Środki z Unii w służbie rewitalizacji miast

Ważne, żeby środki na rewitalizację dostępne były we wszystkich województwach. W sumie MIR chce przeznaczyć na ten cel 25 mld zł z nowego rozdania środków z Unii. Przedstawiciele BGK, ale również województw, które wprowadziły inicjatywę JESSICA, przekonywali o jej korzyściach podczas konferencji, której organizatorem był BGK.

Inicjatywa JESSICA (ang. Joint European Support for Sustainable Investment In City Areas) to wspólne europejskie wsparcie na rzecz trwałych inwestycji na obszarach miejskich. Jest inicjatywą Komisji Europejskiej i Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Inicjatywa ta umożliwia państwom członkowskim finansowanie trwałych inwestycji na obszarach miejskich. Finansowanie inwestycji odbywa się w formie instrumentów zwrotnych (np. pożyczek), dzięki czemu raz zainwestowane środki finansowe mogą być wielokrotnie wykorzystane.

Bank Gospodarstwa Krajowego w ramach inicjatywy JESSICA pełni rolę Funduszu Rozwoju Obszarów Miejskich (FROM) dla województw wielkopolskiego i mazowieckiego oraz miast na prawach powiatu województwa pomorskiego. Działając jako FROM, oferuje inwestorom realizującym projekty miejskie preferencyjne wsparcie finansowe w ramach inicjatywy JESSICA realizowanej ze środków dostępnych w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2007-2013 dla tych województw. Ponadto środki ze swoich budżetów wydzieliły również województwa śląskie i zachodniopomorskie.

W Polsce JESSICA została uruchomiona dopiero w 2010 r., a mimo to środki, w sumie ponad 1 mld zł, zostały bardzo sprawnie zakontraktowane. Najbardziej aktywne okazały się jednostki samorządu terytorialnego i przedsiębiorcy w Wielkopolsce, którzy w sumie realizują ze współfinansowaniem z JESSICA 35 projektów. Następni w kolejności są samorządowcy z pomorskiego - 32 umowy, mazowieckiego - 27, śląskiego - 21 i zachodniopomorskiego - 16.

Jak podkreśla BGK, pomimo późnego startu, JESSICA cieszyła się tak dużym zainteresowaniem inwestorów, że w województwach, w których bank pełnił rolę FROM, wartość złożonych wniosków trzykrotnie przekroczyła pulę dostępnych środków. Nic dziwnego, jeśli weźmiemy pod uwagę, że powierzone bankowi przez władze Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza środki pochodzące z regionalnych programów operacyjnych pozwoliły na stworzenie oferty atrakcyjnego finansowania projektów miejskich. BGK proponuje inwestorom preferencyjne pożyczki z oprocentowaniem 0,5-2,5 proc. w skali roku bez dodatkowych opłat i prowizji oraz z okresem spłaty nawet do 20 lat. Warto zauważyć, że nawet w okresie wysokich stóp procentowych minimalne oprocentowanie pożyczki wynosiło poniżej 1%. Przykładowo w 2010 r. stopa podstawowa, redyskontowa, wynosiła 3,5 proc., by dwa lata później wzrosnąć do 4,75 proc. To pokazuje, jak atrakcyjne było to finansowanie.

Łącznie BGK finansuje ponad 80 miejskich projektów inwestycyjnych o łącznej wartości ok. 680 mln zł:

● 2/3 inwestycji realizowanych jest w miastach poniżej 50 tys. mieszkańców,

● ponad 66 proc. z finansowanych inwestycji prowadzonych jest przez sektor publiczny - samorządy i spółki komunalne,

● 20 dotyczy rewitalizacji obiektów zabytkowych,

● najmniejsza pożyczka (na 90 tys. zł) została przeznaczona na termomodernizację wielorodzinnego budynku,

● największa pożyczka (42 mln zł) wykorzystywana jest na rewitalizację dworca w Sopocie,

● największy udział stanowią projekty dotyczące rewitalizacji, w tym obiektów oświatowych, poprawy efektywności energetycznej oraz powierzchni biurowych i usługowych,

● sfinansowanych zostało również szereg projektów inwestycyjnych z zakresu transportu publicznego, zagospodarowania przestrzeni publicznych oraz obiektów ochrony zdrowia.

Jak podkreślają władze Mazowsza, 116 mln zł z inicjatywy JESSICA przełożyło się na inwestycje w wysokości 400 mln zł. To obrazuje, jak bardzo kapitał publiczny mobilizuje prywatny.

