Trudno poprawić los zwierząt samymi przepisami

Uchwałę każda gmina powinna podjąć co roku do 31 marca. Zgodnie z uchwałą z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 106, poz. 1002 z późn. zm. - dalej ustawa) określa ona program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt.

Dodatkowo w uchwale można określić plan znakowania zwierząt w gminie.

Program powinien zawierać również wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób ich wydatkowania. Oczywiście są to koszty, które ponosi gmina.

Opiniują weterynarz i społecznik

Projekt programu ma być przekazany do zaopiniowania przez właściwego powiatowego lekarza weterynarii, organizacje społeczne, których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, działającym na obszarze danej gminy oraz dzierżawcom lub zarządcom obwodów łowieckich, działających na tym terenie.

W art. 11a w ust. 2 ustawy określono dość precyzyjnie, co ma się znaleźć w programie, powstaje pytanie, jak gminy przekładają te zadania w ramy konkretnych działań. Niektóre z elementów programu są czytelne np. wskazanie, iż należy zapewnić miejsce bezdomnym zwierzętom w schronisku dla zwierząt - to nic innego jak obowiązek wyznaczenia przez gminę miejsca, które będzie przyjmowało bezpańskie zwierzęta. Odławianie bezdomnych zwierząt oznacza obowiązek odławiania przez właściwy, wskazany w uchwale podmiot, ewentualnie informację, iż powinno się to odbywać za pomocą przeznaczonego do tego celu sprzętu. Poszukiwanie właścicieli dla bezdomnych zwierząt to opracowanie działań promujących adopcję zwierząt, kampanii reklamowych, kampanii społecznych. Jeśli chodzi o wskazanie gospodarstw rolnych - to analogicznie jak w przypadku schronisk należy podać miejsca o charakterze gospodarstwa rolnego, w którym można przyjąć zwierzęta gospodarskie. Natomiast element programu - sposób opieki nad wolno żyjącymi kotami - pozostawia duże pole do interpretacji dla gmin.

Gminy w różnym stopniu zaangażowały się w realizację nałożonego obowiązku i podjęły próby uchwalenia takich programów.

Solidny Poznań

Uchwała rady miasta Poznania punkt po punkcie realizuje postanowienia art. 11 a ustawy. W sposób precyzyjny określa podmioty właściwe do realizacji programu. W zakresie opieki nad wolno żyjącymi kotami wskazuje, iż polega ona na ustaleniu miejsca przebywania takich kotów, tworzeniu rejestru społecznych opiekunów kotów wolno żyjących, dokarmianiu, sterylizacji, kastracji, zapewnieniu opieki nad rannymi lub chorymi zwierzakami, prowadzeniu kociego szpitala. W zakresie odławiania zwierząt bezdomnych nie poprzestano na wskazaniu właściwego schroniska oraz jednostki właściwej za odławianie, ale również przyjęto, iż odławianie może odbywać się wyłącznie za pomocą specjalistycznego sprzętu, który nie stwarza zagrożenia dla życia i zdrowia zwierząt. Określając zasady poszukiwania właścicieli dla bezdomnych zwierząt, jako bonus podano, iż właściciele adoptujący zwierzęta ze schronisk są zwolnieni od wnoszenia corocznej opłaty za posiadanie psa. Poznań znalazł również gospodarstwo rolne, które może przyjmować bezdomne zwierzęta gospodarskie. Napisano, że będą podmioty odpowiedzialne za całodobową opiekę weterynaryjną w przypadku zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt (minusem jest, że nie wskazano wprost w uchwale kliniki, z którą umowa zostanie podpisana). Wątpliwości budzi też, iż schronisko będzie udzielało pomocy weterynaryjnej w nagłych zdarzeniach, ale w ramach możliwości organizacyjnych.

Stolica z czipem

Uchwała rady miasta stołecznego Warszawy podaje priorytetowe rozwiązania, np. elektroniczne znakowanie zwierząt, sterylizację i kastrację, zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom, poszukiwanie nowych właścicieli dla nich oraz edukację mieszkańców w zakresie opieki nad czworonogami. W programie wyliczono jednostki odpowiedzialne za poszczególne zadania - schronisko oraz urząd miasta, zasady postępowania związane ze znakowaniem zwierząt czipami (obowiązek dla zwierząt bezdomnych przyjmowanych do schroniska) oraz prowadzenie akcji bezpłatnego czipowania przez urząd miasta. Określono w uchwale również zasady na podstawie których odbywa się pokrywanie kosztów czipowania zwierząt, a także te dotyczące ograniczania populacji bezdomnych zwierząt przez ich sterylizację i kastrację, jak również zasady opieki nad zwierzętami bezdomnymi i ich odławiania oraz finansowanie programu.

Częste błędy

Z analizy uchwał wynika, iż gminy nie w pełni jeszcze czują jak należy poprawnie uregulować sprawy zwierząt i jakość przepisów lokalnych jest bardzo różna.

