W nowej perspektywie więcej pieniędzy z UE dla regionów

Środki unijne z perspektywy finansowej 2007-2013 w zdecydowanej większości zostały już rozdysponowane. Czy w sposób efektywny? To zostanie ocenione w dłuższej perspektywie. Wzrost środków o 7,36 proc. w porównaniu z budżetem na lata 2007-2013, choć niezbyt wielki, jest jednak zmianą na plus - a przecież wróżono nam obniżenie wsparcia unijnego po 2013 roku. Zwiększenie kwoty o zaledwie 7,36 proc. przy budżecie liczonym w dziesiątkach miliardów euro daje niebagatelną kwotę dodatkowych 5 mld euro w odniesieniu do poprzedniej perspektywy.

Teraz, gdy znamy już pulę na lata 2014-2020, wielu potencjalnych beneficjentów zastanawia się, na co będzie można wykorzystać owe 72,9 mld euro, obiecane Polsce z unijnego budżetu spójności? Nasz cykl przybliża nowe programy operacyjne, w ramach których będzie można pozyskać środki unijne w konkursach ogłaszanych od 2014 roku, do których warto się już stopniowo przygotowywać.

Pod inną nazwą

W latach 2007-2013 środki z polityki spójności rozdzielane były między zainteresowanych za pośrednictwem programów operacyjnych zarządzanych na poziomie krajowym: Kapitał Ludzki, Infrastruktura i Środowisko, Innowacyjna Gospodarka, Rozwój Polski Wschodniej, Europejska Współpraca Terytorialna oraz za pośrednictwem 16 regionalnych programów operacyjnych, zarządzanych przez poszczególne województwa. Rolę wsparcia pełnił dodatkowy program Pomoc Techniczna.

W nowej perspektywie również do dyspozycji będą programy operacyjne zarządzane na poziomie krajowym oraz 16 regionalnych. Niektóre jednak zmienią nazwy, dojdzie również nowy program operacyjny, dla którego nie ma odpowiednika w mijającej perspektywie finansowej.

Bez zmiany nazwy obejdzie się tylko w przypadku Infrastruktury i Środowiska. Drobna modyfikacja nazewnictwa następuje w odniesieniu do programu Rozwój Polski Wschodniej (teraz - Polska Wschodnia). Nadal funkcjonować będzie pomocniczy program Pomoc Techniczna. Pozostaje również program Europejska Współpraca Terytorialna, nazywany w nowym rozdaniu Programem Operacyjnym Europejska Współpraca Terytorialna i Europejski Instrument Sąsiedztwa. Dwa z dotychczasowych programów zmienią swoje nazwy w sposób znaczący. Następcą Innowacyjnej Gospodarki zostanie program Inteligentny Rozwój, z kolei obecny Kapitał Ludzki to w nowej perspektywie Wiedza Edukacja Rozwój. Nowym wyodrębnionym programem będzie Polska Cyfrowa. Nie ma natomiast zmian w odniesieniu do nazewnictwa w programach regionalnych - to ciągle popularne RPO, czyli regionalne programy operacyjne.

Oczywiście kwestie nazewnictwa to wyłącznie sprawy techniczne. O wiele bardziej interesuje nas zawartość merytoryczna programów oraz zasady ogólne rządzące wykorzystaniem środków z nowego budżetu unijnego.

VAT nadal uznany

Beneficjentów z pewnością bardzo ucieszy to, że udało się Polsce zachować kwalifikowalność podatku VAT w projektach, które będą realizowane z nowej perspektywy. Kwestia ta była niełatwa do wybronienia - Komisja Europejska mocno stała na swoim stanowisku w zakresie uznawalności podatku VAT jako kosztu niekwalifikowalnego w latach 2014-2020. Naszym decydentom udało się jednak przekonać unijnych komisarzy, że na obecnym etapie rozwoju będzie to jeszcze dla nas zbyt duże obciążenie i hamulec w skutecznym i efektywnym wykorzystywaniu unijnego wsparcia.

Mniej dla Mazowsza

Kolejna istotna kwestia to poziom unijnego dofinansowania dla poszczególnych regionów. W odniesieniu do tych słabiej rozwiniętych będzie to aż 85 proc. środków unijnych (wymagany będzie 15-proc. wkład własny w realizowane projekty), natomiast dla Mazowsza poziom dofinansowania wyniesie 80 proc. wsparcia unijnego (wkład własny beneficjentów w wysokości 20 proc. wartości projektu). Województwo mazowieckie jako pierwsze i jedyne do tej pory w Polsce wyszło z grona regionów najsłabiej rozwiniętych. Stało się tak, ponieważ PKB na jednego mieszkańca tego województwa przekracza 75 proc. średniej unijnej. Dlatego budżet dla Mazowsza określany jest w inny sposób niż dla regionów uboższych i inaczej jest rozdysponowywany.