W Gdańsku wprawdzie PGE Arena wybudowana została z innych źródeł, ale gdy pojawiła się JESSICA, służy ona rewitalizacji terenów Letnicy, czyli dzielnicy wokół stadionu. JESSICA służy tam również wymianie źródeł ciepła w budynkach TBS-ów, które miały, co może się wydawać kuriozalne, ogrzewanie elektryczne.

Najbardziej różnorodnymi projektami szczyci się Wielkopolska - od inwestycji w parkach technologicznych po rewitalizację centrów miast.

Uczestnicy konferencji BGK przekonują, że JESSICA, jakkolwiek będzie się nazywała w nowej perspektywie finansowej, powinna ulec pewnej zmianie, a przynajmniej sposób wydawania z niej środków. Jak podkreśla Michał Olszewski, zastępca prezydenta Warszawy, przede wszystkim na rewitalizację należy patrzeć nie przez pryzmat pojedynczych inwestycji, tylko całych obszarów z uwzględnieniem budynków, szkół, jednostek ochrony zdrowia, ulic, parków i placów zabaw. Poza tym powinien nastąpić jasny przekaz do inwestorów prywatnych, aby w szerszym stopniu korzystali z tych środków

i w ten sposób angażowali się w najbardziej potrzebne projekty. Zmianą, o której już wiadomo, że nastąpi, bo godzi się na nią Komisja Europejska, jest sposób finansowania. Teraz preferencyjne pożyczki będzie można łączyć z pomocą bezzwrotną. A to niewątpliwie wpłynie na atrakcyjność oferty również w oczach przedsiębiorców.

@RY1@i02/2014/206/i02.2014.206.000000500.806.jpg@RY2@

fot. wojciech górski

Konferencja JESSICA odbyła się w Warszawie 21 października

@RY1@i02/2014/206/i02.2014.206.000000500.807.jpg@RY2@

Andrzej Bojanowski, zastępca prezydenta Gdańska

Wprowadzenie instrumentu JESSICA można nazwać przełomem. W ramach inicjatywy po raz pierwszy dopuszcza się w tak wysokim stopniu komponent komercyjny. O środki zwrotne mogą bowiem aplikować przedsiębiorcy, nie narażając się na ryzyko niedozwolonej pomocy publicznej. Dostępność "taniego pieniądza" pozwala na realizację przedsięwzięć, których podjęcie w przeszłości mogło być bardzo trudne lub wręcz niewykonalne. Bardzo niskooprocentowana pożyczka stanowi istotną ulgę. Warto zwrócić uwagę, iż JESSICA pozwala na wsparcie celów komercyjnych, przy jednoczesnej realizacji celów publicznych. Wspierane projekty muszą być przemyślane i skrupulatnie przeanalizowane z punktu widzenia kosztów późniejszej eksploatacji.

W przyszłości JESSICA powinna mieć również formułę inwestycji kapitałowych, tak jak przewidziano to w pierwotnych założeniach, a także mieć mniej ograniczeń np. związanych z funkcją wspieranych projektów inwestycyjnych, szczególnie w substancji zabytkowej. W naszym przekonaniu anachroniczny jest zakaz lokowania instytucji samorządowych w budowanych lub modernizowanych obiektach. Ważne jest także, aby w ramach działań rewitalizacyjnych wsparcie mogły otrzymać inwestycje mieszkaniowe.

Została uchylona furtka dla kompleksowych działań w zakresie rewitalizacji. Teraz zależy nam na tym, aby z tych dobrodziejstw móc w pełni korzystać. W ramach gdańskiego programu rewitalizacji podjęliśmy szereg działań w czterech dzielnicach, między innymi na Dolnym Mieście. Podjęty wysiłek finansowy, oparty głównie na systemie dotacyjnym, przyniesie jednak efekty, jeśli zostanie uruchomionych szereg procesów, takich jak modernizacja tkanki mieszkaniowej, wzrost zainteresowania inwestycjami i osiedlaniem się inwestorów prywatnych oraz współpraca pomiędzy sektorami prywatnym i publicznym. Jesteśmy przekonani, że udoskonalona JESSICA stanie się katalizatorem tych procesów.

@RY1@i02/2014/206/i02.2014.206.000000500.808.jpg@RY2@

Paweł Orłowski, wiceminister rozwoju regionalnego

Zmiany dzięki przedsięwzięciom w ramach inicjatywy JESSICA wpływają na komfort życia mieszkańców, zwiększanie atrakcyjności terenów poprzez poprawę ich estetyki, odnowę budynków o historycznej wartości, której towarzyszą działania w celu nadania im nowych funkcji i udostępnienia szerszej grupie osób. Zdegradowane i często opuszczone obiekty odzyskują nowe życie, a przestrzenie wokół nich służą często organizacji różnego rodzaju wydarzeń, w tym kulturalnych, co z pewnością pozytywnie wpływa na funkcjonalność miast oraz ich pozytywny wizerunek. To z kolei przekłada się na polepszenie oferty kierowanej do obywateli, wzrost liczby turystów i inwestorów, z czym wiąże się wiele korzyści zarówno dla samorządów miejskich, a przede wszystkim mieszkańców.

