Pieniądze z Europejskiego Funduszu Społecznego jeszcze są, ale tylko na oryginalne i międzynarodowe projekty

W 2013 r. po raz ostatni w tej perspektywie finansowej samorządy będą mogły sięgnąć po środki z Europejskiego Funduszu Społecznego. Instytucje pośredniczące (IP) odpowiedzialne za realizację projektów ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) stawiają na konkursy na projekty innowacyjne oraz ponadnarodowe. Zgodnie bowiem z zasadami Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL), muszą na nie przeznaczyć od 1 do 5 proc. środków danego priorytetu.

Nowatorska gmina

Innowacyjność kojarzy się nam na ogół z projektami dla firm, rzadziej dla instytucji publicznych. Okazuje się, że mogą z nich skorzystać również samorządy. Finansowanie z EFS innowacyjności nie oznacza zakupu nowoczesnych technologii czy otwierania nowych linii produkcyjnych. Tak rozumiana innowacyjność odnosi się do projektów inwestycyjnych dla przedsiębiorców. Natomiast o innowacyjności mówimy również przy tzw. projektach miękkich, z których w dużej mierze korzystają samorządy. Są to projekty, których celem jest poszukiwanie nowych, lepszych, bardziej efektywnych sposobów rozwiązywania problemów zidentyfikowanych w obszarach wsparcia EFS. Dzięki realizacji projektu innowacyjnego wypracowuje się, upowszechnia i włącza do głównego nurtu polityki nowe rozwiązania - mówimy wówczas o innowacyjnych projektach testujących lub upowszechnia i włącza do głównego nurtu polityki rozwiązania wypracowane w ramach innych programów lub projektów - wówczas mamy do czynienia z innowacyjnym projektem upowszechniającym.

Projekt innowacyjny w ramach środków EFS skupia się na konkretnych produktach służących rozwiązaniu problemów grup docelowych, a nie wprost na rozwiązanie tych problemów. Tak więc celem projektu innowacyjnego nie jest rozwiązanie konkretnego problemu, jak ma to miejsce w projektach standardowych, ale wypracowanie nowych modelowych narzędzi, przy zastosowaniu których problemy te mogłyby być bardziej skutecznie rozwiązywane.

W projektach standardowych PO KL produktem są określone dobra i usługi powstałe w wyniku realizacji zadań projektu, np. liczba publikacji, liczba udzielonych porad, liczba godzin szkoleniowych, liczba badań i analiz opracowanych w ramach projektu. Natomiast w projekcie innowacyjnym produktem jest nowy sposób działania, nowa metoda, nowe podejście do rozwiązywania znanego problemu. Oczywiście musi on mieć konkretną najlepiej utrwaloną formę, np. poradnika, przewodnika, programu kształcenia itp.

Projekty innowacyjne co do zasady mogą być realizowane w ramach każdego z priorytetów PO KL. Tematy zostały doprecyzowane w załączniku nr 1 do Wytycznych w zakresie wdrażania projektów innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL. Są tam wskazane konkretne tematy jak zatrudnienie i integracja społeczna, adaptacyjność, edukacja i szkolnictwo wyższe oraz dobre rządzenie. Mogą to być przykładowo innowacyjne programy rozwojowe szkół na terenie gminy czy miasta lub wsparcie podległych pod samorząd MOPS-ów w zakresie integracji i przeciwdziałaniu wykluczeniom.

Trudne poszukiwania

Projekty innowacyjne to poszukiwanie nowego, a to jest oczywiście trudne. Poza tym to nowe na końcu realizacji projektu powinno jeszcze okazać się pożądane, skuteczne, trafne i możliwe do wdrożenia zarówno organizacyjnie, jak i finansowo. Oczywiście może dojść do sytuacji, że w końcowym etapie realizujący projekt sformułują konkluzję, iż to, co początkowo wydawało się dobrym rozwiązaniem, w efekcie takim nie jest. Wówczas ważne jest, by wyniki tych analiz dobrze opisać. Tak, by przestrzec decydentów przed ewentualnym wyborem tego konkretnego nieskutecznego rozwiązania w przyszłości.

