Senior podpowie, gdzie ustawić ławeczkę i jak drukować rozkład jazdy

Złotym środkiem, który pomoże zrealizować te dwa postulaty, mogą okazać się rady seniorów, które już wkrótce zaczną działać w gminach. Ich funkcjonowanie, do tej pory dyskusyjne, zyskało wyraźną podstawę prawną dzięki ostatniej nowelizacji ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.). Dodano w niej art. 5c, który reguluje zasady powoływania tego typu lokalnych inicjatyw.

- Z punktu widzenia legalnego brak w dotychczasowym porządku prawnym regulacji umożliwiających tworzenie ciał doradczych skupionych wokół seniorów jednoznacznie może być uznany za czynnik blokujący powstawanie takich podmiotów - wskazuje Radosław Mędrzycki z Wydziału Prawa i Administracji UKSW.

Wiele sposobów

Nie oznacza to jednak, że rady seniorów, choć nazywały się różnie, nie działały do tej pory. Samorządy wyprowadzały możliwość ich powoływania z różnych przepisów. Na przykład w Łodzi uchwała rady miejskiej w sprawie powołania miejskiej rady seniorów została podjęta na podstawie art. 5b ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Ten pierwszy stanowi, że gmina podejmuje działania na rzecz wspierania i upowszechniania idei samorządowej wśród mieszkańców, ten drugi zaś, że do właściwości rady gminy należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy, które nie są zastrzeżone dla innych organów.

Z kolei w Lublinie społeczna rada seniorów została powołana w 2011 roku zarządzeniem prezydenta tego miasta na podstawie art. 31 ustawy o samorządzie gminnym, który wskazuje, że organ wykonawczy kieruje bieżącymi sprawami gminy.

Mimo że rady grupujące osoby starsze można było spotkać również w wielu innych jednostkach samorządu terytorialnego, np. Wrocławiu, Nysie czy Koninie, to nieustannie towarzyszyła temu dyskusja, czy ich funkcjonowanie rzeczywiście można wywieść z przepisów. W tego typu sprawach toczyły się postępowania nadzorcze wojewodów.

Czytelna podstawa

Teraz ten problem znika, jak tłumaczy Artur Koziołek, rzecznik prasowy Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji: - Celem poselskiej inicjatywy legislacyjnej dotyczącej nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym jest stworzenie, poprzez dodanie art. 5c, czytelnej podstawy prawnej dla rady gminy umożliwiającej powołanie gminnej rady seniorów mającej charakter konsultacyjny, doradczy i inicjatywny.

Nową instytucję rajcowie powołają albo z własnej inicjatywy, albo na wniosek środowiska seniorów. Nadadzą jej statut regulujący procedury wyboru członków rady seniorów spośród przedstawicieli osób starszych i podmiotów działających na ich rzecz, jak chociażby tych, które prowadzą uniwersytety trzeciego wieku.

- Na wniosek organu jednostki pomocniczej lub zainteresowanych środowisk seniorskich rada gminy będzie mogła utworzyć także radę seniorów jednostki pomocniczej - wyjaśnia Artur Koziołek.

Okazuje się jednak, że w związku ze zmianą ustawy pojawiają się kolejne wątpliwości prawne. Chodzi o los wcześniej funkcjonujących rad seniorów. Czy nowe przepisy oznaczają, że należy je rozwiązać i przeprowadzić procedurę ich powołania od nowa, już w myśl znowelizowanych przepisów? We Wrocławiu, gdzie rada do spraw seniorów powstała na mocy zarządzenia prezydenta, już się zastanawiają, co z tym fantem zrobić, choć ostateczna decyzja zapadnie dopiero po wejściu w życie nowego art. 5c ustawy, co stanie się po upływie 14 dni od publikacji nowelizacji w Dzienniku Ustaw (podpisał ją już prezydent).

- Mając na względzie samodzielność jednostek samorządu terytorialnego, decyzja o dalszym losie funkcjonujących do tej pory rad seniorów lub powołaniu rady na nowych zasadach powinna pozostawać w wyłącznej gestii właściwego organu gminy. Oceny tych działań dokonuje wojewoda - tłumaczy Artur Koziołek.

O ile więc resort administracji i cyfryzacji unika dawania lokalnym władzom porad, o tyle eksperci już wyrobili sobie w tej sprawie zdanie. [patrz ramka]

Szczegóły mają znaczenie

Wyjaśnienie kwestii proceduralnych nie zapewni automatycznie sukcesu radzie seniorów, bo oprócz podstawy prawnej gmina musi mieć odpowiednie podejście do tematu.

Zdaniem ekspertów dużym błędem byłoby, gdyby gminy ograniczyły się do powołania nowego ciała doradczego. Lepsza jest taka sytuacja, że to mieszkańcy sami z siebie zgłaszają konieczność powołania rady. Taką potrzebę można w nich rozbudzić, prowadząc odpowiednią akcję edukacyjną i pokazując, że głos seniorów zgrupowanych w radzie będzie brany pod uwagę przez lokalne władze.

