Kto może otrzymać dotacje na prowadzenie prywatnego żłobka

Oprócz gmin zakładać żłobki i kluby dziecięce mogą również osoby fizyczne, prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Właściciele takich prywatnych placówek, którzy chcieliby uzyskać dodatkowe, poza opłatami pobieranymi od rodziców, pieniądze na ich prowadzenie, mogą otrzymać na ten cel dotację z gminy. Muszą jednak sprawdzić, czy dany samorząd udziela dofinansowania, bo ustawa z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (zwana żłobkową) nie nałożyła na nie takiego obowiązku - wspierania prywatnych instytucji opieki. Jeżeli gmina zdecyduje się na udzielanie wsparcia, to jego wysokość oraz zasady udzielania muszą być określone w uchwale podjętej przez radnych. [Przykład 1]

Pierwszym podstawowym warunkiem uzyskania dotacji jest to, aby prywatna instytucja opieki spełniała wymagania wynikające z powołanej wyżej ustawy. W żłobku mogą przebywać dzieci od 20 tygodnia życia do końca roku szkolnego, w którym kończy ono trzy lata. W wyjątkowych przypadkach okres ten może być przedłużony do czasu zakończenia roku szkolnego, w którym maluch ma już cztery lata. Żłobek ma ponadto:

● zapewnić dziecku opiekę w warunkach zbliżonych do domowych,

● zagwarantować maluchom właściwą opiekę pielęgnacyjną oraz edukacyjną,

● prowadzić zajęcia opiekuńczo-wychowawcze i edukacyjne.

Szczegółowe zadania prowadzący żłobek musi wskazać w statucie placówki, w którym zostaną też określone warunki przyjmowania dzieci oraz zasady ustalania opłat za pobyt i wyżywienie, gdy dziecko jest nieobecne. Z kolei w regulaminie organizacyjnym powinny być podane godziny pracy żłobka. Należy przy tym zaznaczyć, że przepisy zastrzegają, że instytucja ta ma zapewniać opiekę nad dzieckiem przez 10 godzin dziennie, i tylko w uzasadnionych sytuacjach, i za dodatkową opłatą taki pobyt może być przedłużony.

Ponadto ustawa żłobkowa określa kwalifikacje zawodowe osób, które będą pełniły funkcję dyrektora żłobka oraz opiekuna. Ten ostatni może zajmować się maksymalnie ośmiorgiem dzieci, a jeżeli w grupie znajduje się dziecko niepełnosprawne, które nie ukończyło jeszcze roku lub wymaga szczególnej opieki, to pod jego opieką może przebywać pięcioro maluchów.

Określone wymagania musi też spełniać lokal, w którym będzie prowadzona taka placówka. Wskazuje na nie rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 25 marca 2011 r. w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych dotyczących żłobków i klubów dziecięcych (Dz.U. nr 69, poz. 367). Zgodnie z nim lokal musi mieć m.in. odpowiednią powierzchnię przypadającą na jedno dziecko i zapewnioną ochronę przeciwpożarową przewidzianą dla budynków zaliczonych dla kategorii zagrożenia ludzi ZL II. Spełnienie standardów lokalowych musi potwierdzać pozytywna opinia straży pożarnej oraz inspekcji sanitarnej.

Kolejnym krokiem, który musi podjąć prowadzący prywatny żłobek, aby uzyskać dotację, jest wpisanie go do rejestru takich placówek prowadzonych przez gminy. Taki wpis jest zresztą obowiązkowy dla wszystkich instytucji, które oferują opiekę nad dziećmi w wieku do lat trzech, niezależnie od tego, czy samorząd udziela dotacji na przebywające w nim maluchy.

Aby zarejestrować żłobek, konieczne jest złożenie w gminie wniosku o uzyskanie wpisu i dołączenie do niego:

● oświadczenia o numerach REGON i NIP,

● wyciągu z rejestru publicznego (np. KRS) potwierdzającego status podmiotu w przypadku osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,

● oświadczenie o niekaralności za przestępstwo popełnione umyślne, jeżeli jest to osoba fizyczna.

Natomiast do wglądu przedstawiany jest dokument stwierdzający tytuł prawny do lokalu, w którym ma być prowadzona opieka, dowód osobisty lub inny dokument potwierdzający tożsamość osoby, która rejestruje żłobek. Należy też załączyć dowód dokonania opłaty, ponieważ wpis do rejestru jest płatny. Jej wysokość określa uchwała radnych, ale nie może to być więcej niż 50 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Jeszcze przed dokonaniem wpisu w lokalu zostanie przeprowadzona wizytacja, zarządzona przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Celem takiej inspekcji jest sprawdzenie, czy zapewnia on bezpieczne i higieniczne warunki wychowania i opieki nad dziećmi. Jeżeli okaże się, że prowadzący prywatny żłobek spełnia wszystkie wymogi związane z rejestracją oraz standardem lokalu, otrzyma wpis i potwierdzające ten fakt zaświadczenie.

W sytuacji gdy prowadzący żłobek dokonał formalności związanych z jego założeniem i zarejestrowaniem, może ubiegać się o udzielenie przez gminę dotacji, o ile jej władze podjęły taką decyzję. Jeżeli tak jest, właściciel placówki powinien zapoznać się z uchwałą podjętą przez radnych, bo to w niej zawarte są szczegółowe zasady uzyskania dofinansowania. Uchwała określa przede wszystkim wysokość wsparcia. Może być ono inne w każdej gminie, co jest uzależnione, m.in. od możliwości finansowych danego samorządu oraz liczby działających na jej terenie prywatnych żłobków, które mogą potencjalnie ubiegać się o dotację czy oferowanych przez nie miejsc.