W projektach EFS, mówiąc o innowacyjności, mamy najczęściej na myśli nowość w danym kraju, w danej instytucji lub organizacji, czyli sposób działania, zjawisko, zasób, jakiego wcześniej nie było bądź którego dana organizacja dotąd nie wykorzystywała. Musimy pamiętać, że innowacyjność w projektach EFS powinna służyć rozwiązaniu problemów wynikających z braku odpowiednich narzędzi, niedoskonałości i niskiej skuteczności istniejących instrumentów. Należy więc przedstawić dowody na to, że podejmowane do tej pory działania okazują się niewystarczająco skuteczne lub też narzędzia i działania wykorzystywane obecnie są umiarkowanie skuteczne i drogie lub też dana grupa docelowa była do tej pory pomijana i należy opracować dla niej specjalne narzędzia wsparcia lub też dany problem dotychczas był pomijany w polityce lub pojawił się zupełnie nowy problem, dla którego nie ma jeszcze wypracowanych instrumentów.

Jednym z przykładów realizacji innowacyjnego wniosku PO KL przez samorząd jest "Eksperyment edukacją przyszłości - innowacyjny program kształcenia w elbląskich szkołach gimnazjalnych", którego beneficjentem jest miasto Elbląg. Produktem finalnym będzie podręcznik do nauki fizyki, zawierający opis metody, wskazówki dotyczące jej stosowania, przykładowe scenariusze zajęć oraz karty pracy ucznia. Dodatkowym produktem będzie program szkoleń nauczycieli. Przeszkoleni nauczyciele, uczestniczący w fazie testowania metody, dysponujący podręcznikiem metodycznym, będą mogli skutecznie wprowadzić nową metodę do szkół. Odbiorcami projektu są uczniowie szkół gimnazjalnych rozpoczynający naukę fizyki, natomiast użytkownikami - nauczyciele fizyki, którzy otrzymają do stosowania nowe skuteczniejsze metody swojej pracy.

Bez granic

Z kolei projekty ponadnarodowe - jak sama nazwa wskazuje - realizowane są w partnerstwie zagranicznym (możliwości realizowania tego typu projektów nie ma dla projektów ukierunkowanych na wsparcie lokalnych inicjatyw na obszarach wiejskich w Priorytetach VI, VII i IX).

Rozróżniamy dwa typy projektów ponadnarodowych:

wprojekty współpracy ponadnarodowej oraz

wprojekty standardowe z komponentem ponadnarodowym.

W pierwszym przypadku wszystkie zadania muszą być realizowane w partnerstwie ponadnarodowym, cel główny i cele szczegółowe powinny odnosić się do partnerstwa ponadnarodowego oraz produkty osiągane w ramach zadań powinny również być możliwymi do osiągnięcia wyłącznie w partnerstwie ponadnarodowym. Wartość dodana takiego projektu musi również odnosić się do tego partnerstwa.

Drugi typ projektów to projekty standardowe z komponentem ponadnarodowym. W tym przypadku wystarczy, że jedno z zadań realizowane jest w partnerstwie ponadnarodowym. Projekty z komponentem są więc łatwiejsze do przygotowania i realizacji.

Projekty współpracy ponadnarodowej są realizowane w partnerstwie ponadnarodowym, to znaczy, że zakładają wspólną realizację działań przez partnerów ponadnarodowych. Współpraca ta może polegać np. na wypracowaniu wspólnych rozwiązań, adaptacji rozwiązań stosowanych w kraju partnera, równoległym wypracowywaniu rozwiązań. Elementy dotyczące wyłącznie organizacji części zadań w projekcie poza granicami Polski (np. szkoleń, wizyt studyjnych) czy zaangażowania eksperta spoza kraju nie stanowią o istocie projektu współpracy ponadnarodowej. Zadania te mogą bowiem być realizowane w ramach standardowych projektów i nie wymagają nawiązania współpracy ponadnarodowej.