Niektóre podjęte uchwały nie do końca realizują postanowienia ustawy i już na etapie wdrażania, w wyniku rozstrzygnięć nadzorczych wojewody, zostały uznane za nieważne. Przyczyny takich rozstrzygnięć są różne, ale zazwyczaj dotyczą niewypełniania upoważnienia z art. 11a.

Jakie błędy są popełnianie w uchwałach? Np. część z nich wskazuje jedynie, że realizacja programu odbywa się przez zawarcie umowy ze schroniskiem na przyjmowanie bezdomnych zwierząt. Taki zapis jest zbyt ogólnikowy i stanowi tylko deklarację. Nie jest realizacją programu.

Podobnie za mało precyzyjne jest wskazanie w programie zapisu o odławianiu zwierząt oraz zapewnieniu całodobowej opieki weterynaryjnej - przez podmioty, z którymi zostaną zawarte właściwe umowy, nie wynika z nich, kiedy, z jakim podmiotem oraz czy w ogóle zostaną one podpisane. Analogicznie nie można uznać za wykonanie programu tego, że zwierzęta gospodarskie zostaną umieszczone w gospodarstwie rolnym osoby, która podpisze z gminą stosowne porozumienia. Błędne jest samo stwierdzenie, iż gmina zapewni całodobową opiekę nad zwierzętami poszkodowanymi w wyniku zdarzeń drogowych. Nie stanowi realizacji art. 11 a ustawy stwierdzenie w programie, iż ślepe mioty będą podlegać usypianiu - należałoby wskazać podmiot odpowiedzialny za dokonywanie tego oraz zasady, na jakich usypianie miałoby się odbywać.

W innych przypadkach uchwały zostały uznane za nieważne z uwagi na niepełne wypełnienie programu zgodnie z art. 11a ustawy - brak jakiegoś zadania. Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż art. 11a ust. 2 stanowi zamknięty katalog działań, które muszą na swoim terenie realizować gminy, i które mają znaleźć odzwierciedlenie w programach.

Wątpliwości budzi również odwoływanie się w uchwale wprowadzającej program do innej uchwały regulującej np. wyłapywanie bezpańskich psów w celu bezpieczeństwa mieszkańców.

W uchwałach brakowało również wskazania środków finansowych przeznaczonych na dany rok kalendarzowy na realizację programu. Znalazły się wśród nich także takie, które w programach umieszczały zapis o dopuszczeniu uśmiercania zwierząt agresywnych stwarzających zagrożenie dla życia i zdrowia mieszkańców.

Środowiska związane z opieką nad zwierzętami również sygnalizowały na etapie prac nad projektami uchwał, iż podstawowe braki uniemożliwiają przeprowadzenie właściwej oceny i wydanie opinii w trybie art. 11 a ust. 7 i 8 ustawy.

W tym miejscu należy przypomnieć tryb konsultacji projektu uchwały. Ustawa mówi, iż m.in. organizacje społeczne zajmujące się ochroną zwierząt mają możliwość wydania opinii do projektu w ciągu 21 dni. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) ma obowiązek wywiązać się z trybu wynikającego z ustawy, ale nie ma obowiązku uwzględnić uwag i wniosków przesyłanych w ramach konsultacji, opinia, jak wiadomo, nie ma bowiem mocy wiążącej. Ważne jest samo przekazanie do konsultacji, a de facto nie ich zdanie na ten temat.

Niektóre gminy nie uchwaliły nadal, mimo upływu terminu, obowiazkowych programów. Głównym tego powodem jest brak wystarczających środków finansowych na danym terenie.

Uchwały, zgodnie z reprezentowanym stanowiskiem, nie muszą podlegać publikacji, ponieważ nie są aktami prawa miejscowego "nie rozstrzyga o prawach i obowiązkach podmiotów tworzących wspólnotę, ale jest aktem kierownictwa wewnętrznego konkretyzującym sposoby działania gminy zmierzające do osiągnięcia celów ustawowych" wynika z rozstrzygnięcia nadzorczego wojewody lubuskiego z 7 maja 2012 r. w sprawie uchwały rady gminy w Otyniu, podobnie stanowi rozstrzygniecie wojewody lubuskiego z 26 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwały rady gminy Zbąszynek.

Co w gminnym programie

Program musi zawierać informacje dotyczące:

● sposobu zapewnienia bezdomnym zwierzętom miejsca w schronisku dla zwierząt,

● sposobu opieki nad wolno żyjącymi kotami, w tym ich dokarmiania,

● odławiania bezdomnych zwierząt,

● obligatoryjnej sterylizacji albo kastracji zwierząt w schroniskach,

● poszukiwania właścicieli dla bezdomnych zwierząt, usypiania ślepych miotów,

● wskazania gospodarstwa rolnego w celu zapewnienia miejsca dla zwierząt gospodarskich,

● zapewnienia całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt.

Małgorzata Terlikowska

prawnik, pracownik urzędów administracji publicznej