóre zagadnienia niezbędne do faktycznego porównania dostępnych opcji, takie jak np. zmiana wartości pieniądza w czasie czy ekonomiczny koszt ryzyka, nie są wiedzą powszechnie znaną.

Z tego względu publiczny ośrodek kompetencji w procesie certyfikacji projektów PPP mógłby dostarczać władzom publicznym, ale również innym podmiotom, narzędzia do całościowej oceny projektu. Wydawanie oceny przez niezależną instytucję związaną z BGK, niemającą interesu w forsowaniu złych projektów na siłę, stanowiłoby wiarygodne źródło oceny sposobu przygotowania przedsięwzięcia oraz korzystności jego realizacji. Wydaje się, że sięgnięcie po taką opinię powinno być dobrowolne, przynajmniej na poziomie samorządów.

Posiadane przez jednostki publiczne przygotowujące projekty PPP kompetencje są siłą rzeczy ograniczone i nie odpowiadają w pełni wyzwaniom stawianym przez złożone przedsięwzięcia, jakimi są projekty partnerskie. Konieczne jest zatem korzystanie z profesjonalnych firm doradczych mających odpowiednią wiedzę. Aby jednak z usług doradczych w pełni skorzystać, należy posiadać umiejętności zarządzania projektami oraz koordynowania procesu przygotowania projektów, zlecania prac doradcom oraz ich umiejętnego odbioru - tylko bowiem dobrze postawione pytania prowadzą do uzyskania wnoszących wkład do projektu odpowiedzi i rezultatów.

Jak pokazuje praktyka, przedstawiciele sektora publicznego niejednokrotnie nie wiedzą, czego wymagać od doradców, a także mają trudności z odpowiednim zweryfikowaniem i odebraniem otrzymanych wyników prac. Ośrodek kompetencji PPP mógłby wcielać się w rolę project menedżera zarządzającego procesem przygotowania projektu w ścisłej współpracy z jego sponsorem, w szczególności występować w jego imieniu i na jego rzecz w kontaktach z doradcami i pozostałymi uczestnikami procesu. Dzięki temu nawet mniejsze jednostki publiczne miałyby do dyspozycji kompetencje niezbędne do odpowiedniego przygotowania projektu. Działanie ośrodka kompetencji byłoby zatem nie tyle zastąpieniem kompetencji już istniejących na rynku, ile ich uzupełnieniem i szansą na ich optymalne wykorzystanie.

Biorąc pod uwagę sytuację na polskim rynku, szybkie powstanie publicznego ośrodka kompetencji PPP wydaje się być warunkiem koniecznym do znacznego przyspieszenia realizacji projektów w tej formule. Umocniłoby to pozycję negocjacyjną sektora publicznego w rozmowach z partnerami prywatnymi oraz dało podstawę do podjęcia decyzji dotyczącej uczestnictwa w PPP bądź rezygnacji z tej metody realizacji inwestycji w przypadku konkretnych projektów. Doświadczenia zagraniczne pokazują, że publiczny ośrodek kompetencji powinien być tworzony na jak najwcześniejszym etapie. Im wcześniej, tym lepiej. Na nas już zatem najwyższa pora.

@RY1@i02/2010/200/i02.2010.200.205.003a.001.jpg@RY2@

Fot.Archiwum

Jan Dziekański, dyrektor Departamentu Finansowania Strukturalnego i Doradztwa, Sektor Publiczny, BGK