Dotacja dla strażaków? Tak, ale nie na spłatę pożyczki

O obowiązkach gminy w tym zakresie mówi art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.) Natomiast zasady i sposób wykonywania tych zadań przez gminę unormowane zostały w sposób szczegółowy w ustawie z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U z 2009 r. nr 178, poz. 1380 ze zm.). Kwestie finansowania przez gminę działalności ochotniczej straży pożarnej uregulowana jest w art. 29 i następnych ww. ustawy.

Jak wynika z art. 29 pkt 2 ww. ustawy, koszty funkcjonowania jednostek ochrony przeciwpożarowej pokrywane są m.in. z budżetu jednostek samorządu terytorialnego, czyli np. z budżetu gminy. Uszczegółowienie zaś dopuszczalnego sposobu i zakresu finansowania zawiera art. 32 cyt. ustawy. W myśl art. 32 ust. 2 i 3 ustawy na gminie ciąży obowiązek poniesienia różnych rodzajów kosztów. Należą do nich wyposażenie, utrzymanie, wyszkolenie oraz zapewnienia gotowości bojowej OSP. Ponadto gmina ma obowiązek ubezpieczyć strażaków, umundurować i ponosić koszty okresowych badań lekarskich.

Z kolei art. 32 ust. 3b ustawy uprawnia jednostki samorządu terytorialnego, w tym gminę, do przekazywania ochotniczym strażom pożarnym środków pieniężnych w formie dotacji. Organem gminy właściwym do zadecydowania o udzieleniu dotacji celowej dla danej jednostki straży jest rada gminy. Wynika to z generalnej klauzuli kompetencyjnej rad gmin wyrażonej w art. 18 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

Co do zasady gmina ma więc podstawę prawną do przekazania dotacji dla jednostek straży, ale nie zawsze sytuacja faktyczno-prawna na to pozwala. Przekazanie dotacji przez gminę np. na zakup samochodu bojowego nie budzi wątpliwości prawnych. Ale już w przypadku gdy straż ubiega się o dotację ale na spłatę wcześniej zaciągniętej pożyczki na taki pojazd, pojawia się problem. Wynika on z brzmienia art. 32 ust. 2 ww. ustawy, który wskazuje jedynie na możliwość ponoszenia z budżetu gminy kosztów działalności ochotniczej straży pożarnej, ale nie spłaty zaciągniętych pożyczek m.in. na zakup pojazdu. Z przepisów wynika, że tylko koszty działalności jednostek związane z ochroną przeciwpożarową mogą być pokrywane z budżetu gminy w formie bezpośredniego wydatku czy też w formie dotacji.

Co to jest koszt

Kluczowym wydaje się więc zdefiniowanie na potrzeby ustawy (i dopuszczalnego zakresu finansowania przez gminę) pojęcia słowa "koszt". Wydaje się, że to określenie oznacza sumę pieniędzy wydatkowaną na kupno lub sfinansowanie rzeczy lub też wartość czy cenę.

Nie sposób więc uznać, iż spłata pożyczki wraz z odsetkami, nawet jeśli zaciągnięta została na zakup pojazdu bojowego dla strażaków jest kosztem funkcjonowania ochotniczej straży pożarnej. Podobne stanowiska zajmują regionalne izby obrachunkowe, m.in. RIO w Warszawie w rozstrzygnięciu nadzorczym z 29 kwietnia 2009 r. znak 88/K/09. Uznano w nim, że: "Przepis art. 32 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej w sposób wyczerpujący określa, na jakie cele związane z działalnością Ochotniczej Straży Pożarnej gmina może przewidzieć środki finansowe w uchwale budżetowej. Obowiązujące przepisy prawne nie dają możliwości przekazywania przez gminy dotacji na cele związane ze spłatą kredytów bądź pożyczek zarówno jednostek sektora finansów publicznych, jak i jednostek niezaliczonych do sektora finansów publicznych". Pojawiające się incydentalnie w doktrynie odmienne stanowiska nie zawierają jednak racjonalnych przesłanek za ich prawidłowością.

Bez wykładni rozszerzającej

Argumentacja w nich prezentowana zmierza do wykazania, że w przypadku spłaty pożyczek zaciągniętych przez ochotnicze straże pożarne mamy do czynienia de facto z pośrednim finansowaniem zakupu sprzętu dla tych jednostek. Z takim założeniem nie sposób się zgodzić. Nie tylko dlatego, że znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 32 ww. ustawy, ale dodatkowo pozostaje w sprzeczności z przyjętą powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, jak i postępowaniu nadzorczym regionalnych izb obrachunkowych zasadą. Zgodnie z nią nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia przepisów, w odniesieniu do kwestii, które nie zostały w nich wprost wymienione. Ponadto z istoty prawa administracyjnego wynika zasadniczo, że brak uregulowania jakiejś materii w przepisach prawa nie stanowi implikacji m.in. dla organów stosujących prawo w zakresie możliwości kreowania nowych rozwiązań.

Podsumowując, uznać należy, że gmina może albo udzielić ze swojego budżetu dotacji na zakup samochodu strażackiego, albo też sama może sfinansować zakup bezpośrednio z budżetu.

Brak jest jednak podstaw prawnych ku temu, aby gmina mogła przekazać dotację dla strażaków na spłatę pożyczki.

Marcin Nagórek

 radca prawny