Województwa na realizację projektów regionalnych w latach 2014-2020 otrzymają kwotę stanowiącą ponad 38 proc. z budżetu 72,9 mld euro - tym samym łączna wartość wszystkich regionalnych programów operacyjnych to ponad 28 mld euro. Są to kwoty proponowane - oczekujemy na ich zatwierdzenie. Wysokość środków dostępnych dla pojedynczego województwa oscyluje najczęściej w okolicach 2 mld zł. Liderem jest województwo śląskie, które otrzyma największą w kraju pulę środków, tj. 3,1 mld zł. Najmniej, bo poniżej 1 mld zł, przypada na województwa lubuskie (813 mln zł) oraz opolskie (847 mln zł). Niewiele więcej przyznano dla województwa podlaskiego (nieco ponad 1 mld zł). Natomiast drugim dużym zwycięzcą jest województwo małopolskie, które otrzyma 2,58 mld zł. Szczegółowy podział środków między regiony prezentujemy w infografice.

W przypadku województwa mazowieckiego kwota 1923,60 mln euro stanowi około 60 proc. dotacji dla tego regionu. Pozostałe 40 proc. środków z funduszy strukturalnych dla tego regionu dostępne będzie dla beneficjentów w programach krajowych. Ponadto będą mogli oni korzystać z programu operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, którego środki nie są rozdysponowywane na poszczególne regiony, tylko na poziomie państwa członkowskiego.

Proponowana obecnie wartość programów operacyjnych zarządzanych przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego na poziomie krajowym stanowi 54 proc. z całkowitej puli środków - 72,9 mld euro. Ponieważ prace nad ostatecznym kształtem unijnego budżetu na lata 2014-2020 nie zostały jeszcze zakończone, nie są znane ostateczne kwoty przyznane na realizację poszczególnych programów operacyjnych nowej perspektywy. Znane są jedynie wstępne propozycje podziału środków dla Polski. [tabela 1]

Warto zestawić te kwoty z rozdziałem środków z mijającej perspektywy finansowej 2007-2013. [tabela 2]

Z porównania funduszy poszczególnych programów operacyjnych z lat 2007-2013 w odniesieniu do proponowanego podziału na lata 2014-2020 wyłania się kilka spostrzeżeń. Większość programów operacyjnych w nowym rozdaniu otrzyma budżet na podobnym poziomie co w mijającej perspektywie finansowej. Różnice zauważalne są tylko w odniesieniu do następcy Kapitału Ludzkiego - program Wiedza, Edukacja, Rozwój dysponować będzie budżetem niemal trzykrotnie mniejszym niż jego poprzednik.

Znacząco zwiększą się środki do rozdysponowania w regionalnych programach operacyjnych: z obecnych 17 mld euro do 28 mld euro. W nowej perspektywie finansowej podjęto decyzję o zwiększeniu roli regionów w kwestii decydowania, jak skutecznie wykorzystać środki unijne na danym terytorium. Tym samym część środków dystrybuowanych w latach 2007-2013 centralnie w ramach programu Kapitał Ludzki obecnie ma pozostawać w gestii zarządów województw.

@RY1@i02/2013/181/i02.2013.181.088000900.801.jpg@RY2@

Podział funduszy europejskich (mln euro)

TABELA 1

Podział środków na lata 2014-2020 (propozycja)

Infrastruktura i Środowisko	24158
Inteligentny Rozwój	7625
Wiedza, Edukacja, Rozwój	3197
Polska Wschodnia	2000
Polska Cyfrowa	1946
Pomoc Techniczna	570
Europejska Współpraca Terytorialna i Europejski Instrument Sąsiedztwa	brak danych
16 regionalnych programów operacyjnych	28 089,40

TABELA 2

Podział środków na lata 2007-2013

Infrastruktura i Środowisko	28,3
Innowacyjna Gospodarka	8,7
Kapitał Ludzki	10
Rozwój Polski Wschodniej	2,4
Pomoc Techniczna	0,5
Europejska Współpraca Terytorialna	0,7
16 regionalnych programów	17,3

Ewa Nowińska

dgp@infor.pl