Polityka budżetowa państwa nie pomaga samorządom

@RY1@i02/2011/246/i02.2011.246.08800020c.802.jpg@RY2@

Jarosław Kapsa, Urząd Miasta Częstochowa

Mówienie o czymś, co można nazwać świadomą polityką finansową samorządów, jest w obliczu obecnej płynnej sytuacji, delikatnie mówiąc nietrafne. Samorządy zmuszone są do balansowania na cienkiej linie możliwości, by sprostać swoim zadaniom. Przyjęcie budżetu przez rząd nie zmniejsza niepewności. Nie wiadomo, kiedy zostanie podniesiona składka rentowa, a w związku z tym, jakie będą rzeczywiste obciążenia budżetów samorządowych z tego tytułu. W projekcie budżetu państwa jest przewidziane zwiększenie o 450 mln zł subwencji oświatowej, by wyrównać wzrost składki. Ponieważ jednak subwencja pokrywa zaledwie 80 proc. wydatków płacowych w prowadzonych przez samorządy szkołach, koszty kolejnych podwyżek dla nauczycieli i jednoczesnego podniesienia składki rentowej mogą skumulować się w sposób niebezpieczny dla lokalnych budżetów. Pamiętajmy również, że wzrost składki rentowej dotyczy także opłacanych z budżetów samorządowych urzędników, pracowników kultury, pomocy społecznej, obiektów sportowych itd. A gminy należą do największych pracodawców w naszym kraju.

Na tym tle widać niefrasobliwość w narzucaniu samorządom zadań bez równoczesnego materialnego pokrycia dotacjami. Nadal nierozstrzygnięta jest sprawa ustawy o wspieraniu rodziny, która rodzić może dla jednostek samorządu terytorialnego skutki finansowe w wysokości 700 mln zł. Dopiero teraz, w czasie obrad komisji wspólnej rządu i samorządu, przyznaje się, że brak jest możliwości wygenerowania środków w budżecie państwa na pokrycie kosztów jej wdrażania. Niewiadoma jest także przyszłość szpitali publicznych. Nowa ustawa nakłada obowiązek ich restrukturyzacji przez przekształcenie w spółki lub pokrywania deficytu z budżetów lokalnych. Bez pomocy państwa to rozwiązanie może doprowadzić do upadłości wielu samorządów.

Rok 2012 będzie także czasem sprawdzenia trafności wcześniejszych inwestycji. Dostęp do środków pomocowych zachęcał do realizacji wielu marzeń bez refleksji nad możliwościami utrzymania nowych obiektów. Przybyły nowe muzea, hale widowiskowo-sportowe, stadiony, orliki, świetlice itd. Czy teraz, gdy rosną wydatki płacowe i energetyczne, a jednocześnie spada popyt na ofertę kulturalną i sportowo-rekreacyjną, samorządy będą w stanie udźwignąć ten ciężar? Mam nadzieję, że to doświadczenie pozytywnie wpłynie na planowanie inwestycyjne programujące nowy okres pomocy UE. Nie można pozwolić sobie na modernizację ponad stan.

W zdecydowanej większości samorządów ponad 90 proc. wydatków ma charakter sztywny, narzucony poprzednimi decyzjami. Trwa realizacja rozpoczętych już inwestycji, nie zawsze jest możliwe ich ograniczenie lub zaniechanie. Nie da się szybko zmniejszać wydatków bieżących, redukcja urzędników czy nauczycieli to proces rozłożony w czasie, skutkujący oszczędnościami dopiero po roku. Możliwości manewru są więc bardzo małe. Jeżeli sytuacja gospodarcza, a tym samym finansowa kraju, nie ulegnie wyraźnej poprawie, będziemy mieli w czasie II kadencji rządu Donalda Tuska podobne zjawisko, jak w czasie sanacji na początku lat 30. XX w. Melanż wiary w ozdrowieńczą moc centralnej władzy i finansowej zapaści gmin doprowadził do praktycznej likwidacji polskiej samorządności, w blisko 70 proc. gmin wprowadzono zarząd komisaryczny. Sprawdziło się to w niektórych przypadkach, z uznaniem oceniany jest dorobek komisarza Stefana Starzyńskiego w Warszawie. Ale w większości miast centralizm doprowadził do zaniedbań rozwojowych, niszcząc tradycje społeczności obywatelskiej.

Czy koniecznie musimy powtarzać ten błąd? Czy w imię troski o całość finansów publicznych poświęcimy samorządność? Czy na tym ma polegać współczesny model modernizacji?

ŁS