- Wychodzę z założenia, że samorządowcy powinni reagować w ramach obowiązującego prawa i dostrzegać potrzeby wszystkich członków wspólnoty samorządowej, w tym oczywiście osób starszych. Bez wątpienia utworzenie rady seniorów ułatwi wyrażanie przez nich ich potrzeb i opinii - twierdzi Radosław Mędrzycki.

Tak jest chociażby we Wrocławiu, gdzie rada do spraw seniorów wskazała na potrzebę postawienia ławek w rejonach miasta wykorzystywanych przez seniorów do odpoczynku oraz drukowania większą czcionką rozkładów jazdy wieszanych na przystankach komunikacji miejskiej. - Nie muszą to być duże rzeczy. Czasem wystarczy ulepszyć szczegóły, żeby poprawić komfort życia seniorom - zauważa Anna Bytońska z Urzędu Miejskiego Wrocławia.

Rozumieją to również w Łodzi, gdzie po kilku latach działalności rady określa się ją mianem niezbędnej dla prawidłowego prowadzenia polityki proseniorskiej w mieście oraz zapobiegania marginalizacji osób starszych.

- Pośród wielu inicjatyw i działań podejmowanych przez członków miejskiej rady seniorów warto wymienić opiniowanie wniosków dotyczących zamiany mieszkań dla seniorów ze zbyt dużych lokali na mniejsze, interwencje u władz miasta w sprawie powstania hospicjum dla seniorów czy też wprowadzenia cateringu do domów dziennego pobytu - mówi Grzegorz Gawlik z łódzkiego magistratu. - Rada współorganizuje coroczne konferencje, podczas których zaproszeni goście poruszają tematy dotyczące seniorów, a osoby starsze mają okazję zadawać pytania i brać udział w interesujących dyskusjach. Wysłuchuje również skarg, opinii i próśb osób starszych - dodaje nasz rozmówca.

Ten ostatni aspekt jest szczególnie ważny, bo w nim ogniskuje się idea powołania rady.

- Istotne, aby rady seniorów stały się faktycznie reprezentacją osób starszych w gminie, nie zaś podmiotem reprezentującym wyłącznie opinie i stanowiska osób wchodzących w ich skład - tłumaczy Mędrzycki. Pytany przez nas ekspert wskazuje również, że tworząc radę seniorów, lokalne władze nie mogą jednocześnie zaniedbywać dialogu z innymi środowiskami. - Dobre administrowanie polega na szukaniu kompromisów. Skutki nadreprezentacji poglądów i pomysłów na życie wyłącznie jednej grupy wiekowej, niezależnie, czy będą to osoby starsze, młodzież, czy osoby w innym wieku, mogą i zapewne będą prowadzić do realnych konfliktów - przestrzega Radosław Medrzycki.

WAŻNE

Rady seniorów stały się faktycznie reprezentacją osób starszych w gminie, nie zaś podmiotem reprezentującym wyłącznie opinie i stanowiska osób wchodzących w ich skład

Piotr Pieńkosz

piotr.pienkosz@infor.pl

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2013/215/i02.2013.215.08800030a.803.jpg@RY2@

Wojciech Andrzejewski radca prawny, wspólnik w Kancelarii Prawnej Piszcz, Norek i Wspólnicy

Wydaje się, że wejście w życie nowych przepisów nie pozbawi legitymacji wcześniej powołanych gminnych rad seniorów i będą one mogły nadal funkcjonować. Nowe przepisy kwestii tej w ogóle nie regulują. Co prawda, w pierwotnej wersji projektu ustawy zawarty był przepis mówiący o obligatoryjnym zakończeniu działania dotychczas funkcjonujących rad seniorów nie później niż w ciągu roku od dnia wejścia w życie nowelizacji. W toku prac parlamentarnych został on jednak usunięty. W tym stanie rzeczy istota problemu sprowadza się do tego, czy dotychczasowe regulacje dawały kompetencje organom gmin do powoływania ciał konsultacyjno-doradczych zajmujących się problemami osób starszych. Jeżeli przyjmiemy, że nie, to konsekwentnie należałoby uznać, iż zawsze działały one bezprawnie. Jeżeli zaś uznamy, że powoływano je legalnie, to nie ma podstaw, by negować możliwość ich dalszego funkcjonowania w związku z wejściem w życie nowej ustawy, zwłaszcza gdy żaden jej przepis takiego skutku nie przewiduje. W mojej ocenie zaś z obecnych przepisów ustawy o samorządzie gminnym można wywieść podstawę prawną dla powołania w gminie rady seniorów, nowe przepisy zaś jedynie tę kwestię doprecyzują.