Samorząd nie może dotować prywatnych inwestycji ekologicznych

Czy gminy i powiaty mogą udzielać obecnie dotacji na rzecz proekologicznych działań dla mieszkańców, takich jak usuwanie azbestu z dachów czy instalację odnawialnych źródeł energii?

Od 1 stycznia 2010 r. uległy likwidacji wszystkie powiatowe oraz gminne fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, a ich środkami dysponują teraz starostowie i wójtowie (burmistrzowie lub prezydenci miast). Zmiany te wprowadziła ustawa z 20 listopada 2009 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 215, poz. 1664). Zgodnie z wcześniej obowiązującymi przepisami przychodami gminnych i powiatowych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej były środki z tytułu opłat i kar środowiskowych, które w 20 proc. zasilały fundusze gminne, a w 10 proc. powiatowe.

Obecnie przychody te w dotychczasowych proporcjach stanowią dochody budżetów gmin i powiatów. Należności i zobowiązania zlikwidowanych funduszy stały się równocześnie należnościami i zobowiązaniami powiatów albo gmin.

Likwidacja powiatowych i gminnych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej wynika bezpośrednio z założeń reformy finansów publicznych opracowanej przez resort finansów. Akt normatywny stanowiący fundament tej reformy, tj. ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240), przewiduje funkcjonowanie w sektorze finansów publicznych wyłącznie państwowych funduszy celowych pozbawionych osobowości prawnej. Dlatego też po wejściu w życie tej ustawy (1 stycznia 2010 r.) w sektorze finansów publicznych nie mogą funkcjonować inne rodzaje funduszy celowych, w szczególności powiatowe i gminne fundusze ochrony środowiska.

Zgodnie z art. 403 ustawy Prawo ochrony środowiska w brzmieniu nadanym przez nowelę z 20 listopada 2009 r. do zadań powiatów i gmin należy obecnie finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej w zakresie określonym wymienionych w nim punktach art. 400a ust. 1 ustawy w wysokości nie mniejszej niż kwota wpływów z tytułu opłat i kar środowiskowych stanowiących dochody budżetów samorządów. Rozpoznając zgłoszony problem, swoje stanowisko musiało zająć również Ministerstwo Finansów. Wyjaśniło ono, że w obowiązującym stanie prawnym do wydatkowania środków zgromadzonych w budżetach powiatów i gmin na finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej znajdują zastosowanie wprost przepisy ustawy o finansach publicznych. W szczególności należy mieć na uwadze jej art. 221, który reguluje problematykę udzielania dotacji celowej z budżetów samorządów. Podsumowując swoje stanowisko, Ministerstwo Finansów stwierdziło, że udzielenie dotacji celowej z budżetu jednostki samorządu na podstawie art. 221 ustawy o finansach publicznych jest uzależnione od spełnienia trzech warunków. Po pierwsze podmiot otrzymujący dotację nie może być podmiotem zaliczonym do sektora finansów publicznych. Po drugie podmiot otrzymujący dotację nie może działać w celu osiągnięcia zysku. I po trzecie dotacja celowa może być udzielona wyłącznie na cel publiczny związany z realizacją zadań jednostki samorządu. Na podstawie tego przepisu jest możliwe więc udzielenie dotacji osobie fizycznej, ale zadanie realizowane przez ten podmiot powinno mieć charakter celu publicznego związanego z realizacją zadań gminy lub powiatu udzielających dotacji.

Dotacja nie jest więc instrumentem umożliwiającym dofinansowanie osób fizycznych wykonujących przydomowe oczyszczalnie ścieków lub usuwających z dachów pokrycia z materiałów zawierających azbest (na podstawie odpowiedzi na interpelację nr 15673).

KS