Trzeba zerwać z postrzeganiem rewitalizacji jako zbioru oderwanych od siebie działań. Muszą one objąć przede wszystkim aktywizację społeczną, wsparcie przedsiębiorczości, samozatrudnienia, rozwijanie oferty edukacyjnej i szkoleniowej oraz zapobieganie bezrobociu. Aby rewitalizacja była skuteczna, konieczne jest opracowanie przez gminy programów rewitalizacji, które powinny koncentrować się na rozwiązaniu najważniejszych problemów gospodarczych i społecznych. Wymaga to od samorządów pogłębionej analizy sytuacji oraz umożliwienia wszystkim zainteresowanym zabrania głosu w konsultacjach, a następnie aktywnego włączenia się w realizację programu. W dokumentach tych należy wskazać planowane do realizacji projekty rewitalizacyjne oraz uzupełniające, a także prognozowany efekt podejmowanych działań.

Finansowanie zapewnią głównie programy regionalne. Dodatkowe, komplementarne źródło, będą stanowić fundusze programów krajowych. Obok dotacji projekty rewitalizacyjne będą mogły być finansowane w formule zwrotnej za pośrednictwem instrumentów bazujących na doświadczeniach inicjatywy JESSICA. W sumie na działania rewitalizacyjne w ramach polityki spójności 2014-2020 planujemy przeznaczyć ok. 25 mld zł.

@RY1@i02/2014/206/i02.2014.206.000000500.809.jpg@RY2@

Dariusz Kacprzyk, prezes Zarządu BGK

BGK stał się wyspecjalizowaną instytucją zarządzającą środkami europejskimi - odpowiadamy w ramach minionej perspektywy finansowej UE za wydatkowanie ponad 4,3 mld zł. Wypracowaliśmy mechanizmy, które pozwalają skutecznie udzielać finansowania na poziomie krajowym i regionalnym, specjalizujemy się w instrumentach zwrotnych, czyli pożyczkach, kredytach lub poręczeniach. Na poziomie regionalnym współpracujemy zazwyczaj z pośrednikami finansowymi, natomiast inicjatywa JESSICA, czyli pożyczki na projekty rewitalizacji i rozwoju miast, to przykład, kiedy BGK działa bezpośrednio na terenie trzech województw, dając finansowanie inwestorom publicznym i prywatnym. Wyjątkowość tego programu polega na tym, że niskim oprocentowaniem zachęcamy inwestorów, aby planując rentowne przedsięwzięcia, przewidzieli także korzyści dla mieszkańców i okolicznej społeczności. Mówimy więc np. o udostępnianiu powierzchni lub przestrzeni na cele kulturalno-społeczne, mówimy o rewitalizacji budynków zabytkowych lub wręcz całych przestrzeni miejskich, takich jak rynki miast czy tereny dworcowe. To tylko wybrane przykłady z 82 projektów, które udało się nam sfinansować. Im większy ów komponent społeczny, tym niższe oprocentowanie pożyczki - może to być nawet 0,4 proc. w skali roku. Do tej pory 680 mln zł trafiło w tej formie do miast i miasteczek na Pomorzu, w Wielkopolsce i na Mazowszu. Mimo późnego startu pożyczki JESSICA cieszyły się tak dużym zainteresowaniem inwestorów, że wartość złożonych wniosków trzykrotnie przekroczyła dostępną pulę środków. Jestem przekonany, że zainteresowanie tego typu produktem będzie równie duże w nowej perspektywie finansowej 2014-2020. Jesteśmy gotowi, by szybko i sprawnie wdrożyć następcę inicjatywy JESSICA. Mamy potencjał, który pozwoli na obsługę wszystkich środków regionalnych programów operacyjnych 2014-2020 przeznaczonych na instrumenty zwrotne. Prowadzimy już rozmowy z kilkoma województwami - mam nadzieję, że szybko dobiegną końca, a inwestorzy będą mogli zgłaszać do nas swoje projekty.

Beata Tomaszkiewicz

beata.tomaszkiewicz@infor.pl

@RY1@i02/2014/206/i02.2014.206.000000500.810.jpg@RY2@