Jak zaplanować finanse jednostki samorządu terytorialnego na 2013 r.

Gminy, miasta, powiaty i województwa przygotowują obecnie projekty budżetów na 2013 r. Muszą to zrobić do 15 listopada. Zaplanowanie dochodów i wydatków od kilku lat jest trudne z uwagi na kryzys w Europie oraz spowolnienie polskiej gospodarki. W przyszłym roku, jak zapowiadają ekonomiści, zjawiska te mogą się pogłębić. Co więcej, samorządy muszą opracowywać swoje plany finansowe w niepewnej sytuacji legislacyjnej. Już w marcu tego roku Ministerstwo Finansów przedstawiło projekt nowelizacji ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw, który przewiduje wprowadzenie tzw. reguły wydatkowej w jednostkach samorządowych. Samorządy twierdziły, że reguła jest niepotrzebna. Trudno dziś powiedzieć, czy zostanie ona wprowadzona, ponieważ do dziś rząd nie przyjął tej zmiany, nie mówiąc o dalszych pracach legislacyjnych w parlamencie. Samorządy nie powinny więc brać pod uwagę przepisów dotyczących reguły wydatkowej przy planowaniu budżetu. Wydaje się też, że nie wejdą w życie zmiany w części równoważącej i regionalnej subwencji ogólnej, czyli w popularnie zwanym janosikowym. Prace nad obywatelskim projektem ustawy w komisjach sejmowych zakończyły się fiaskiem. Drugie głosowanie w Sejmie miało się odbyć po wakacjach, ale wiele wskazuje na to, że zostało ono bezterminowo odłożone. Duże miasta i Mazowsze, które miały skorzystać na tych zmianach, nie powinny więc uwzględniać tego w swoich planach finansowych na 2013 r.

Planując przyszłoroczne dochody i wydatki, jednostki muszą jednak wziąć pod uwagę tegoroczne zmiany legislacyjne, takie jak np. wynikające z ustawy z 29 czerwca 2o11 r. wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U z 2011 r. nr 149, poz 887 z późn. zm.).

Przypomnijmy, że na przedłożenie projektu regionalnej izbie obrachunkowej oraz organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego, a więc radzie gminy, miasta, powiatu lub sejmikowi województwa, mają czas do 15 listopada. W projektach muszą jednak przyjąć różnego rodzaju wskaźniki budżetowe. Należy do nich zaliczyć m.in. planowany wzrost PKB w kraju, poziom subwencji i dotacji, zmiany stawek podatków i opłat lokalnych, udziału we wpływach z podatków dochodowych. Część z tych wskaźników jest już znana.

Z projektem uchwały budżetowej samorządy muszą też przedstawić projekt uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej lub jej zmian. Regionalna Izba Obrachunkowa również w tym przypadku wydaje opinię. Dotyczy ona prawidłowości planowanej kwoty długu jednostki samorządu terytorialnego wynikającej z planowanych i zaciągniętych zobowiązań, o której mowa w art. 226 ust. 1 pkt 6 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.). Innymi słowy, Izba określa indywidualny wskaźnik zadłużenia każdej jednostki.

Stawki i opłaty

Opracowując projekt budżetu, jednostki muszą wziąć pod uwagę wskaźniki makroekonomiczne. Ogłosił je rząd w projekcie ustawy budżetowej na 2013 r. Wynika z niej, że wzrost PKB wyniesie 2,2 proc., średnioroczna inflacja - 2,7 proc. Rada Ministrów założyła też, że główna stopa procentowa NBP (referencyjna) wyniesie w 2013 r. średnio 4,7 proc., natomiast w przyszłym roku spadnie do 4,4 proc. Nasza waluta umocni się do głównych walut światowych. Średnio za euro trzeba w tym roku zapłacić 4,21 zł, a za dolara - 3,32 zł. W 2013 r. za jedno euro zapłacimy 4,05 zł, a za dolara - 3,2 zł.

Kolejne wskaźniki wynikają z ustaw i obwieszczeń.

W obwieszczeniu z 2 sierpnia 2012 r. w sprawie górnych granic stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych w 2013 r. (M.P. z 2012 r., poz. 587) minister finansów ogłosił maksymalne stawki. Wzrosną one o 4 proc., czyli wskaźnik inflacji.

Samorządy planując budżet, a zwłaszcza dochody, powinny więc określić, czy w przyszłym roku podwyższą stawki podatku od nieruchomości, podatku od środków transportowych, opłaty targowej, uzdrowiskowej i in. Obwieszczenie jest dla nich wyznacznikiem, ponieważ nie mogą podnieść stawek podatków i opłat lokalnych powyżej poziomu określonego przez ministra finansów. Przypomnijmy, że w poszczególnych gminach i miastach mogą funkcjonować inne stawki niż maksymalne. Oznacza to, że jeśli przykładowo w tym roku obowiązywały stawki niższe od maksymalnych, to w przyszłym roku podwyżki mogą być wyższe niż 4 proc.

Z projektu ustawy budżetu państwa na 2013 r. wynika też, że w przyszłym roku zwiększą się minimalnie udziały samorządów w podatku dochodowym od osób fizycznych. W tym roku udział ten wynosi 49,11 proc., a w przyszłym roku zostanie podniesiony do 49,27 proc. Udział w podatku dochodowym od osób prawnych nie zmieni się i wyniesie 22,86 proc. Jeśli przełożymy udział procentowy na liczby, do samorządowej kasy w przyszłym roku powinno wpłynąć 29,6 mld zł z CIT oraz 43 mld zł z PIT. W najbliższym czasie minister finansów ma również przekazać informację o kwotach subwencji, które zostaną przekazane samorządom w 2013 r. roku.

Opinia RIO

Po otrzymaniu projektu budżetu regionalne izby obrachunkowe muszą wydać opinię. Wydają opinie pozytywne, pozytywne z uwagami oraz negatywne. Jak wynika ze sprawozdania z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2011 r. składy orzekające Izb wydały 2971 opinii, z czego 1656 stanowiły opinie pozytywne, 1274 opinie pozytywne z uwagami, a jedynie 41 opinie negatywne. W sprawozdaniu RIO wskazały również na najczęściej powtarzające się błędy w uchwałach (patrz ramka). Jest to wskazówka dla jednostek, aby na te elementy zwróciły szczególną uwagę przy planowaniu budżetu na przyszły rok.

Najczęstsze błędy popełniane w uchwałach

wniewyodrębnieniu dochodów z podziałem na bieżące i majątkowe,

wbłędnym stosowaniu klasyfikacji budżetowej,

wniewyodrębnieniu dochodów z tytułu opłat i kar pieniężnych za korzystanie ze środowiska i wydatków z tego tytułu,

wnieprawidłowym zaplanowaniu wysokości deficytu budżetu i niewłaściwym wskazaniu źródeł jego pokrycia,

wniezgodności wykazanych w budżecie kwot wydatków związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych,

wnieujęciu w załączniku dotacji wszystkich dotacji, w tym na zadania inwestycyjne, realizowane na podstawie porozumień z innymi samorządami,

wniewłaściwym i nieprecyzyjnym udzielaniu upoważnień dla organu wykonawczego oraz udzielaniu upoważnień bez podstawy prawnej,

wzaplanowaniu rezerwy ogólnej w wysokości poniżej minimalnego wskaźnika oraz niewskazaniu przeznaczenia rezerwy celowej,

wniezałączeniu do projektu budżetu materiałów informacyjnych,

wbłędach rachunkowych i pisarskich.

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl