Rewitalizacja dla budynków, ulic, skwerów i mieszkańców

Rewitalizacja obszarów miejskich będzie jednym z najważniejszych priorytetów rozpoczynającej się właśnie nowej perspektywy unijnej. Na tego rodzaju przedsięwzięcia, jak zakłada Umowa Partnerstwa niedawno podpisana przez rząd z Komisją Europejską, ma być przeznaczone w sumie 25-26 mld zł.

Dotychczas tego rodzaju inwestycje realizowane były przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego (JST) oddzielnie, a środki znajdowały się w rozmaitych funduszach (zarówno centralnych, jak i regionalnych). Przygotowany w ubiegłym tygodniu przez Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju (MIR) Narodowy Plan Rewitalizacji (NPR) ma sprawić, że w ramach nowej perspektywy rewitalizacja prowadzona będzie bardziej kompleksowo.

NPR określa pakiet rozwiązań systemowych obejmujących zarówno zmiany w prawie, jak i stworzenie spójnego systemu realizacji tego rodzaju inwestycji. Wskaże on źródła finansowania, wzory koniecznych w całym procesie dokumentów, określi dobre praktyki, pomoże w dzieleniu się wiedzą i doświadczeniem. Jego głównym beneficjentem będą JST, ale - jak podkreślają przedstawiciele MIR - nic nie stoi na przeszkodzie, aby korzystały z niego też społeczności lokalne, osoby prywatne, przedsiębiorcy, a także regionalne związki firm (klastry) oraz organizacje samorządowe.

Jak zapowiedziała niedawno minister infrastruktury i rozwoju Elżbieta Bieńkowska, w nowym budżecie unijnym nie uda się raczej zgrupować wszystkich przeznaczonych na tego rodzaju przedsięwzięcia środków w jednym ogólnopolskim programie. Rząd chciałby jednak, aby były one lepiej skoncentrowane i przez to bardziej widoczne. - Do inwestycji rewitalizacyjnych chcielibyśmy zaliczyć również sprawy klimatyczne, związane z wymianą źródeł ciepła na niskoemisyjne oraz przedsięwzięcia z zakresu termomodernizacji - zapowiedziała minister Bieńkowska. - Rewitalizacja w nowej perspektywie unijnej powinna dotyczyć nie tylko odbudowy terenów zdegradowanych w wyniku działania przemysłu, ale także zagadnień społecznych, a nawet kulturalnych.

Odnowa Śląska

Podczas kończącej się perspektywy finansowej JST również chętnie podejmowały takie przedsięwzięcia. Samorząd województwa śląskiego, jednego z najaktywniej prowadzących tego rodzaju działania, opublikował właśnie listę projektów, które otrzymają jeszcze wsparcie ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego (RPO) na lata 2007-2013. Jednym z nich będzie trwająca już w Rybniku przebudowa deptaka (prowadzące od rynku do bazyliki św. Antoniego ulice Jana III Sobieskiego i Powstańców Śląskich oraz przylegająca do nich św. Jana z dwoma placami). Ten projekt w konkursowym wniosku wyceniono na 11,4 mln zł, a wsparcie ze środków UE przekroczy 5 mln zł. Pierwotnie zakładano, że rewitalizacja deptaka zostanie przeprowadzona za środki z budżetu miasta. W styczniu tego roku wybrany został wykonawca, który za nieco ponad 11,1 mln zł zobowiązał się do realizacji inwestycji. Gdy jednak się okazało, że w ramach RPO są jeszcze wolne pieniądze, władze miasta postanowiły o nie aplikować.

Aktywny finisz

Samorząd Świętochłowic ma zamiar odnowić nietypowe zabytkowe wieże wyciągowe dawnej kopalni Polska w tym mieście. U ich podnóża ma powstać nowy budynek, w którym odbywać się będą m.in. wydarzenia kulturalne. Wokół wież powstanie stała ekspozycja urządzeń górniczych i maszyn, a także labirynt nawiązujący do żywiołów i materiałów związanych z pracą pod ziemią. Inwestycja ma kosztować w sumie 6 mln zł, z czego 5,1 mln zł pochodzić będzie ze środków kończącej się perspektywy. Pozostałe przedsięwzięcia wybrane do dofinansowania w ramach obecnego RPO to adaptacja części budynku Regionalnej Fundacji Pomocy Niewidomym w Chorzowie, przebudowa infrastruktury zabytkowej Kopalni Guido w Zabrzu, rewitalizacja kompleksu sportowego przy al. Mireckiego w Sosnowcu, terenów miejskich w Bielsku-Białej, odnowa podwórek w Bytomiu i rewitalizacja przestrzeni miejskiej w Tarnowskich Górach.

Dzięki dofinansowaniu tych inwestycji województwo chce zagospodarować wszystkie pieniądze z poprzedniego budżetu UE, aby nie trzeba było ich zwracać do Brukseli. Według urzędu marszałkowskiego do końca kwietnia zakończono realizację 80 proc. projektów RPO i wypłacono 69 proc. środków. Wszystkie inwestycje powinny zakończyć się do czerwca 2015 roku, a zostać rozliczone w trzecim kwartale przyszłego roku. W rozstrzygniętym właśnie naborze zgłoszono 31 projektów. Urząd marszałkowski do dofinansowania wybrał dziewięć, których łączna wartość wyniesie 39,4 mln zł, a kwota wsparcia ze środków z UE - 24,7 mln zł. Na liście rezerwowej pozostało 19 projektów.

Rehabilitacja w wyrobiskach

W wielu wypadkach odnowione obiekty wzbogaciły już lokalną bazę turystyczną. W ubiegłym tygodniu oddano do użytku położone na głębokości 135 m odnowione komory w kopalni soli Wieliczka. Obiekty Smok i wyrobisko im. Feliksa Boczkowskiego powiększyły ofertę uzdrowiskową kopalni. Pierwsze wyrobisko pochodzi jeszcze z lat 30. XIX wieku. Zachowały się w nim ślady po odbitych solnych bryłach, tzw. kłapciach. Obecnie w komorze urządzono salę do kinezyterapii wyposażoną w nowoczesny sprzęt fizjoterapeutyczny oraz inhalatorium ze stanowiskami do inhalacji umożliwiającymi precyzyjne podanie solanki lub leku. Dzięki tej inwestycji możliwe będzie zastosowanie kompleksowej procedury oczyszczania dróg oddechowych.

W kolejnym wyrobisku, które otrzymało nazwę dra Feliksa Boczkowskiego, na początku XX wieku pozyskiwano solankę do warzelni metodą natryskową, dzięki czemu po wypłukaniu soli uzyskało ono niezwykle malowniczy wygląd. W komorze prowadzone będą zajęcia relaksacyjne oraz z edukacji prozdrowotnej. W obu komorach przeprowadzono konieczne prace górnicze, a ich zabezpieczenie kosztowało ok. 6 mln zł.

Pieniądze na rewitalizację pochodziły m.in. z dofinansowania przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Będzie dalszy ciąg

Horyzont czasowy NPR został wyznaczony na rok 2022. Do tego czasu, jak zakłada ministerstwo, powinny zostać zbudowane mocne podstawy dla krajowych instrumentów finansowania rewitalizacji. Będą one niezbędne po zakończeniu obecnej i nowej perspektywy unijnej, które pozwalały na korzystanie ze stosunkowo łatwo dostępnego wsparcia.

Bytom i Łódź w pierwszym rzędzie

Umowa Partnerstwa podkreśla, że powodem degradacji polskich miast był upadek tradycyjnych gałęzi przemysłu, utrata i zmiana dotychczasowych funkcji poszczególnych obiektów, globalizacja oraz spowolnienie gospodarcze. W niektórych dzielnicach miast doszło do wyjątkowej kumulacji negatywnych i, co gorsza, nasilających się zjawisk społeczno-gospodarczych, przestrzennych i środowiskowych, a w ich wyniku - degradacji substancji fizycznej, gospodarczej oraz społecznej.

W położonym na Dolnym Śląsku Bytomiu na skutek pogłębiania wyrobisk węgla kamiennego, eksploatacji górniczej i procesów likwidacyjnych w przemyśle wydobywczym i hutniczym doszło do dewastacji wielu obiektów, w tym poprzemysłowych, znaczącego zanieczyszczenia środowiska naturalnego oraz dekapitalizacji substancji mieszkaniowej.

Łódź natomiast jest miastem, które ucierpiało z powodu upadku przemysłu włókienniczego. Doszło do likwidacji tysięcy miejsc pracy i odpływu miejscowej ludności. Jednocześnie postępowała zapoczątkowana w ubiegłym wieku degradacja obszarów poprzemysłowych, która jeszcze bardziej wzmogła niekorzystne zjawiska społeczne. Na obszarach wymagających rewitalizacji w ramach nowej perspektywy finansowej działania będą wspierane na podstawie kompleksowych planów.

Przedsięwzięcia mają przeciwdziałać degradacji przestrzeni miejskiej, a także zjawiskom kryzysowym, oraz pobudzać rozwój gospodarczy. Ich zintegrowany charakter oznacza, że oprócz poprawy infrastruktury realizowana będzie również modernizacja struktury gospodarczej i społecznej oraz poprawiana atrakcyjność inwestycyjna, uwzględniająca kwestie klimatyczne.

Maria Kamila Puch

dgp@infor.pl