Kolejnym ważnym elementem uchwały są kryteria przyznania dotacji. W ich ustalaniu samorządy muszą się przede wszystkim kierować zapisami ustawy żłobkowej, mogą jednak wprowadzić dodatkowe warunki, od których spełnienia będzie uzależnione uzyskanie wsparcia, np. miejsce zamieszkania dziecka. [Przykład 2]

Gmina może też w uchwale zastrzec sobie zmniejszenie wysokości miesięcznej dotacji w przypadku nieobecności dziecka spowodowanej np. chorobą.

Następnie uchwała powinna wskazywać, jakie dokumenty musi złożyć prowadzący żłobek oraz termin, którego przekroczenie powoduje, że dotacja na dany rok kalendarzowy nie będzie przyznana. Podstawowym dokumentem jest wniosek o udzielenie dotacji. Jego wzór jest zwykle określany w załączniku do podejmowanej uchwały. W wniosku należy podać np. nazwę organu prowadzącego żłobek, nazwę i siedzibę tej placówki, planowaną liczbę dzieci, które będą do niej uczęszczać i numer rachunku bankowego do dokonywania wpłat dotacji. Poza wymienionymi innymi dokumentami, których dołączenia mogą wymagać gminy są:

● oświadczenie rodziców lub opiekunów prawnych dziecka z deklaracją zapisu dziecka do żłobka,

● zaświadczenie lub oświadczenie o posiadaniu wpisu do gminnego rejestru żłobków i klubów dziecięcych,

● zobowiązanie do informowania gminy o zmianach dotyczących otrzymywanej dotacji, np. adresu lokalu, w którym prowadzony jest żłobek, czy zmianie liczby dzieci.

W uchwale mogą też być określone wzory dokumentów rozliczeniowych, które prowadzący żłobek po uzyskaniu kolejnych transz dotacji będzie musiał składać w gminie.

W związku z tym, że ustawa określa jedynie ogólne zasady udzielania dotacji, które są potem rozwijane w uchwale radnych, niektóre samorządy mają problem z prawidłowym sformułowaniem tych kryteriów. [Przykład 3]

Do najczęściej popełnianych błędów należy uzależnianie przyznania dotacji od tego, czy rodzice dziecka objętego opieką w żłobku pracują i stawianie warunku w postaci kontrolowania przez urzędników uczęszczania dzieci do placówki i dokumentów finansowych potwierdzających prawidłowość wydatkowanych pieniędzy z dotacji. Nieprawidłowym działaniem jest też ustalanie w uchwale innych terminów rozliczania przez prowadzącego żłobek uzyskanej dotacji, niż te wynikające z ustawy o finansach publicznych.

Gmina może przyznać też dofinansowanie właścicielowi prywatnego klubu dziecięcego działającego 5 godzin dziennie, pod warunkiem że:

● spełnia warunki wynikające z ustawy żłobkowej,

● wpisał placówkę do rejestru,

● złożył wniosek o udzielenie dotacji w wyznaczonym terminie.

Ustawa z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (ustawa żłobkowa) daje samorządom możliwość przyznawania dofinansowania prywatnym instytucjom opieki, ale tylko w formie dotacji celowej na przebywające w nich dzieci, a nie na jej utworzenie. To oznacza, że właściciel żłobka musi najpierw uruchomić placówkę, wyposażyć ją, zatrudnić odpowiednią kadrę i zarejestrować w gminie. Dopiero potem może złożyć wniosek o udzielenie dotacji. Jeżeli natomiast osoba taka chciałaby uzyskać dodatkowe pieniądze na założenie żłobka i jest bezrobotna, może ubiegać się o dotację z powiatowego urzędu pracy na prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Fundusze na własną firmę może też otrzymać z środków UE w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki.

Ponieważ ustawa żłobkowa pozostawia gminom wybór w kwestii udzielania dofinansowania prywatnych miejsc opieki, to może ustalić takie kryteria jej przyznania, wśród których znajdzie się warunek zameldowania lub zamieszkania dziecka na jej terenie. To oznacza, że do udzielenia dotacji nie jest też zobowiązany ten sąsiedni samorząd, w którym mieszka maluch uczęszczający do żłobka. W opinii Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej gminy mogą jednak zawrzeć między sobą porozumienie, na podstawie którego jedna z nich przejmuje prowadzenie określonego działania (dotowanie żłobka), a pozostałe mają udział w kosztach jego realizacji. W takiej sytuacji prywatna placówka zapewniająca taką opiekę mogłaby otrzymywać dotację na każde dziecko pochodzące z gmin objętych porozumieniem.

Zgodnie z art. 60 ustawy żłobkowej kompetencja rady gminy obejmuje określenie w uchwale wysokości i zasady ustalania dotacji celowej. Zdaniem Regionalnej Izby Obrachunkowej w Opolu (uchwała nr 19/61/2011 i nr 23/65/2011) ustalenie w uchwale kryterium, które uzależnia przyznanie dotacji od tego, czy opiekunowie dziecka są zatrudnieni, wykracza poza zakres ustawowej delegacji. Dotacja celowa przysługuje bowiem na każde dziecko objęte opiekę, bez względu na to, czy jego rodzice pracują. RIO uznało, że celem wsparcia przyznawanego przez gminy nie jest umożliwienie podjęcia lub kontynuowania aktywności zawodowej rodziców dziecka, poprzez zwiększenie dostępności miejsc opieki nad dziećmi, ale dofinansowanie sprawowanej przez uprawnione podmioty opieki nad dziećmi.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. nr 45, poz. 235).