W ramach projektów współpracy ponadnarodowej samorządy mogą realizować takie działania, jak: organizowanie konferencji, seminariów, warsztatów i spotkań, prowadzenie badań i analiz, przygotowanie, tłumaczenia i wydawanie publikacji, opracowań, raportów, adaptowanie rozwiązań wypracowanych w innym kraju, doradztwo, wymiana pracowników, staże, wizyty studyjne, wypracowywanie nowych rozwiązań.

Projekty ponadnarodowe nie muszą być realizowane wyłącznie w obrębie Unii Europejskiej. Jeśli samorząd posiada bardzo dobrego merytorycznie partnera przykładowo w Australii i chciałby adaptować jego rozwiązania w danym obszarze, to istnieje taka możliwość, o ile współpraca ta jest zasadna ekonomicznie i da wymierne korzyści w projekcie. Beneficjenci mają dowolność w wyborze partnera - może to być zarówno jednostka posiadająca siedzibę w kraju Unii Europejskiej, jak i instytucja spoza Unii. Decydująca o wyborze partnera powinna być możliwość wspólnego osiągania założonego w projekcie celu, doświadczenie partnera lub podobne problemy jak te, które zamierzamy w projekcie zdiagnozować i niwelować. Wybór dobrego merytorycznie partnera, wpisującego się idealnie w założone do realizacji cele projektu, jest czynnikiem decydującym o sukcesie tego typu projektów.

Formalności i finansowanie

Współpraca z zagranicznym partnerem musi być sformalizowana. Na etapie przygotowania i składania wniosku potrzebny jest wyłącznie list intencyjny. Natomiast przy wyborze danego projektu do dofinansowania, przed podpisywaniem umowy na realizację projektu należy przedłożyć umowę o współpracy ponadnarodowej, która dokładnie określa szczegóły współpracy i zobowiązania stron. Wzór umowy stanowi załącznik do zasad realizacji projektów ponadnarodowych.

Niestety nieco trudniej przedstawia się kwestia finansowania kosztów partnera zagranicznego w projektach ponadnarodowych. Co do zasady bowiem koszty współpracy ponadnarodowej powinny być ponoszone przez poszczególnych partnerów proporcjonalnie do osiąganych z tej współpracy korzyści. Przy projektach dotyczących wspólnej realizacji przedsięwzięć (gdzie korzyści są obustronne) zaleca się stosowanie zasady wzajemności, zgodnie z którą partnerzy ponadnarodowi w równym stopniu korzystają ze współpracy ponadnarodowej. Oznacza ona, że koszty współpracy ponadnarodowej są dzielone pomiędzy strony umowy o współpracy ponadnarodowej, zgodnie z zasadą, że każdy z partnerów ponosi swoje koszty w projekcie, np. koszty podróży, zakwaterowania i wyżywienia uczestników wizyty studyjnej w kraju partnera zagranicznego powinien ponosić partner polski; z kolei koszty wizyty studyjnej w Polsce powinien ponosić partner zagraniczny. Zastosowanie tej zasady pozwoli na ograniczenie przepływów środków finansowych pomiędzy partnerami pochodzącymi z różnych krajów. Zaleca się również unikania dzielenia faktury pomiędzy partnerów z różnych krajów lub refakturowania. Jeżeli realizacja zadania wymaga zastosowania trybu zamówienia publicznego, powinny być stosowane procedury obowiązujące w kraju, który jest odpowiedzialny za dane zadanie.

Dobrym przykładem realizacji ponadnarodowego wniosku PO KL przez samorząd jest projekt miasta Łódź "Wspólnie aktywni - model pracowni aktywizacji osób 45+". Jego celem jest integracja społeczna i zawodowa 100 osób w wieku 45+ poprzez adaptację rozwiązania przetestowanego i funkcjonującego w kraju partnera duńskiego. Produktem finalnym będzie nowa metoda integracji społecznej i zawodowej osób 45+ . Rozwiązanie pomagające w aktywizacji zawodowej stosowane jest już ponad 10 lat w Danii i polega na zintegrowaniu osób 50+ zagrożonych wykluczeniem z powodu braku pracy, które jako zespół staną się partnerem dla innych podmiotów.

