Zmiany przepisów powodem błędów rachunkowych gmin

Z przedstawionego przez Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych sprawozdania z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego w 2010 roku wynika, że większość samorządów poradziła sobie z nowymi przepisami ustawy o finansach publicznych. Tylko niektóre jednostki pogubiły się w ich stosowaniu.

Jak przypomina Krajowa Rady RIO, ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) wprowadziła wiele istotnych zmian w zakresie finansów samorządów. Chodzi m.in. o likwidację niektórych jednostek (np. zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych), wprowadzenie nowych, jak przykładowo agencje wykonawcze do sektora publicznego. Nałożyła ona również na gminy nowe zadania. Muszą one przygotowywać wieloletnią prognozę finansową czy są zobowiązane do zrównoważenia budżetu bieżącego (wydatki bieżące nie mogą przekraczać dochodów bieżących). Ustawa o finansach publicznych zawiera również nowe regulacje dotyczące zadłużania samorządów (indywidualny wskaźnik), które będą co prawda obowiązywały od 2014 roku, ale już od tego roku samorządy muszą się przygotowywać do ich wdrożenia. Od 2010 roku funkcjonuje też zmieniona procedura uchwalania budżetu. Rady gmin i miast oraz pozostałe organy stanowiące jednostek miały też mniej czasu na uchwalenie budżetu jednostki.

W 2010 roku regionalne izby obrachunkowe wydały 2973 opinie o projektach budżetu, z czego 1819 stanowiły opinie pozytywne, 1139 opinie pozytywne z uwagami, a jedynie 15 opinie negatywne. W porównaniu z 2009 rokiem wzrosła liczba opinii pozytywnych z uwagami. Jak wynika ze sprawozdania, błędy dotyczyły m.in.:

● nieprawidłowego zaplanowania wysokości deficytu budżetu i niewłaściwego wskazania źródła pokrycia tego deficytu,

● niezaplanowania wydatków na finansowanie obligatoryjnych zadań własnych,

● planowania wydatków na zadania niemieszczące się w katalogu zadań właściwej jednostki,

● niewłaściwego i nieprecyzyjnego udzielania upoważnień dla organu wykonawczego,

● niewłaściwego stosowania klasyfikacji budżetowej,

● nieustalenia podziału dochodów na bieżące i majątkowe.

Organy stanowiące samorządów również częściej niż w latach poprzednich zmieniały budżety jednostek. W 2010 roku liczba uchwał i zarządzeń zmieniających budżet wyniosła 95 828 i była o 10,7 proc. większa niż w 2009 roku. Regionalne izby obrachunkowe przeprowadzały również kontrole w samorządach. Jak wynika ze sprawozdania, w ramach czynności kontrolnych w 2010 roku stwierdzono 16 481 przypadków wystąpienia nieprawidłowości. Dotyczyły one najczęściej realizacji budżetu (37,9 proc.), w tym dochodów i przychodów (21,8 proc.) oraz wydatków i rozchodów (15,2 proc.). Prawie 1/5 nieprawidłowości dotyczyła księgowości i sprawozdawczości budżetowej (21,2 proc.). Jednostki popełniały również błędy w zakresie udzielanych zamówień publicznych (14,0 proc.)

W zakresie księgowości i sprawozdawczości budżetowej RIO wykazały 3494 przypadków działań naruszających obowiązujące przepisy i regulacje wewnętrzne jednostek. Nieprawidłowości te dotyczyły m.in. błędnego stosowania klasyfikacji budżetowej dochodów i wydatków (293 przypadki), wykazywania w sprawozdaniach danych niezgodnych z ewidencją (275 przypadków), nieprowadzenia ksiąg rachunkowych na bieżąco (264) bądź ich nierzetelnego prowadzenia (257), a także m.in. niesporządzania wszystkich wymaganych sprawozdań (106). Przypomnijmy, że za tego rodzaju naruszenia kierownik jednostki bądź inny odpowiedzialny urzędnik może ponieść odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Największa grupa naruszeń dotyczyła jednak wykonania budżetów. Izby w wyniku kontroli wykazały 3608 przypadków błędnego zastosowania przepisów. Najczęściej jednostki nie weryfikowały deklaracji podatkowych w podatku od nieruchomości, podatku rolnym i od środków transportowych (315 przypadków) lub weryfikowały je nierzetelnie. W 280 przypadkach samorządy niewłaściwie stosowały przepisy egzekucji lub w ogóle zaniechały czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych dotyczących zaległości z tytułu podatków i opłat. Często również ustalały lub określały wysokość zobowiązania podatkowego niezgodnie z obowiązującymi przepisami lub uchwałami rady.

Biorąc pod uwagę obecne dyskusje dotyczące deficytów i zadłużania, warto wskazać, że KR RIO przyznała w sprawozdaniu, że samorządy są największym inwestorem w Polsce. Ponadto poziom ich zadłużenia wynosi 33,8 proc. dochodów, co jest bardzo dobrym wskaźnikiem. Przypomnijmy, że zgodnie z ciągle obowiązującymi wskaźnikami zadłużenia, każdy samorząd może zaciągnąć długi do poziomu 60 proc. swoich dochodów. Niewątpliwie zadłużenie wzrosło w 2010 roku w stosunku do lat poprzednich. Sprawozdanie wskazuje na dwie przyczyny takiego stanu rzeczy. Po pierwsze wzrost wydatków inwestycyjnych, a po drugie spadek dochodów.

Jak stwierdza KR RIO, wyraźnie widoczny związek wskaźnika zadłużenia ze stopniem zamożności samorządów oraz przeciętnie niewysoki, daleko odbiegający od ustawowej granicy 60 proc. poziomu zadłużenia jednostek, świadczą o umiejętności realnej oceny możliwości spłaty zaciąganych zobowiązań. Sytuacja finansowa większości jednostek - czytamy dalej w sprawozdaniu - umożliwia inwestowanie głównie dzięki zaciąganiu zobowiązań. Większość kredytów zaciągana była na wkład własny do projektów współfinansowanych ze środków UE.

● 2414 gmin,

● Miasta Stołecznego Warszawy,

● 64 miast na prawach powiatu,

● 314 powiatów,

● 16 województw,

● 165 związków międzygminnych,

● 1 związku powiatów.

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl

Art. 25a ust. 1 pkt 7 ustawy z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 55, poz. 557 z późn. zm.).