Samorządowcy nie zawsze wiedzą, gdzie można pozyskać rzetelne informacje na temat projektów innowacyjnych oraz ponadnarodowych. Do celów informacyjno-doradczych powołana została specjalna komórka w postaci Krajowej Instytucji Wspomagającej (KIW) z siedzibą w Warszawie, która stanowi bazę informacji i wiedzy o projektach innowacyjnych oraz ponadnarodowych. Potencjalnych beneficjentów zachęcam do zapoznania się z informacjami na stronie www.kiw-pokl.org.pl.

Ważne

Projekty innowacyjne to takie, których celem jest poszukiwanie nowych, lepszych, bardziej efektywnych sposobów rozwiązywania problemów zidentyfikowanych w obszarach wsparcia EFS

Praktyczne wskazówki

● Przy wnioskach ponadnarodowych oceniający w szczególności zwraca uwagę na rolę partnera - czy nie został on wpisany do projektu nieco sztucznie, na ile to partnerstwo faktycznie wynika z potrzeby włączenia danej instytucji i kraju do projektu, a na ile zostało to dokonane na siłę, by wpisać się w wymogi dokumentacji konkursowej. Dlatego też ważne jest dobre uzasadnienie partnerstwa, które powinno być ujęte w szczególności w następujących punktach wniosku: 3.1, 3.3 oraz 3.5-3.7

● Przy projektach innowacyjnych eksperci zobowiązani są do sprawdzenia, na ile dane zagadnienie wskazywane przez wnioskodawcę jako innowacyjne nie zostało już w innym projekcie rozeznane i zbadane. Dlatego też przed przystąpieniem do sporządzania wniosku należy zapoznać się z informacjami na stronie Krajowej Instytucji Wspomagającej, na której dostępna jest cała baza projektów innowacyjnych realizowanych w poszczególnych województwach oraz centralnie. Pozwoli to uniknąć sytuacji ponoszenia trudu przygotowania wniosku, który ekspert podważy i uzna, że problem jest już znany i zbadany. Racjonalność wydatków EFS nie pozwala bowiem na podwójne finansowanie tych samych aktywności.

● Wnioskodawcy popełniają również inne błędy, jak niespójność poszczególnych części wniosku - zarówno w części merytorycznej projektu, jak i w budżecie. Przykładowo projektodawca opisuje swój potencjał organizacyjny jako umożliwiający sprawną realizację projektu, zapewnia o posiadaniu wystarczającej ilości własnych sal szkoleniowych, a jednocześnie budżet projektu zawiera koszty wynajmu sal szkoleniowych na zewnątrz. Zdarza się również, iż w opisie zadań występują aktywności, których brakuje w budżecie szczegółowym projektu.

● Jeśli chodzi o część merytoryczną, to błędna diagnostyka problemu pociąga za sobą błędną konstrukcję dalszej części wniosku. Powoduje to, iż źle zostają sformułowane cele projektu, niewłaściwie dobrane wskaźniki, działania projektu nie prowadzą do realizacji odpowiednich celów itd. Odpowiedni opis sytuacji problemowej oraz poprawnie skonstruowane cele, które powinny stanowić pozytywny obraz rozwiązywanego problemu, są niezbędne do stworzenia dobrego projektu EFS, w tym również projektu innowacyjnego i ponadnarodowego.

@RY1@i02/2013/011/i02.2013.011.08800110f.804.jpg@RY2@

Ewa Nowińska pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, członek Komisji Ocen Projektów w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju w Warszawie

Ewa Nowińska

pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, członek Komisji Ocen Projektów w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju w Warszawie